Ngày 28 tháng Chạp, trong sân trụ sở chính quyền hương chất mấy chồng đồ Tết. Trần Minh ngồi xổm trước cửa phòng thường trực chia các hộp quà đặc sản núi rừng, mỗi người hai hộp, xếp ngay ngắn chỉnh tề. Những cán bộ nhà ở xa đã mang hành lý tới văn phòng, chuẩn bị sáng sớm mai đi nhờ xe tải của tài xế Lưu lên huyện để bắt xe khách.
Dương Phàm đang ở văn phòng xem bản dự thảo đầu tiên của điều lệ hợp tác xã, chiếc ca tráng men bên tay vẫn bốc hơi nóng.
Ngô Hưởng vẻ mặt nghiêm trọng đẩy cửa bước vào, trong tay nắm chặt một bản fax.
“Chúng ta không đi được rồi!”
Dương Phàm ngẩng đầu lên.
Ngô Hưởng đặt bản fax xuống bàn.
“Văn phòng Huyện ủy vừa gửi sang, yêu cầu các hương trấn lập tức tổ chức học tập, truyền đạt tinh thần, rà soát nguy cơ tiềm ẩn.”
Dương Phàm cầm bản fax lên, đọc lướt qua một lượt.
Tiêu đề là “Thông báo về sự cố an toàn ‘12·3’ tại Huyện Kim Sơn”.
Để huy động vốn cho công trình làm đường, huyện trưởng Huyện Kim Sơn Lý Đạt Khang liên tục tổ chức các cuộc họp vận động, gây áp lực lên cán bộ các cấp. Trong cuộc họp vận động cho công trình giai đoạn hai, một bí thư chi bộ thôn khoảng 60 tuổi do phải liên tục họp hành, áp lực quá lớn nên đột ngột phát bệnh và qua đời ngay tại chỗ.
Thông báo viết rất chi tiết. Người mất là bí thư chi bộ thôn Hà Loan thuộc trấn Kim Sơn, họ Lưu, đã làm bí thư chi bộ thôn hơn 20 năm.
Cuộc họp vận động bắt đầu từ 8 giờ sáng đến 2 giờ chiều, giữa chừng không nghỉ.
Bí thư Lưu bị cao huyết áp, bình thường thuốc luôn mang theo bên mình. Hôm đó đi vội nên quên thuốc ở nhà. Họp được một nửa, ông nói mình chóng mặt, cán bộ bên cạnh bảo ông cố thêm một chút.
Lúc tan họp, ông đứng dậy khỏi ghế, lảo đảo hai cái rồi đổ nhào xuống đất, từ đó không tỉnh lại nữa.
Dương Phàm đặt bản fax xuống.
Trong thông báo còn ghi kết quả xử lý. Sau khi sự cố xảy ra, lãnh đạo chủ chốt của Thị ủy Nham Đài và chính quyền thành phố lập tức tới Huyện Kim Sơn, ra lệnh toàn bộ lãnh đạo Huyện ủy và chính quyền Huyện Kim Sơn tạm đình chỉ công tác, chờ bố trí.
Cấp tỉnh sau khi nghe tin vô cùng tức giận, chỉ thị ban đầu là “điều tra đến cùng, xử lý nghiêm khắc”, nhưng sau đó, qua nghiên cứu của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, quyết định hoàn toàn tôn trọng ý kiến của Thị ủy Nham Đài để tiến hành xử lý.
Ý kiến xử lý sơ bộ cuối cùng là: Phó huyện trưởng thường trực phụ trách giao thông Vương Đại Lục bị miễn nhiệm; Cục trưởng Cục Giao thông huyện Thường Phương Chu bị cách chức; huyện trưởng Lý Đạt Khang bị nói chuyện nhắc nhở; Bí thư Huyện ủy Dịch Học Tập bị xử lý kỷ luật bằng hình thức ghi lỗi và điều khỏi chức vụ cũ.
Ngón tay Dương Phàm gõ một cái lên đầu gối.
Ban đầu cấp tỉnh chỉ thị “điều tra đến cùng, xử lý nghiêm khắc”, sau đó lại đổi thành “tôn trọng ý kiến của Thị ủy”.
