Thời buổi này, người hút thuốc rất nhiều.
Làm việc mệt thì rít một hơi, bàn chuyện làm ăn thì mời nhau một điếu, ngay cả phu kéo xe tay lúc nghỉ chân cũng sẵn lòng bỏ mấy đồng xu mua một điếu nhãn “Lao Công” rẻ nhất.
Thuốc lá điếu là thứ hàng hóa có tính thanh khoản cao nhất trên thị trường Nam Hoa, chỉ sau gạo và muối.
Trong văn phòng Phủ Tổng thống, Lý Hựu Lâm cầm trên tay một bản báo cáo tóm tắt vừa được đưa tới.
Đó là thống kê thuế của Bộ Tài chính: trong hai tháng 4 và 5, tổng các khoản thuế trên toàn quốc quy đổi tương đương 1,97 triệu đô la Mỹ.
Trong cùng thời gian đó, chỉ riêng số thuốc lá điếu nhập lậu bị hải quan Hải Phòng thu giữ đã có giá trị ước tính hơn 200 nghìn đô la.
Mà đây mới chỉ là số bị phát hiện.
“Lợi nhuận thuốc lá còn nhanh hơn đi cướp tiền.”
Hắn nhìn báo cáo, thấp giọng nói.
Tổng thư ký Trần Khải Nguyên đang sắp xếp tài liệu bên cạnh, nghe vậy liền ngẩng đầu:
“Thưa Tổng thống, trong 10 nhà máy thuốc lá chuyển từ Tỉnh Quế sang, đã có 6 nhà máy khôi phục sản xuất. Bên Sài Gòn, Chợ Lớn cũng có 7, 8 nhà máy do thương nhân địa phương mở. Sản lượng đã tăng lên, nhưng thuế thì chẳng thu được bao nhiêu.”
“Tại sao?”
Trần Khải Nguyên giải thích:
“Đều là lệ cũ. Các nhà máy hoặc do thân thích của tướng lĩnh Quế hệ trước đây mở, hoặc là sản nghiệp của giới thương nhân Quảng Đông và lãnh tụ Hoa kiều. Trước kia ở Tỉnh Quế, họ vốn đã được hưởng đặc quyền, tiền thuế đều có thể thương lượng. Bây giờ đến Nam Hoa vẫn làm theo lệ cũ. Người của các cục thuế địa phương không dám truy xét sâu.”
Lý Hựu Lâm nhớ lại nửa năm trước, khi vừa chiếm được Hà Nội.
Trăm việc ngổn ngang, phải thu phục lòng người, phải ổn định cục diện.
Đối với đám thương nhân và quan liêu cũ theo họ xuôi nam, có thể nhịn thì nhịn.
Miếng thịt béo mang tên thuốc lá khi ấy cũng chỉ đành mắt nhắm mắt mở cho qua.
Nhưng bây giờ đã khác.
Nam Hoa đã lập quốc, bộ máy chính phủ đã dựng lên, quân đội cần nuôi, nhà máy cần xây, phòng tuyến cần tu sửa, đâu đâu cũng cần tiền.
Khoản lợi nhuận và thuế từ thuốc lá mỗi năm ít nhất cũng lên tới hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu đô la, không thể tiếp tục để tư nhân nhét vào túi riêng.
Lý Hựu Lâm ngẩng đầu, ra lệnh:
“Thông báo Bộ Tài chính, Bộ Nội vụ, Tổng thự Cảnh sát, chiều nay họp.”
Chuyên doanh thuốc lá, đã đến lúc phải làm rồi.
Ba ngày sau, “Điều lệ tạm thời về chuyên bán thuốc lá Nam Hoa” được ban hành.
Giấy trắng mực đen viết rất rõ ràng: toàn bộ việc trồng, thu mua, sản xuất và tiêu thụ thuốc lá trên cả nước đều thống nhất giao cho “Cục Chuyên bán Thuốc lá” vừa thành lập quản lý. Các nhà máy thuốc lá tư nhân hiện có phải đăng ký tài sản trong thời hạn một tháng, sau đó nhà nước định giá để mua lại.
Quá hạn không đăng ký, tài sản sẽ bị sung công.
Ngay chiều ngày điều lệ được dán công bố, ông chủ của mấy nhà máy thuốc lá lớn ở Hà Nội đã tụ tập tại Trà lâu Quảng Phúc Xương.
“Tổng thống Lý đây là muốn chặt đứt đường kiếm tiền của chúng ta mà!”
Người lên tiếng là Hoàng Quảng Nhân, ông chủ nhà máy thuốc lá “Quế Hương”.
Anh rể của hắn trước kia là một sư trưởng thuộc Quế hệ, hiện giờ giữ một chức nhàn trong Ủy ban Quốc phòng.
