Chiều hôm chiếc Santana của Cục Nông nghiệp huyện rời khỏi sân chính quyền Hương Thanh Bình, Chu Đức Toàn ngồi xổm trước cửa phòng thường trực, hút hết nửa bao thuốc.
Dương Phàm từ văn phòng đi ra, Chu Đức Toàn đứng dậy, ném đầu thuốc xuống đất rồi giẫm tắt.
“Hương trưởng Dương, trên đường về, Cục trưởng Tôn có nói với tôi một câu.”
“Câu gì?”
“Ông ấy nói, nếu số liệu được kiểm tra lại mà không có vấn đề gì, Hương Thanh Bình các anh sẽ nổi tiếng.”
Dương Phàm không đáp.
Chu Đức Toàn lại lấy ra một điếu thuốc, không châm, chỉ xoay hai vòng trong tay.
“Tôi làm công tác phổ biến kỹ thuật nông nghiệp hai mươi năm rồi, đây là lần đầu tiên có người của cục huyện nói với tôi câu như vậy.”
“Chuyện tốt.”
“Chuyện tốt thì đúng là chuyện tốt.” Lão Chu kẹp điếu thuốc lên vành tai, “Chỉ là trong lòng vẫn không chắc.”
Dương Phàm nhìn ông một cái. “Số liệu là ông thống kê, vườn cây là ông tự mình chạy tới, từng hộ nông dân cũng là ông đến nói chuyện từng nhà một. Ông còn có gì mà không chắc?”
Chu Đức Toàn sững ra, sau đó lấy điếu thuốc trên tai xuống, châm lửa, hít sâu một hơi.
“Cũng phải.”
Nửa tháng sau, kết quả kiểm tra lại của Cục Nông nghiệp huyện được gửi xuống.
Tôn Quốc Khánh đích thân mang văn bản tới.
Lần này ông không đi Santana mà ngồi một chiếc Cherokee, trên thân xe vẫn còn dính những đốm bùn.
Tài xế nói đường từ huyện đến Hương Thanh Bình quá khó đi, phải vòng một quãng lớn mới vào được.
Tôn Quốc Khánh đặt văn bản lên bàn Mã Lương Thần, ngay bên cạnh chiếc ca tráng men.
“Bí thư Mã, bên cục đã kiểm tra lại. Dự án bao túi cho táo của Hương Thanh Bình, số liệu hoàn toàn đúng sự thật. Tôi sẽ trình lên huyện ủy và Cục Nông nghiệp thành phố.”
Mã Lương Thần nâng chiếc ca tráng men lên, thổi lớp vụn trà nổi trên mặt, nhưng không uống.
“Cục trưởng Tôn, câu này lần trước lúc ông đi đã nói rồi.”
“Lần trước là nghiệm thu sơ bộ, lần này là chính thức xác nhận.” Tôn Quốc Khánh đẩy gọng kính. “Cục đã quyết định, sang năm sẽ nhân rộng kinh nghiệm của Hương Thanh Bình trên toàn huyện. Ngoài ra...” Ông dừng một chút, “Cục Nông nghiệp thành phố yêu cầu một bản tài liệu, của Hương Thanh Bình.”
Mã Lương Thần đặt chiếc ca xuống.
“Cục thành phố?”
“Đúng. Sau khi số liệu của các anh được báo lên, huyện đã chuyển cho cục thành phố. Trưởng phòng Lưu của Phòng Cây trồng Kinh tế thuộc cục thành phố đích thân gọi điện hỏi.”
Tôn Quốc Khánh nhìn Mã Lương Thần. “Bí thư Mã, Hương Thanh Bình các anh lần này thật sự sắp nổi tiếng rồi!”
Mã Lương Thần im lặng vài giây.
“Dương Phàm đâu?”
Trần Minh ló nửa người vào từ cửa: “Sáng nay Hương trưởng Dương nói đi Dương Gia Câu rồi.”
“Gọi cậu ấy về.”
Khi Dương Phàm đạp chiếc xe đạp có sợi xích buộc tạm bằng dây thép trở về chính quyền hương, ống quần đã dính đầy bùn. Chu Đức Toàn đang ngồi xổm trong sân, nhìn thấy anh liền đứng lên.
