Ngày Vũ Ái Quốc đến Hương Thanh Bình, gió núi cuối tháng 4 vẫn còn mang theo hơi lạnh.
Bắt tay Ngô Hưởng, lại gật đầu với Dương Phàm, ông không nói gì, xoay người đi về phía phòng họp.
Trong phòng họp, một dãy ca tráng men được đặt ngay ngắn. Ngô Hưởng trải tài liệu về hợp tác xã lên bàn nhưng không xem, chỉ nâng ca lên, thổi lớp vụn trà nổi trên mặt nước.
“Chuyện hợp tác xã, huyện vẫn luôn theo dõi sát sao.” Ông đặt ca xuống, “Bài viết trên Kinh Châu Nhật Báo cũng được, phát biểu của một số lãnh đạo cấp tỉnh cũng được, huyện đều nghiêm túc học tập. Nhưng học tập không có nghĩa là không làm việc.”
Ngô Hưởng hơi nghiêng người về phía trước.
“Hôm nay tôi đến đây là muốn trực tiếp nói rõ với mọi người.” Vũ Ái Quốc đảo mắt nhìn một vòng.
“Dự án hợp tác xã này, huyện chưa bao giờ nói phải dừng lại, cấp trên cũng không có bất kỳ văn bản chính thức nào yêu cầu đình chỉ. Chỉ là một số dư luận, một số lời nhắc nhở, một số ý kiến mà chúng ta cần nghiêm túc xem xét — nhưng ý kiến không phải mệnh lệnh, nhắc nhở cũng không phải phủ định.”
Ngón tay Dương Phàm khẽ gõ lên đầu gối một cái.
“Huyện An Dương chúng ta nghèo bao nhiêu năm nay rồi, Hương Thanh Bình còn nghèo hơn.”
“Con đường này là do các cậu tự mở ra. Táo, đặc sản núi rừng, trà, Hằng Thông — có việc nào không phải do các cậu làm ra?” Vũ Ái Quốc đứng dậy.
“Tôi, Vũ Ái Quốc, làm việc ở An Dương gần cả đời rồi, năm sau nữa là đến lúc rời vị trí. Trước khi đi, tôi chỉ muốn tận mắt nhìn các cậu làm thành công hợp tác xã này.”
Phòng họp im lặng vài giây. Yết hầu Ngô Hưởng khẽ động.
“Bí thư Vũ...”
“Tôi biết thời gian này các cậu chịu nhiều ấm ức.” Vũ Ái Quốc giơ tay ngắt lời ông, “Chạy ngược chạy xuôi, tài liệu bổ sung hết lần này đến lần khác, thư tố cáo nhận hết lá này đến lá khác, trên báo còn bị người ta chỉ thẳng mặt mắng. Những ấm ức đó, huyện đều nhìn thấy.”
“Hôm nay tôi đến đây chỉ để nói với các cậu một câu — các cậu đã làm thì sẽ không uổng công, ít nhất tôi, Vũ Ái Quốc, đều nhìn thấy!”
Câu nói này khiến tinh thần mọi người phấn chấn hẳn lên. Đúng vậy, chuyện này không làm thành cũng không sao, ít nhất những nỗ lực của họ, Bí thư Huyện ủy đều nhìn thấy.
“Hợp tác xã có làm thành hay không, không phải một bài báo có thể quyết định, cũng không phải một vị lãnh đạo nào có thể quyết định, mà phải do người dân quyết định.” Ông xoay người.
“Không ít người ngồi đây đều còn trẻ. Bây giờ các cậu là lực lượng chủ chốt, cứ bình tâm lại, làm việc thật chắc chắn. An Dương sau này sẽ là sân khấu của các cậu.”
Sau cuộc họp, Vũ Ái Quốc đi một vòng quanh các thôn, đến Dương Gia Câu, đến Nam Các Trang, bắt tay Vương Đức Phát, rồi đứng một lúc trước cửa vườn trà nhà lão Cảnh.