Rõ ràng là Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Bí thư Thành ủy Kinh Châu đương nhiệm Triệu Lập Xuân đã ra tay. Nham Đài là căn cứ cũ của ông ta, còn Lý Đạt Khang là cựu thư ký của Triệu Lập Xuân.
Một mạng người, vậy mà Lý Đạt Khang, người chạy ngược chạy xuôi đòi làm đường, lại còn liên tục tổ chức họp vận động, cuối cùng chỉ bị nói chuyện nhắc nhở.
Theo lý mà nói, chuyện lớn đến mức này, huyện trưởng là người trực tiếp chịu trách nhiệm, thế nào cũng phải bị cách chức xử lý, nghiêm trọng hơn còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự; Bí thư Huyện ủy ít nhất cũng phải bị điều khỏi vị trí lãnh đạo.
Nhưng bằng nước cờ này, Triệu Lập Xuân cưỡng ép giữ được Lý Đạt Khang, tiện thể cũng vớt Dịch Học Tập ra.
Có điều, nói đi cũng phải nói lại, cái nhãn “thư ký của Triệu Lập Xuân” cộng thêm mối quan hệ “ân nhân” trên người Lý Đạt Khang coi như dính chặt rồi.
Một cái thóp lớn như vậy bị người ta nắm trong tay, sau này ông ta làm thế nào để cắt đứt sạch sẽ với Triệu Lập Xuân?
Trong phim gốc, Lý Đạt Khang nhanh chóng đứng về phía Sa Thụy Kim, phủi mình sạch sẽ không dính chút nào — chậc chậc, bản lĩnh này đúng là không phục không được.
Hay là... đường lui?
Dương Phàm nâng chiếc ca tráng men lên. Trà đã nguội, uống vào chát miệng.
12 giờ trưa, phòng họp chật kín người, một dãy ca tráng men đặt trên bàn nhưng chẳng ai có tâm trạng uống trà.
Ngô Hưởng ngồi ở một đầu bàn, Dương Phàm ngồi bên tay trái ông. Ủy viên tổ chức Tôn Hiểu Hồng, Ủy viên tuyên truyền Chu Đức Toàn, Bí thư Ủy ban Kỷ luật Hàn Chính, Trưởng ban Vũ trang Lưu Nghĩa, Ủy viên Đảng ủy hương kiêm Phó hương trưởng Triệu Đại Dũng cùng những người khác đều đã có mặt.
Ngô Hưởng đọc lại bản fax một lượt. Khi đọc đến đoạn Bí thư Lưu ngã xuống, giọng ông trầm hẳn.
Trong phòng họp không ai lên tiếng.
Ngô Hưởng đọc xong bản fax rồi đặt xuống bàn.
“Chuyện này, nói cho cùng, là biến chuyện tốt thành chuyện xấu.” Ông đảo mắt nhìn quanh một vòng. “Làm đường là chuyện tốt, huy động vốn để làm đường cũng là biện pháp chẳng còn cách nào khác. Nhưng ép người ta đến đường cùng thì chính là làm bừa. Bí thư Lưu làm bí thư chi bộ thôn hơn 20 năm, không phải kiểu người lười biếng trốn việc. Ông ấy bị cao huyết áp, lại quên mang thuốc. Lúc chóng mặt, có người bảo ông ấy cố thêm một chút — cố thêm một chút như thế, mạng người không còn nữa.”
Triệu Đại Dũng siết chặt nắm tay, không lên tiếng.
“Bài học của Huyện Kim Sơn chính là tấm gương cho chúng ta soi vào.”
Ngô Hưởng dừng một chút.
“Đầu năm tới, hương chúng ta đồng thời làm ba đoạn đường. Bên Hằng Thông, công tác tam thông nhất bình vẫn chưa xong; đường của hợp tác xã cũng phải khởi công, còn có cả đường vào vườn chè. Việc kỹ thuật có đội thi công lo, nhưng chuyện lòng dân thì đội thi công không thể theo dõi được. Mọi người phải coi trọng hơn!”
Ông nhìn sang Dương Phàm.
“Hương trưởng Dương, cậu nói vài câu đi.”
Dương Phàm đặt chiếc ca xuống.
“Bí thư Ngô nói đúng! Bí thư Lưu không chết ở công trường, mà chết trong phòng họp, chết vì câu ‘cố thêm một chút’.”
