Khi Triệu Lập Xuân phát biểu tại Hội nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy, những cây ngô đồng ngoài cửa sổ ở Kinh Châu đang bay đầy tơ bông.
"Công tác kinh tế của Hán Đông đang phát triển ổn định theo chiều hướng tích cực." Ông bưng tách trà, giọng điềm đạm, không nhanh không chậm, "Tốc độ tăng trưởng GDP quý I cao hơn cùng kỳ năm ngoái 3 điểm phần trăm, quy mô thu hút vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục mở rộng, xây dựng cơ sở hạ tầng được thúc đẩy vững chắc. Những thành tích này có được là nhờ chính sách sáng suốt của Trung ương, là kết quả từ sự nỗ lực chung của cán bộ các cấp trong toàn tỉnh."
Phòng họp khói thuốc lượn lờ. Các ủy viên thường vụ, người uống trà, người ghi chép, người nhìn chằm chằm vào chiếc gạt tàn trước mặt. Không ai lên tiếng.
Triệu Lập Xuân đặt tách trà xuống.
"Nhưng mà——"
Hai chữ "nhưng mà" vừa thốt ra, tay của một người đang bưng ca trà lập tức khựng lại.
"Trước những thành tích đạt được, tôi nhận thấy một bộ phận cán bộ cơ sở đang xuất hiện một khuynh hướng rất đáng cảnh giác." Triệu Lập Xuân mở cuốn sổ trước mặt nhưng không nhìn nội dung cụ thể bên trong.
"Làm ra được chút thành tích là bắt đầu vểnh đuôi! Bắt đầu cảm thấy mình ghê gớm lắm. Thậm chí còn bắt đầu thách thức nguyên tắc tổ chức, thách thức sự lãnh đạo của Đảng."
Ông khép cuốn sổ lại.
"Hiện tượng này hiện giờ mới chỉ là dấu hiệu manh nha. Nhưng nếu không kịp thời ngăn chặn, cứ mặc cho nó lan rộng, sau này nhất định sẽ xảy ra vấn đề lớn."
Phòng họp yên tĩnh đến mức có thể nghe thấy tiếng kim giây của chiếc đồng hồ thạch anh trên tường nhích từng nhịp.
"Hôm nay tôi nêu vấn đề này ở đây không phải để phê bình một số đồng chí trẻ, mà là hy vọng mọi người——đặc biệt là các đồng chí phụ trách chủ chốt ở các địa phương, thành phố và huyện——sau khi trở về hãy nghiêm túc tự kiểm điểm, xem trong địa bàn mình quản lý có tồn tại vấn đề tương tự hay không. Có thì sửa, không có thì lấy đó làm điều răn."
Triệu Lập Xuân nâng tách trà lên, thổi lớp vụn trà trên mặt rồi nhấp một ngụm.
"Đồng chí Lập Xuân đã phát biểu xong. Nếu mọi người còn gì muốn nói thì cứ nói, không có thì tan họp!"
Tiếng chân ghế cọ xuống sàn vang lên liên tiếp. Các ủy viên thường vụ kẹp sổ ghi chép đi ra ngoài, không ai ghé tai bàn tán với nhau.
Tất cả mọi người đều biết Triệu Lập Xuân đang ám chỉ ai.
Ninh Châu, An Dương, Thanh Bình.
Nhưng không hề có một cái tên nào, cũng không có bất cứ chỉ hướng cụ thể nào.
Những gì ông nói đều là "hiện tượng", đều là "dấu hiệu manh nha", đều là "khuynh hướng đáng cảnh giác".
Muốn phản bác sao? Phản bác cái gì? Phản bác rằng "vểnh đuôi là không tốt"? Hay phản bác rằng "kiêu ngạo là không đúng"?
Anh chỉ có thể ngồi nghe. Sau đó trở về tự nghiền ngẫm——rốt cuộc ông ấy có đang nói mình không? Nếu đúng là mình, mình nên làm gì? Nếu không phải mình, có phải mình cũng nên đề phòng một chút không?