“Hồi đầu xuôi nam, chúng ta bỏ tiền bỏ sức, máy móc thiết bị, thợ lành nghề đều do chúng ta mang tới. Bây giờ vừa đứng vững chân đã muốn qua cầu rút ván sao?”
Một ông chủ khác cười lạnh:
“Mua lại? Nói nghe hay lắm! Nhà nước định giá? Định bao nhiêu chẳng phải đều do họ quyết định sao? Nhà máy của tôi dùng máy móc Anh mua từ Thượng Hải, trị giá 50 nghìn đại dương. Họ chịu định giá cho 2 nghìn đã là tốt lắm rồi.”
Có người đề nghị:
“Tìm người nói giúp đi. Chẳng phải Thủ tướng Trương còn kiêm Bộ trưởng Bộ Nội vụ sao? Ông ấy quản hành chính địa phương, chuyện này ông ấy phải lên tiếng chứ.”
“Đúng, còn Bộ trưởng Trần của Bộ Tài chính nữa. Ông ấy dù sao cũng phải cân nhắc sự ổn định của nguồn thu thuế chứ?”
Cả đám bàn bạc hồi lâu, cuối cùng quyết định chia nhau đi vận động.
Mấy ngày tiếp theo, Phủ Tổng thống, Chính Vụ Viện và các cơ quan công quyền liên tục có người tới làm thuyết khách.
Có người vin vào tình nghĩa cũ để cầu xin, có người ám chỉ có thể “hợp tác chia lợi nhuận”, cũng có kẻ mang tên tuổi vị tướng nào đó ra gây sức ép.
Trong ngoài lời nói đều chỉ có một ý: chuyên doanh thì được, nhưng phải chừa cho người cũ một con đường sống, hoặc cho phép các cổ đông cũ góp cổ phần vào công ty quốc doanh.
Lý Hựu Lâm nhất loạt không gặp.
Tất cả những người đến nói giúp đều bị chặn lại ở chỗ Tổng thư ký Trần Khải Nguyên.
Trần Khải Nguyên làm đúng theo chỉ thị, chỉ trả lời một câu:
“Tổng thống có lệnh, chuyên doanh thuốc lá liên quan đến căn bản tài chính quốc gia, không có chỗ thương lượng. Cứ theo pháp luật mà xử lý.”
Đụng phải mấy lần từ chối thẳng thừng, đám thương nhân bắt đầu sốt ruột.
Ngày 20 tháng 6, 7, 8 ông chủ nhà máy thuốc lá có thế lực cùng ký tên dâng thư lên Chính Vụ Viện, viết dài đến mấy nghìn chữ.
Ý chính là: chính phủ tranh lợi với dân, đi ngược tinh thần “dân sinh” của Chủ nghĩa Tam Dân;
Cưỡng chế mua lại sẽ làm tổn hại lòng tin đầu tư của dân gian;
Hơn nữa, công thương nghiệp Nam Hoa hiện mới đang trên đà phát triển, hành động này có thể khiến vốn liếng tháo chạy, bất lợi cho công cuộc xây dựng, vân vân.
Không biết bằng cách nào bức thư này lại bị truyền ra ngoài. Mấy tờ báo nhỏ ở Hà Nội đăng lại một phần nội dung, khiến khắp đầu đường cuối ngõ bàn tán xôn xao.
Tối hôm đó, Lý Hựu Lâm triệu tập một cuộc họp khẩn cấp tại Phủ Tổng thống.
Tham dự có Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Nội vụ Trương Văn Đông, Bộ trưởng Bộ Tài chính Trần Tế Xuyên, Tổng thự trưởng Tổng thự Cảnh sát, cùng tổ trưởng tổ trù bị của Cục Chuyên bán Thuốc lá vừa mới thành lập.
“Xem ra áp lực của các anh không nhỏ nhỉ?” Lý Hựu Lâm hỏi.
Trương Văn Đông gật đầu:
“Không ít quan hệ cũ tìm tới tận cửa. Lời nói rất khó nghe, nào là chim hết thì cất cung, nào là bạc tình bạc nghĩa. Còn có người ám chỉ rằng họ vẫn có sản nghiệp ở Nam Dương và Hương Cảng, nếu ép quá thì sẽ mang tiền và nhân tài bỏ đi.”
Trần Tế Xuyên đẩy kính:
“Xét từ góc độ tài chính, chuyên bán là việc bắt buộc phải làm. Nhưng theo đánh giá của chúng tôi, nếu xử lý quá gấp, quả thực có thể ảnh hưởng đến lòng tin của những người làm công thương nghiệp khác. Có nên tạm thời chậm lại một chút không? Nâng giá mua lại lên cho phù hợp, hoặc cho phép một bộ phận chuyển sang làm đại lý do Cục Chuyên bán Thuốc lá chỉ định?”