“Trên thành phố yêu cầu tài liệu rồi.”
Dương Phàm dựng xe đạp. “Biết rồi.”
“Cậu không kích động à?”
“Viết xong tài liệu rồi hãy kích động.”
Dương Phàm bước vào văn phòng Mã Lương Thần. Tôn Quốc Khánh đang bưng ca tráng men uống trà — chẳng biết từ lúc nào Tiểu Trần lại pha thêm cho ông một cốc.
Trên bàn trải văn bản kiểm tra lại kia, đầu đề in đỏ, đóng con dấu của Cục Nông nghiệp huyện.
Mã Lương Thần đẩy văn bản về phía Dương Phàm.
“Cậu xem đi.”
Dương Phàm cầm lên, đọc từ đầu đến cuối. Các con số đều đúng, kết luận cũng viết rất rõ ràng — tỷ lệ táo loại một sau khi áp dụng kỹ thuật bao túi tại Hương Thanh Bình đạt 87%, thu nhập bình quân mỗi hộ tăng thêm 4.500 tệ, kiến nghị nhân rộng trên toàn huyện.
“Khi nào cần tài liệu?”
“Càng nhanh càng tốt!” Tôn Quốc Khánh nói, “Nguyên văn của Trưởng phòng Lưu bên cục thành phố là — ‘Bảo vị phó hương trưởng phụ trách nông nghiệp của hương đó tự tay viết’.”
Dương Phàm đặt văn bản xuống.
“Được.”
Dương Phàm mất ba ngày để viết bản tài liệu ấy.
Ban ngày chạy khắp các vườn cây, ban đêm cúi người bên bàn trong ký túc xá mà viết.
Bóng đèn chỉ có 40 watt, ánh sáng vàng như giấy cũ lâu năm.
Đến hai giờ sáng ngày thứ ba, Dương Phàm mới đặt bút máy xuống, dụi mắt.
Trên giấy chi chít chữ, bắt đầu từ ba cây thí điểm, rồi viết đến việc triển khai trên toàn hương, thống kê số liệu, phản hồi của nông dân.
Không có câu chữ sáo rỗng, toàn là nội dung thiết thực.
Đoạn cuối cùng, anh viết như sau:
“Kinh nghiệm của Hương Thanh Bình chứng minh rằng, mấu chốt của việc phổ biến kỹ thuật nông nghiệp không nằm ở bản thân kỹ thuật, mà nằm ở việc nông dân có tin hay không. Tác dụng của ba cây thí điểm còn lớn hơn một trăm buổi tuyên truyền. Phải để người ta tận mắt nhìn thấy, để người ta tin tưởng. Hãy để số liệu lên tiếng!”
Anh nghĩ một lúc, lại bổ sung thêm một câu:
“Hiện nay toàn hương có 2.000 mẫu vườn cây, tỷ lệ áp dụng kỹ thuật bao túi đã đạt 100%. Nhưng đường sá không thông, chi phí vận chuyển trái cây ra ngoài quá cao. Kế hoạch bước tiếp theo là trong lúc giúp nông dân toàn hương tăng thu nhập, phải sửa đường!”
Viết xong hai chữ cuối cùng, Dương Phàm cho tài liệu vào túi hồ sơ, đè dưới gối. Ngoài cửa sổ, gà đã gáy.
Công văn trả lời của Cục Nông nghiệp thành phố đến nhanh hơn dự kiến.
Chưa đầy hai tuần, một văn bản đóng con dấu đỏ đã được gửi tới chính quyền Hương Thanh Bình. Tiêu đề văn bản rất dài — “Thông báo về việc chuyển tiếp kinh nghiệm phổ biến kỹ thuật bao túi cho táo của Hương Thanh Bình”.
Trong phần nội dung chính, toàn văn tài liệu do Dương Phàm viết được đính kèm. Trang cuối có bút phê của Cục trưởng Cục Nông nghiệp thành phố Dương Thiện Quả:
“Kinh nghiệm của Hương Thanh Bình có thể xem là hình mẫu cho các vùng trồng cây ăn quả trên toàn thành phố. Mong Cục Nông nghiệp các huyện nhanh chóng cử người chuyên trách tới khảo sát. Những nơi có điều kiện phù hợp phải sớm áp dụng, nhân lực cần nhanh chóng được điều phối.”