Phòng họp yên tĩnh đến mức có thể nghe rõ tiếng đồng hồ treo tường tích tắc.
“Hương Thanh Bình chúng ta, nói một câu khó nghe thì là may mắn. Có vốn đối ứng của thành phố và huyện, có đầu tư của Hằng Thông, người dân không phải tự móc tiền túi, cán bộ cũng không cần ép người dân bỏ tiền. Nhưng không thể vì may mắn mà cho rằng chuyện gì cũng có thể trông chờ vào may rủi.”
Anh đứng dậy.
“Về quan hệ giữa cán bộ và quần chúng, bình thường nhìn thì chẳng có gì, nhưng đến lúc liên quan đến tính mạng, chỉ một câu thôi cũng có thể đè chết một người. Bí thư Lưu chết thế nào? Không phải có ai cố tình hại ông ấy, mà là mỗi người có mặt lúc đó đều cảm thấy ‘cố thêm một chút thì có sao đâu’ — kết quả là xảy ra chuyện.”
Dương Phàm dừng lại một chút.
“Tôi đề nghị, sau khi tan họp hôm nay, mọi người theo các thôn mình thường được phân công phụ trách, mang theo ít đặc sản núi rừng của chúng ta, xuống dưới đi một vòng, xem một chút, nghe một chút.”
“Có người sẽ hỏi nghe cái gì?”
“Nghe xem người dân đang bàn luận điều gì, đang mắng điều gì!”
Dương Phàm nhìn Ngô Hưởng.
“Chỗ nào họ mắng đúng thì ghi lại, về sửa. Chỗ nào họ mắng không đúng thì kiên nhẫn giải thích. Đường là làm cho họ, nếu họ không gật đầu, đường có làm tốt đến đâu cũng sẽ xảy ra chuyện.”
Ngô Hưởng châm thuốc, hút một hơi.
“Đề nghị này của Hương trưởng Dương, tôi hoàn toàn tán thành.”
Ông đứng lên.
“Cuối năm rồi, vốn định để các đồng chí nhà xa về sớm một chút, nhưng chuyện của Huyện Kim Sơn đã nhắc nhở chúng ta — chuyện liên quan đến mạng người thì không thể chờ.”
Ngô Hưởng nhìn đồng hồ.
“Lát nữa tan họp thì xuống ngay. Đi một vòng xong, nếu không có gì đặc biệt cần báo cáo, có thể nhờ đồng chí nào tiện đường mang báo cáo về. Các đồng chí nhà xa, nên đi thì vẫn cứ đi, đừng để lỡ ăn Tết.”
Ông dừng lại một chút.
“Cuối cùng, chúc mọi người năm mới vui vẻ!”
Mọi người đứng dậy. Triệu Đại Dũng đi tới cửa rồi quay đầu lại.
“Bí thư Ngô, Hương trưởng Dương, vậy tôi đi Vương Gia Bình trước.”
“Đi đi.”
Ngô Hưởng phẩy tay.
Dương Phàm trở lại văn phòng, nhét điều lệ hợp tác xã vào ngăn kéo.
Dương Phàm đứng bên cửa sổ. Ngoài tường sân, những ngọn núi của Thanh Bình trong ánh chiều chạng vạng đã hóa thành một đường bóng đen. Nhà xưởng của Hằng Thông sáng đèn, vườn chè dưới chân núi phủ một lớp sương giá mỏng.
Một bí thư già đã làm hơn 20 năm, chết vì câu “cố thêm một chút”.
Lý Đạt Khang chỉ bị nói chuyện nhắc nhở, Dịch Học Tập chỉ bị điều khỏi chức vụ cũ. Triệu Lập Xuân chỉ cần một cuộc điện thoại, người nên bảo vệ hay không nên bảo vệ đều được giữ lại.
Nhưng cái thóp này của Lý Đạt Khang đang nằm trong tay Triệu Lập Xuân. Sau này ông ta sẽ trở mặt thế nào? Đến lúc trở mặt, món nợ này sẽ tính ra sao?
Quan trường này đúng là từng bước gian nan. Chỉ một phút sơ suất, công sức mấy chục năm có thể tan thành mây khói.