Triệu Lập Xuân không nhắc lấy một chữ đến Hương Thanh Bình, cũng không nhắc lấy một chữ đến hợp tác xã. Vây điểm đánh viện, không đánh mà khuất phục đối phương.
Đó chính là đẳng cấp của cán bộ cấp tỉnh.
Tin tức truyền đến Ninh Châu vào ngay chiều hôm đó.
Khi Bí thư Thành ủy Triệu Quảng Bình nhận được điện thoại, ông đang phê duyệt văn kiện trong văn phòng.
Cuộc gọi là của một người quen lâu năm ở tỉnh, đối phương chỉ nói một câu: "Bí thư Triệu nói trong cuộc họp rồi, có một số cán bộ đang vểnh đuôi."
Triệu Quảng Bình cầm ống nghe, không nói gì.
"Không nêu tên."
"Tôi biết rồi."
Cúp điện thoại, Triệu Quảng Bình ngồi trên ghế rất lâu.
Một ủy viên thường vụ Tỉnh ủy, trước mặt 11 ủy viên thường vụ khác của toàn tỉnh, nói rằng "có một số cán bộ đang vểnh đuôi".
Bản thân câu nói này chẳng có gì——một lời nhắc nhở thường ngày, một cảnh báo bình thường.
Nhưng nó không phải chuyện thường ngày, cũng không hề bình thường.
Nó là văn bản đi kèm với bài viết "Cảnh giác với việc quay ngược bánh xe lịch sử" trên Nhật báo Kinh Châu. Tòa soạn đã định giọng điệu cho anh, Hội nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy lại gõ thêm một nhịp trống bên cạnh——hai chuyện gộp lại thì không còn là hai chuyện nữa. Mà là một tín hiệu.
Chuyện ở Ninh Châu đang có người theo dõi, hơn nữa còn soi dưới kính phóng đại.
Triệu Quảng Bình châm một điếu thuốc, rít một hơi.
Ông nhớ đến phương án hợp tác xã do Huyện An Dương báo lên. Điều lệ ông đã xem qua——chính quyền định hướng, tập thể thôn góp vốn, nông hộ nắm cổ phần, viết rất đẹp.
Nhưng giờ ông không chắc nữa. Phương án này còn có thể thúc đẩy không? Thúc đẩy thế nào? Nếu thúc đẩy tiếp, liệu có lại đâm đầu vào họng súng hay không?
Ông dập điếu thuốc, gọi một cuộc điện thoại.
"Lão Chu, mở một cuộc họp ngắn. Chỉ mấy người trong thường vụ chúng ta thôi, bàn qua chuyện hợp tác xã ở Thanh Bình."
Cuộc họp Ban Thường vụ Thành ủy tối hôm đó kéo dài chưa đến 40 phút.
Không ai bày tỏ thái độ. Không phải không muốn bày tỏ, mà là không biết nên bày tỏ thái độ gì.
Nội dung bài phát biểu của Triệu Lập Xuân đã truyền đến tai từng ủy viên thường vụ. Mọi người đều biết trên tỉnh có người đang theo dõi chuyện này, nhưng đang theo dõi ai? Theo dõi đến mức nào? Bước tiếp theo còn có động thái gì nữa hay không? Không ai biết.
Không biết thì trước hết không tỏ thái độ.
Sau khi tan họp, một ủy viên thường vụ có quan hệ ở tỉnh lén gọi một cuộc điện thoại. Câu trả lời ở đầu bên kia chỉ có tám chữ: "Cứ xem trước đã, chưa vội tỏ thái độ."
Tám chữ, không giải thích, không phân tích, không kiến nghị. Nhưng như vậy cũng đủ rồi. "Chưa vội tỏ thái độ" bản thân nó đã là một thái độ.
Ngày hôm sau, phòng họp chính quyền Hương Thanh Bình.
Một hàng ca tráng men đặt trên bàn, chẳng ai có tâm trạng uống trà.