Mã Lương Thần đọc văn bản ba lần.
“Toàn thành phố, tất cả các huyện!”
Tiểu Trần đứng bên cạnh, miệng cười ngoác đến tận mang tai. “Bí thư Mã, Hương Thanh Bình chúng ta lần này...”
Mã Lương Thần giơ tay lên, Tiểu Trần lập tức nuốt nửa câu còn lại vào bụng.
“Thông báo cho các thôn, dọn dẹp vườn cây cho sạch sẽ. Khi người của đoàn khảo sát đến, đừng để người ta chê cười.”
“Vâng.”
Tiểu Trần quay người định đi, Mã Lương Thần lại gọi cậu ta lại.
“Bảo Dương Phàm đến đây một chuyến.”
Dương Phàm tới, Mã Lương Thần đẩy văn bản sang. Dương Phàm cầm lên đọc một lượt.
“Tài liệu là cậu viết, bút phê cậu cũng đã đọc rồi.”
“Không chỉ có vậy.” Mã Lương Thần đứng dậy, đi đến bên cửa sổ. “Trưởng phòng Lưu đã gọi điện cho tôi. Ông ấy nói chuyện của Hương Thanh Bình có thể bên Sở cũng đã chú ý tới.”
Dương Phàm không nói gì.
Mã Lương Thần quay người lại.
“Bước tiếp theo cậu định làm gì?”
Dương Phàm đặt văn bản trở lại bàn.
“Chuyện đồi chè ở Nam Các Trang, tôi sẽ nghĩ cách! Chờ mọi người đều có cơm no để ăn, thở được một hơi rồi, con đường này sớm muộn gì cũng phải sửa!”
Mã Lương Thần nhìn chằm chằm anh vài giây, sau đó nâng chiếc ca tráng men lên.
“Chuyện sửa đường, hương không có tiền.”
“Tôi biết.”
“Huyện cũng chưa chắc có.”
“Tôi biết.”
Mã Lương Thần thổi lớp vụn trà trên mặt, uống một ngụm. “Vậy cậu định làm thế nào?”
Dương Phàm nói: “Chờ người của đoàn khảo sát đến, để họ tận mắt xem trái cây của chúng ta được vận chuyển ra ngoài như thế nào.”
Mã Lương Thần đặt chiếc ca xuống.
“Thằng nhóc nhà cậu!”
Nửa tháng sau, đoàn khảo sát các vùng trồng cây ăn quả toàn thành phố tới.
Ba chiếc xe minibus, hơn bốn mươi người, chen kín sân chính quyền hương. Có người của Cục Nông nghiệp thành phố và huyện, có người từ các hương trấn thuộc vùng trồng cây ăn quả, còn có hai kỹ thuật viên của Sở Nông nghiệp tỉnh. Tôn Quốc Khánh dẫn đoàn, vừa xuống xe đã tìm Dương Phàm.
“Hương trưởng Dương, hôm nay cậu thuyết trình chính.”
Dương Phàm không từ chối.
Anh dẫn đoàn khảo sát đi qua ba thôn: Dương Gia Câu, Triệu Gia Bình, Lý Gia Diêu. Đến mỗi nơi đều để chính người trồng cây tự nói.
Vương Đại Sơn kể về ba cây thí điểm, lão Lý ở Triệu Gia Bình nói về tỷ lệ quả loại một, người phụ nữ ở Lý Gia Diêu nói giá thu mua đã tăng bao nhiêu.
Người trong đoàn khảo sát ngồi xổm bên bờ ruộng, xem táo, xem sổ sách, xem túi bao quả. Có người lấy sổ ra ghi chép, có người chụp ảnh — vẫn dùng máy ảnh phim, mỗi lần bấm lại vang lên một tiếng tách.
Điểm cuối cùng là vườn cây ở Dương Gia Câu. Vương Đại Sơn đứng trước vườn cây ba mẫu của mình. Táo đã hái hết, cành cây trơ trụi.
Nhưng bên cạnh vườn chất mấy chồng sọt nhựa, trên sọt in tên thương lái từ tỉnh ngoài.