Trước khi đi, ông gọi Ngô Hưởng và Dương Phàm sang một bên.
“Tiếp theo sẽ là một quãng thời gian rất khó chịu đựng.” Vũ Ái Quốc nhìn về dãy núi phía xa, “Chuyện hợp tác xã, không ai nói phải dừng, nhưng cũng chẳng ai dám nói cứ tiếp tục làm.”
Ông nhìn Ngô Hưởng.
“Nhưng việc vẫn phải làm, chỉ là phải đổi cách làm. Đừng phô trương, đừng tuyên truyền cái gì mà thí điểm toàn huyện, mô hình mẫu toàn tỉnh. Cứ vững vàng, chắc chắn làm tốt việc này.”
“Không lấy danh nghĩa hợp tác xã thì vẫn có thể hỗ trợ người dân mà! Ví dụ như hỗ trợ kinh tế tập thể cấp thôn, ví dụ như quỹ phát triển ngành nghề. Làm cho sự việc thành công, làm cho số liệu tăng lên. Đợi khi số liệu bày ra trước mắt, còn ai dám nói đây là quay ngược bánh xe lịch sử!”
Yết hầu Ngô Hưởng khẽ động. “Tôi hiểu rồi.”
————
Cùng lúc đó, tại Kinh Châu, Đại học Hán Đông.
Trong phòng làm việc của hiệu trưởng, hương trà lượn lờ. Vương Kiến Dân ngồi trên ghế gỗ hồng mộc, trên sofa đối diện là Phó hiệu trưởng Tô Hoài Sơn, còn trên chiếc ghế bên cạnh là giáo sư khoa Kinh tế Chu Thế Bình.
“Lão Chu, chuyện hợp tác xã của Dương Phàm, ông vẫn đang theo dõi chứ?” Vương Kiến Dân thổi lớp vụn trà trên mặt nước.
Chu Thế Bình gật đầu: “Vẫn luôn theo dõi. Trải qua mấy phen trắc trở, giờ sóng gió lại nổi lên.”
“Bài viết trên Kinh Châu Nhật Báo, tôi đã đọc rồi. Tài liệu trích dẫn rất chắc chắn, nhưng logic lập luận có vấn đề — đánh đồng hợp tác hóa với hợp tác xã, tráo đổi khái niệm. Phát biểu bên tỉnh cũng vậy, nói một hồi là bắt đầu lệch hướng. Một số mầm non vốn có thể trưởng thành cứ thế mà héo đi.”
“Vậy ông thấy đây là chuyện tốt hay chuyện xấu?”
Chu Thế Bình im lặng vài giây. “Đối với hợp tác xã thì là chuyện xấu. Nhưng đối với Dương Phàm thì chưa chắc.”
Tô Hoài Sơn đẩy gọng kính. “Hiệu trưởng, ông vẫn chưa định ra tay à? Thật sự không sợ đôi cánh nhỏ của học trò cưng nhà ông bị bẻ gãy sao?”
Vương Kiến Dân bật cười ha hả.
“Bẻ gãy? Nếu chút sóng gió này cũng có thể bẻ gãy cánh của cậu ta, vậy chỉ có thể nói là không thành tài.”
“Nội tâm mạnh mẽ mới là mạnh mẽ thật sự. Đã nhận định đó là con đường đúng, thì phải dám đi ngược gió — đó mới là phẩm chất mà trường chúng ta nên bồi dưỡng.”
“Một số đồng chí ấy mà, đã bắt đầu cảm thấy Đại học Hán Đông là nặn bằng bùn rồi!”
“Vậy ông cảm thấy ngọn gió hiện giờ đã đủ ngược chưa?”
Tô Hoài Sơn cười ha hả hỏi.
Vương Kiến Dân nâng cốc nước lên, thong thả nhấp một ngụm. “Ừm, cũng gần đủ rồi. Một Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy đích thân ra tay, tuy chỉ là tiện tay đánh một đòn, nhưng có thể chống đỡ được đã không dễ. Hơn nữa, phía Thành phố Ninh Châu có xuất hiện tin tức tiêu cực nào về Dương Phàm không?”
