Ngày 24 tháng Chạp, Tiểu Niên.
Hai chiếc xe tải nghiến qua con đường đất lởm chởm của Thanh Bình, trong thùng xe xếp ngay ngắn từng Hộp Quà Sơn Trân Thanh Bình.
Dương Phàm ngồi ở ghế phụ, trong tay nắm một danh sách — từ trên xuống dưới trong huyện, từ Văn phòng Huyện ủy đến Cục Nông nghiệp, từ Ủy ban Kế hoạch đến Cục Tài chính, danh sách cùng thông tin liên lạc của người đứng đầu tất cả các ban ngành.
Ngô Hưởng đứng trong sân tiễn hắn, miệng ngậm điếu thuốc.
“Chủ tịch Dương, đi sớm về sớm.”
Dương Phàm thò đầu ra khỏi cửa kính xe.
“Bí thư Ngô, anh không đi à?”
“Tôi đi làm gì.” Ngô Hưởng gảy tàn thuốc. “Hơn một năm nay, những ban ngành mà Chủ tịch Dương anh chạy tới chạy lui, tôi quen được mấy người?”
Ông bật cười một tiếng.
“Mau đi đi, đừng lề mề ở đây nữa.”
Xe tải khởi động. Ngô Hưởng đứng tại chỗ, nhìn hai chiếc xe rẽ khỏi sân, nghiến qua đường đất rồi biến mất ở cuối con đường men núi.
Ông dụi tắt đầu thuốc, quay người trở về văn phòng.
Văn phòng huyện trưởng nằm ở tầng hai tòa nhà phía đông trong khu Huyện ủy. Khi Dương Phàm tới nơi, huyện trưởng Lý Kiến Dân đang phê duyệt văn kiện, trong phòng khói thuốc mù mịt. Lý Kiến Dân là một tay nghiện thuốc lá chính hiệu.
“Dương Phàm?” Lý Kiến Dân ngẩng đầu. “Ngồi đi.”
Dương Phàm ngồi xuống, hai tay đưa bản phương án hợp tác xã qua.
Lý Kiến Dân nhận lấy, lật hai trang, hơi nhíu mày.
“Hợp tác xã?”
“Chính quyền định hướng, các thôn lấy tập thể làm đơn vị góp vốn, thống nhất tiêu chuẩn, thống nhất thương hiệu, thống nhất tiêu thụ.” Giọng Dương Phàm bình ổn.
“Táo, sơn trân, trà, ba mảng gộp chung vào một hệ thống. Chính quyền hương nắm một phần cổ phần mang tính tượng trưng, hoặc cũng có thể không nắm, phần lớn cổ phần nằm trong tay tập thể thôn và nông hộ.”
Lý Kiến Dân không nói gì, tiếp tục lật xuống. Khi lật đến mấy trang điều lệ, ông dừng lại.
“Định hướng, chứ không phải chủ đạo?”
“Đúng, định hướng! Ý nghĩa tồn tại của chính quyền trong hợp tác xã này chỉ là phát huy vai trò điều phối.”
Lý Kiến Dân đặt bản phương án xuống, ngón tay gõ hai cái lên mặt bàn.
“Dương Phàm, suy nghĩ này của cậu, tôi phải nghe hai lần mới hiểu. Lần đầu thấy hay, lần thứ hai lại thấy khó.”
Ông đứng dậy, đi đến bên cửa sổ.
“Hợp tác xã mà làm lớn, tay của đủ mọi phía đều sẽ thò vào. Bên thu mua muốn ép giá, bên tiêu thụ muốn ăn hồi khấu, thậm chí trên thành phố cũng sẽ có người muốn giành lấy kênh phân phối.” Lý Kiến Dân quay người lại. “Những áp lực này, cậu chịu nổi không? Đã nghĩ tới chưa?”
Dương Phàm đáp:
“Đã nghĩ tới.”
“Đã nghĩ mà vẫn làm?”
“Làm! Không làm thì sự phát triển của Hương Thanh Bình sẽ mãi chỉ dừng ở bước sơ khai. Tự nuôi sống mình thì được, còn muốn giàu lên thì đừng hòng nghĩ tới.”