Có người trong đoàn khảo sát hỏi: “Táo của các ông đều bán sang tỉnh ngoài rồi sao?”
Lão Vương nói: “Năm ngoái chỉ bán đến huyện thành. Năm nay chẳng hiểu sao lại có một ông chủ từ tỉnh ngoài tới, thu mua rất ráo riết.”
“Tại sao?”
Lão Vương chỉ vào những cây táo.
“Táo nhà chúng tôi ngon chứ sao! Các anh nhìn xem, hầu như không có quả hỏng, quả nào cũng to tròn, màu đỏ au, ăn vào còn ngọt nữa. Ông chủ tỉnh ngoài kia nói, thứ này tuyệt đối không thể bán rẻ!”
Dương Phàm lấy từ trong sọt ra một quả táo còn sót dưới đáy — loại hình thức hơi kém nên không được thu mua. Nhưng ngay cả quả này, bề mặt cũng bóng nhẵn đến mức soi được bóng người.
“Kỹ thuật bao túi đã giải quyết vấn đề hình thức của quả. Hình thức đẹp thì giá thu mua cao. Giá thu mua cao thì thương lái sẽ tìm tới.” Anh đặt quả táo trở lại sọt, “Nhưng có một vấn đề.”
Đoàn khảo sát im lặng.
“Đường.” Dương Phàm chỉ con đường đất dưới chân. “Từ Hương Thanh Bình đến huyện thành là 45 cây số, toàn bộ đều là loại đường này. Ngày nắng thì người phủ đầy bụi, ngày mưa thì xe ngập bùn. Xe tải của thương lái không vào được, chỉ có thể dùng xe ba bánh chở trung chuyển ra ngoài. Mỗi lần trung chuyển, chi phí ít nhất tăng thêm ba hào.”
Anh dừng một chút.
“Chúng tôi đã tính một bài toán. Nếu đường được sửa xong, chi phí vận chuyển mỗi cân táo có thể giảm ba hào. Toàn hương có 2 triệu cân táo, tức là 600.000 tệ. Số tiền 600.000 tệ này vốn phải nằm trong túi của người trồng táo.”
Không ai trong đoàn khảo sát lên tiếng.
Tôn Quốc Khánh đứng bên rìa đám đông, lấy sổ ra, viết mấy chữ lên đó.
Trên đường trở về, xe minibus của đoàn khảo sát xóc suốt 40 phút trên con đường đất. Một phó cục trưởng Cục Nông nghiệp của huyện khác bị xóc đến mức hai lần đập đầu vào nóc xe. Khi xuống xe, câu đầu tiên ông vừa ôm eo vừa nói là:
“Con đường này đúng là nên sửa.”
Tôn Quốc Khánh ghi câu ấy vào sổ.
Tối hôm đó, đèn trong văn phòng Mã Lương Thần vẫn sáng. Khi Dương Phàm bước vào, Mã Lương Thần đang vừa nghe điện thoại vừa gật đầu.
“Vâng. Vâng. Tôi hiểu.”
Cúp máy, Mã Lương Thần nhìn Dương Phàm.
“Cục trưởng Tôn gọi. Ông ấy nói sẽ thuyết phục Cục trưởng Dương Thiện Quả của Cục Nông nghiệp thành phố tới xem thử.”
“Xem gì?”
“Xem đường.”
“Bài toán sáu trăm nghìn của cậu tính rất chuẩn.”
“Chỉ có nhiều hơn, không thể ít hơn.”
Mã Lương Thần im lặng một lúc.
“Dương Phàm, cậu có biết con đường của Hương Thanh Bình đã bao nhiêu năm chưa được sửa không?”
“Không biết.”
“23 năm rồi!” Mã Lương Thần tựa lưng vào ghế. “Từ khi tôi đến đây, năm nào cũng làm báo cáo, năm nào cũng chẳng có hồi âm. Cậu biết tại sao không?”
Dương Phàm không đáp.
“Bởi vì cấp trên cho rằng một hương nghèo không đáng! Tiền phải ưu tiên cho những nơi có hiệu quả đầu tư cao hơn!”
Mã Lương Thần đặt mạnh chiếc ca tráng men xuống bàn.
“Bây giờ thì ngày càng đáng rồi!”