Tô Hoài Sơn lắc đầu. “Một tin cũng không có. Tôi đã tìm hiểu qua bên ngoài, cậu ta ở Hương Thanh Bình hai năm, các mối quan hệ cá nhân sạch sẽ, kinh tế cũng sạch sẽ. Phía Triệu Thụy Long muốn dùng chuyện lái xe sau khi uống rượu cũng không làm gì được cậu ta — thằng nhóc này cảnh giác lắm.”
“Vậy chứng tỏ trình độ chính trị và cách đối nhân xử thế của cậu ta đều đạt yêu cầu.” Vương Kiến Dân tựa vào lưng ghế.
“Cứng quá thì dễ gãy, vật liệu tốt đến đâu cũng không thể cứ mài mãi. Lão Chu, chuyện còn lại giao cho ông.”
Chu Thế Bình ngẩng đầu. “Ý ông là—”
“Mô hình hợp tác xã đúng hay không, lịch sử đã cho câu trả lời. Nhưng hợp tác xã này không phải hợp tác xã kia.” Vương Kiến Dân đặt ca xuống, “Nếu cậu ta đã vượt qua bài kiểm tra nhỏ lần này, vậy thì cho cậu ta thêm một phen vinh dự. Ông viết một bài, từ phương diện lý luận mà chính danh cho cậu ta.”
“Đăng ở đâu? Báo chí kinh tế, hay tạp chí học thuật?” Chu Thế Bình hỏi.
Vương Kiến Dân suy nghĩ một lúc. “Đăng trên Hán Đông Nhật Báo.”
Tô Hoài Sơn cau mày. “Hiệu trưởng, như vậy có phải... quá bắt mắt rồi không?”
Ông đẩy gọng kính, “Phía tỉnh vừa mới chụp mũ cho cậu ta, chúng ta lập tức chính danh cho cậu ta trên báo cấp tỉnh — chẳng phải là đẩy cả Dương Phàm lẫn nhà trường lên đầu sóng ngọn gió sao?”
Vương Kiến Dân nhìn ông, bật cười một tiếng. “Hoài Sơn, con người ông chỗ nào cũng tốt, chỉ là quá kín tiếng. Giáo sư Đại học Hán Đông đăng một bài lý luận thì làm sao? Thảo luận mô hình phát triển kinh tế nông thôn, chẳng phải chính là việc học giả nên làm sao?”
Tô Hoài Sơn hé miệng, không nói tiếp.
“Ai có ý kiến thì cứ đến nói chuyện với tôi!” Giọng Vương Kiến Dân rất bình thản. “Còn Dương Phàm — tuy nổi bật hơi sớm một chút, nhưng chỉ cần giữ được bản tâm, những chuyện này đều không thành vấn đề.”
Tô Hoài Sơn im lặng một lúc. “Được thôi, ai bảo ông là hiệu trưởng chứ!”
Chu Thế Bình khép sổ ghi chép lại. “Chiều nay tôi sẽ bắt tay vào viết, gửi cho nhật báo cấp tỉnh, ngày mai nhất định sẽ lên trang nhất.”
Vương Kiến Dân nâng chiếc ca tráng men lên. “Nghĩ xong tiêu đề chưa?”
“Gọi là — ‘Thực tiễn và đổi mới đương đại của mô hình hợp tác hóa kinh tế nông thôn’, thế nào?”
Vương Kiến Dân gật đầu, lại bổ sung một câu. “Tiêu đề phụ ghi thêm — lấy Hương Thanh Bình, Huyện An Dương, Thành phố Ninh Châu làm ví dụ.”
Chu Thế Bình sững ra một chút, sau đó bật cười. “Hiệu trưởng, ông đây là muốn đánh chính xác vào mục tiêu cho họ đấy à!”