Ngô Hưởng ngồi ở một đầu bàn, Dương Phàm ngồi bên tay trái ông. Cây bút trong tay Ủy viên Tổ chức Tôn Hiểu Hồng xoay hai vòng rồi vẫn không dừng lại. Ủy viên Tuyên truyền Chu Đức Toàn nhìn chằm chằm vào cuốn sổ trước mặt, không lật lấy một trang. Phó hương trưởng Triệu Đại Dũng siết chặt nắm tay, không lên tiếng.
Ngô Hưởng vừa đọc xong nội dung bài phát biểu của Triệu Lập Xuân.
"Tình hình chính là như vậy." Ngô Hưởng đặt bản fax xuống, đôi mắt sau cặp kính gọng vàng đầy tia máu.
"Trong Hội nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy có nói 'một số cán bộ đang vểnh đuôi'. Không nêu tên, nhưng trong lòng mọi người đều hiểu, có lẽ người ta đang nói chúng ta."
Không ai tiếp lời.
Triệu Đại Dũng đứng lên rồi lại ngồi xuống. Ông há miệng, sau đó lại ngậm lại.
Hàn Chính tựa vào lưng ghế, ngón tay gõ hai cái lên đầu gối. Ông là Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật, ngày thường vốn ít nói, hôm nay cũng không định lên tiếng.
Cuộc họp chưa đầy 20 phút đã giải tán. Không có nghị quyết gì, cũng không có bố trí công việc tiếp theo, chỉ đơn thuần học tập tinh thần của Hội nghị Ban Thường vụ Tỉnh ủy.
Không phải không muốn bố trí——mà là không biết phải bố trí thế nào.
Hợp tác xã đã dừng lại. Không có văn bản nào nói phải đình chỉ, nhưng cũng không có văn bản nào nói có thể tiếp tục.
Bài phát biểu của Triệu Lập Xuân đã được đưa ra, ý của tỉnh thì ai cũng hiểu. Nếu lại gửi báo cáo lên, chẳng lẽ để Triệu Quảng Bình lao vào họng súng? Hay để Vũ Ái Quốc lao vào họng súng?
Không ai dám gánh cái trách nhiệm này.
Dương Phàm và Ngô Hưởng trở về văn phòng.
Nước trong ca tráng men đã nguội ngắt. Dương Phàm không châm thêm nước, cứ thế nâng lên uống một ngụm.
"Bí thư Ngô."
Ngô Hưởng đứng bên cửa sổ, không quay đầu lại.
"Anh nói xem——chúng ta còn cơ hội không?"
Dương Phàm đặt ca xuống. Phần lõi sắt lộ ra ở chỗ men bị sứt ánh lên màu xám dưới đèn huỳnh quang. "Không biết." Anh dừng một chút, "Nhưng tôi biết một chuyện."
Ngô Hưởng quay người lại.
"Nếu bây giờ chúng ta buông lỏng, lòng người ở Thanh Bình sẽ tan."
Yết hầu Ngô Hưởng khẽ động.
"Nhưng chúng ta phải nói với bà con thế nào?" Ông kéo cổ áo, "Nói hợp tác xã tạm dừng vô thời hạn? Nói trên tỉnh không cho làm nữa? Nói những lời chúng ta đã hứa trước đây đều không tính nữa?"
Dương Phàm không đáp.
Ngoài sân vang lên tiếng của Vương Đức Phát. Ông từ Vương Gia Bình chạy đến, nói cây óc chó trong thôn đã bắt đầu nhú mầm non, nói nhà nào nhà nấy đều đã xới lại một lượt đất trồng nấm trên núi, nói mọi người đều đang chờ tin của hợp tác xã——"Hương trưởng Dương, rốt cuộc hợp tác xã còn làm nữa hay không?"
Trần Minh chặn ông ngoài sân, hạ thấp giọng: "Chú Vương, chú cứ về trước đi, bên hương sẽ cho mọi người một câu trả lời——"
"Tôi cần câu trả lời gì?" Giọng Vương Đức Phát càng lúc càng lớn.
"Tôi cần một câu chắc chắn! Danh sách góp vốn chúng tôi đã ký rồi, đất cũng đã chỉnh trang, phân bón cũng mua rồi, chỉ chờ hợp tác xã thống nhất trồng, thống nhất thu hoạch——bây giờ các cậu nói dừng là dừng sao?"