Lý Kiến Dân nhìn hắn vài giây, châm một điếu thuốc, ngước mắt nhìn trần nhà, lặng lẽ suy nghĩ.
“Được, chỗ tôi không có vấn đề.” Ông dừng lại, rít mạnh một hơi rồi dụi tắt đầu thuốc.
“Đi thôi, theo tôi đi gặp Bí thư Vũ.”
Văn phòng của Vũ Ái Quốc ở tầng ba. Lý Kiến Dân bảo thư ký gọi điện trước, bên kia Tiểu Lưu nói Bí thư Vũ vừa hay đang rảnh.
Hai người lên lầu, gõ cửa.
“Mời vào.”
Vũ Ái Quốc đang ngồi trên ghế xem tài liệu, bên tay đặt một chiếc ca tráng men, trong gạt tàn cắm hai đầu thuốc. Thấy Dương Phàm, ông bật cười.
“Ồ, Chủ tịch Dương tới rồi à.” Vũ Ái Quốc khép tài liệu lại. “Hương Thanh Bình các cậu có phải không muốn làm nữa rồi không?”
Dương Phàm ngẩn ra.
“Quà cáp tặng khắp nơi.” Vũ Ái Quốc gảy tàn thuốc. “Ngay cả Lão Trương gác cổng ngoài cổng lớn cũng nhận được một hộp sơn trân của các cậu, còn khoe với Tiểu Lưu rằng người Hương Thanh Bình thật thà, đến người trông cổng cũng không bỏ sót.”
Yết hầu Dương Phàm khẽ động.
“Bí thư Vũ, mọi người vất vả cả năm rồi. Thứ này chẳng đáng bao nhiêu, chỉ để các vị lãnh đạo, đồng nghiệp nếm thử thôi. Nếu ăn thấy chỗ nào chưa ổn, chúng tôi còn kịp sửa, sang năm mới dễ bán.”
Vũ Ái Quốc bật cười.
“Được rồi, đừng bịa nữa. Ngồi xuống nói đi.”
Lý Kiến Dân đưa bản phương án hợp tác xã qua, báo cáo sơ lược suy nghĩ của Dương Phàm.
Vũ Ái Quốc nghe xong không nói gì, cầm bản phương án lên, lật từ đầu đến cuối.
Lật đến mấy trang điều lệ, ông dừng lại.
“Định hướng, chứ không phải chủ đạo.” Ông đọc thành tiếng. “Chính quyền hương nắm cổ phần tượng trưng, hoặc không nắm.”
Ông đặt bản phương án xuống, tựa lưng vào ghế.
“Dương Phàm.”
“Vâng.”
“Phương án này của cậu, gan không nhỏ.”
Dương Phàm không đáp.
Vũ Ái Quốc cầm chiếc ca tráng men lên, thổi lớp vụn trà nổi trên mặt rồi uống một ngụm.
“Chính quyền định hướng, để phần lớn cổ phần cho tập thể thôn và nông hộ — cách nghĩ này không giống những hợp tác xã trước đây, việc gì cũng ôm đồm hết.”
Ông dừng một chút rồi hỏi:
“Tôi hỏi cậu một câu. Nếu hợp tác xã làm lớn, có người muốn hái quả, hút máu, cậu sẽ làm thế nào?”
Dương Phàm nói:
“Điều lệ phải quy định chết ngay từ đầu, cổ phần khóa chặt đến từng cá nhân. Sau này bất kể ai muốn chuyển nhượng cổ phần cũng chỉ được bán ngang giá cho tập thể thôn.”
Vũ Ái Quốc nhìn hắn vài giây, sau đó bật cười.
“Được, thằng nhóc cậu đúng là có ý tưởng!”
Ông đứng dậy, đi đến bên cửa sổ. Ngoài cửa sổ là sân Huyện ủy, ánh nắng tháng Chạp chói mắt.
“Tôi, Vũ Ái Quốc, làm việc ở An Dương nhiều năm như vậy, chỉ tin một đạo lý — chính sách nào có thể làm túi tiền của dân chúng đầy lên, thì đó chính là chính sách tốt.” Ông quay người lại. “Phương án này, tôi hoàn toàn ủng hộ.”
Lý Kiến Dân nói:
“Bí thư Vũ, tôi về sẽ lập tức mở cuộc họp thường vụ chính quyền, bố trí trước.”
“Không vội.” Vũ Ái Quốc dụi tắt đầu thuốc, cầm chiếc cặp trên bàn lên. “Bây giờ tôi sẽ lên thành phố, tìm Bí thư Triệu báo cáo.”
Lý Kiến Dân sửng sốt.
“Hôm nay?”
“Hôm nay.” Vũ Ái Quốc bỏ bản phương án vào cặp công văn. “Hợp tác xã này không chỉ là chuyện của Thanh Bình, cũng không chỉ là chuyện của An Dương. Làm tốt rồi, toàn huyện có thể nhân rộng, toàn thành phố cũng có thể nhân rộng.”
Ông nhìn về phía Dương Phàm.
“Dương Phàm.”
“Vâng.”
“Hai xe sơn trân của cậu đã tặng hết chưa?”
Dương Phàm đáp:
“Còn mấy ban ngành nữa.”
“Tặng xong thì mau về đi.” Vũ Ái Quốc vỗ vỗ chiếc cặp công văn. “Phía thành phố, tôi sẽ lo. Cậu về tiếp tục trau chuốt điều lệ của hợp tác xã, một chữ cũng không được mơ hồ. Tất cả những vấn đề có khả năng phát sinh sau này đều phải liệt kê trước.”
Dương Phàm đứng dậy.
“Bí thư Vũ, cảm ơn sự ủng hộ của ngài.”
“Đừng cảm ơn.” Vũ Ái Quốc xua tay. “Cậu làm thành công chuyện này chính là lời cảm ơn lớn nhất.”
Ngoài hành lang, Dương Phàm đi sau Lý Kiến Dân. Đến đầu cầu thang, Lý Kiến Dân dừng lại.
“Dương Phàm.”
“Vâng.”
“Bí thư Vũ là người ngoài miệng không nói ra, nhưng trong lòng hiểu rất rõ.” Lý Kiến Dân vỗ vai hắn. “Phương án của cậu, ông ấy xem một lượt đã nắm được điểm mấu chốt — định hướng, không phải chủ đạo. Bốn chữ này, cậu phải ghi rõ giấy trắng mực đen trong điều lệ, đề phòng sau này trong chính quyền lỡ như có…”
“Hiểu rồi.”
Lý Kiến Dân xuống lầu.
Dương Phàm đứng ở đầu cầu thang, nhìn ánh mặt trời ngoài sân Huyện ủy.
Lòng bàn tay toàn là mồ hôi.
Dưới lầu, hai chiếc xe tải vẫn đỗ ở đó. Lão Cảnh thò đầu ra khỏi thùng xe, vẫy tay với hắn. Dương Phàm hít sâu một hơi rồi xuống lầu.
Trên xe, tài xế Lão Lý đưa cho hắn một điếu thuốc.
“Chủ tịch Dương, thế nào rồi?”
Dương Phàm nhận lấy điếu thuốc nhưng không châm.
“Thành rồi. Hai vị lãnh đạo chủ chốt đều là những người thực tế, một lòng lo phát triển!”
Lão Lý ngẩn ra, sau đó nhe răng cười.
Xe tải khởi động, nghiến qua con đường lát đá trong sân Huyện ủy. Dương Phàm ngồi ở ghế phụ, nhìn tòa nhà Huyện ủy trong gương chiếu hậu dần thu nhỏ.
Ngoài cửa sổ, ánh nắng tháng Chạp chói mắt. Núi Thanh Bình ở phía xa biến thành một đường bóng đen.
Điều lệ của hợp tác xã vẫn phải tiếp tục trau chuốt. Một chữ có lẽ nhẹ tênh, nhưng sau này có thể ảnh hưởng đến hình ảnh của chính quyền, đến túi tiền của dân chúng!
Việc báo cáo trên thành phố có Vũ Ái Quốc đi lo. Sang xuân năm sau, lứa búp trà đầu tiên của vườn trà phải thu hái, nhà xưởng của Hằng Thông phải đi vào sản xuất, hợp tác xã phải chính thức treo biển.
Từng chuyện, từng chuyện một, đều đang chờ phía trước.
Dương Phàm châm thuốc, rít một hơi.
Thời gian không chờ người!