Dương Phàm đặt chiếc ca tráng men trong tay xuống bàn rồi đứng dậy. Ngô Hưởng gọi anh một tiếng từ phía sau.
Dương Phàm không quay đầu.
Ngoài sân, Vương Đức Phát thấy anh bước ra khỏi tòa nhà làm việc thì dừng lại. Ông siết chặt nắm tay, hai mắt hơi đỏ.
"Hương trưởng Dương."
"Chú Vương."
Vương Đức Phát há miệng, rồi lại nuốt lời trở về. Sau đó ông ngồi xổm xuống, móc thuốc trong túi ra, châm lửa, rít một hơi. Khói thuốc tản ra trong sân.
"Tôi chỉ muốn hỏi một câu——hợp tác xã của chúng ta rốt cuộc còn làm nữa hay không?"
Dương Phàm ngồi xổm xuống, không nói gì.
Trong sân im lặng rất lâu.
"Làm." Dương Phàm nói, "Chỉ cần tôi còn ở đây, hợp tác xã sẽ không đổ bể."
Vương Đức Phát ngẩng đầu lên. Ông nhìn Dương Phàm rất lâu, sau đó dập điếu thuốc rồi đứng dậy. "Hương trưởng Dương, tôi tin cậu."
Ông phủi đất trên quần, "Nhưng hàng hóa của chúng tôi không thể chờ quá lâu đâu!"
Vương Đức Phát xoay người rời đi. Con chó vàng già trong sân chạy theo vài bước rồi lại nằm xuống bên bậc cửa.
Dương Phàm ngồi xổm dưới đất. Ngô Hưởng từ trong tòa nhà làm việc bước ra, đứng bên cạnh anh.
"Lão Dương."
"Ừ."
"Câu cậu vừa nói——'chỉ cần cậu còn ở đây, hợp tác xã sẽ không đổ bể', chính cậu có tin không?"
Dương Phàm đứng lên, im lặng một lúc.
"Không biết."
Ngô Hưởng không hỏi thêm nữa.
Hai người đứng trong sân rất lâu. Lão Hoàng ở phòng trực bên cạnh đang nằm bò trên bàn ngủ. Điện thoại vang lên, lão Hoàng giật mình tỉnh giấc, lau nước miếng rồi nhấc máy.
"A lô? Hương Thanh Bình." Ông nghe một lúc, che ống nghe rồi quay đầu gọi lớn: "Bí thư Ngô, Hương trưởng Dương, Huyện ủy gọi đến."
Ngô Hưởng bước nhanh vào phòng trực, cầm ống nghe lên.
"Tôi là Ngô Hưởng."
Đầu bên kia nói rất lâu. Ngô Hưởng nghe, thỉnh thoảng "ừ" một tiếng. Cuối cùng ông nói một câu "Hiểu rồi", sau đó đặt ống nghe xuống.
"Ngày mai Bí thư Vũ sẽ tới."
Dương Phàm ngẩng đầu lên.
"Ông ấy nói——đến khảo sát." Ngô Hưởng nhìn anh, "Trước khi ông ấy đến, bảo chúng ta sắp xếp rõ ràng toàn bộ quy trình của hợp tác xã từ hiện tại cho đến khi kết thúc, còn phải bố trí đi xem tình hình của người dân, xem hiện giờ họ thế nào."
Khảo sát.
Không phải đình chỉ, cũng không phải phê duyệt. Không phải ủng hộ, cũng không phải phản đối.
Chuyện tốt chứ! Ít nhất chuyện của hợp tác xã vẫn chưa bị gạt sang một bên!
Nhưng ánh mắt từ tỉnh vẫn đang dõi theo cái xó núi này. Cấp tỉnh, cấp thành phố, cấp huyện, cấp hương——trên cùng một tuyến, mỗi mắt xích đều đang chờ người khác lên tiếng trước.
Nhưng hợp tác xã có chờ nổi không?