Lý Hựu Lâm không nói gì.
Một lúc lâu sau, hắn mới lên tiếng:
“Tôi hỏi các anh, Nam Hoa lập quốc, căn cơ là gì?”
Mấy người nhìn nhau.
“Là mấy trăm nghìn binh lính từ Tỉnh Quế tới? Là mấy chục tấn vàng trong quốc khố? Hay là viện trợ của người Mỹ?”
“Đều không phải. Căn cơ là hàng triệu nông dân đã được chia đất ở Đồng bằng châu thổ Hồng Hà và Đồng bằng sông Mekong. Họ được ăn no, được mặc ấm, con cái được đi học, như vậy họ mới chịu ủng hộ chính phủ này, mới sẵn lòng đưa con trai đi lính, mới chịu nghiêm chỉnh nộp lương thực và đóng thuế.”
“Chuyên bán thuốc lá mỗi năm có thể tăng thu ít nhất hàng chục triệu, thậm chí hàng trăm triệu đô la. Số tiền này có thể xây 300 trường học, có thể mua những chiếc máy bay tiên tiến nhất, có thể mua thêm 100 khẩu pháo cho phòng tuyến biên giới. Mà những thứ ấy cuối cùng bảo vệ ai? Bảo vệ mấy ông chủ nhà máy thuốc lá sao? Không, là bảo vệ hàng triệu dân thường.”
“Ai đến nói giúp thì nói với hắn: hoặc tuân theo pháp lệnh quốc gia, nhận tiền rồi rời đi; hoặc đối kháng, tài sản sung công, người bị xử theo pháp luật. Không có con đường thứ ba. Những thương nhân tuân thủ pháp luật, sẵn lòng đầu tư vào thực nghiệp, chúng ta hoan nghênh. Còn những kẻ chỉ muốn dựa vào đặc quyền để độc quyền kiếm tiền, Nam Hoa không cần.”
“Chúng ta không thể để sự mục nát của Quốc phủ tái diễn ở đây!”
Lý Hựu Lâm nói như đinh đóng cột, từng chữ như kim châm vào lòng mọi người.
Trương Văn Đông là người đầu tiên đứng dậy:
“Tôi hiểu rồi. Bộ Nội vụ sẽ toàn lực ủng hộ.”
Trần Tế Xuyên cũng gật đầu:
“Bộ Tài chính sẽ phối hợp, nhanh chóng xây dựng tiêu chuẩn định giá mua lại hợp lý.”
Lý Hựu Lâm nhìn sang người đứng đầu ngành cảnh sát:
“Thời hạn đăng ký mà điều lệ quy định là ngày 12 tháng 7. Kể từ 0 giờ ngày 13 tháng 7, trên toàn lãnh thổ phải niêm phong tất cả nhà máy thuốc lá tư nhân, xưởng chế biến thuốc sợi và cửa hàng thuốc lá chưa đăng ký hoặc chưa hoàn tất thủ tục mua lại. Nguồn hàng chỉ được phép nhập từ những kênh do Cục Chuyên bán Thuốc lá chỉ định. Bắt vài trường hợp điển hình, xét xử công khai, đăng báo.”
“Rõ!”
Mệnh lệnh được truyền xuống, không còn ai dám ngoài mặt phục tùng mà trong lòng chống đối nữa.
Ngày 13 tháng 7, trời còn chưa sáng, cảnh sát cùng các thanh tra viên mặc đồng phục mới của Cục Chuyên bán Thuốc lá Quốc gia đã đồng loạt xuất động.
Tại nhà máy thuốc lá “Quế Hương” ở Hà Nội, cánh cổng sắt bị đập ầm ầm như muốn rung trời.
Ông chủ Hoàng Quảng Nhân mặc đồ ngủ bước ra, còn định lên mặt, thanh tra viên đã trực tiếp đưa lệnh niêm phong và danh sách tài sản sung công ra trước mặt.
Máy móc bị dán niêm phong, thuốc lá nguyên liệu và thuốc lá điếu thành phẩm trong kho đều được kiểm kê rồi chở đi.
Hoàng Quảng Nhân tức tối chửi bới, bị cảnh sát đưa đi với tội danh “cản trở công vụ”.
Tại khu Chợ Lớn, Sài Gòn, 3 hãng buôn sỉ thuốc lá điếu lớn nhất bị phá cửa kiểm tra.
Sổ sách bị niêm phong, hàng tồn kho bị tịch thu.
Ông chủ khóc lóc kể rằng mình có giao tình cũ với một vị tướng nào đó, thanh tra viên vẫn không chút biểu cảm:
“Có gì thì ra tòa mà nói.”
Những sạp thuốc lá nhỏ nơi đầu đường cuối ngõ cũng không tránh khỏi.
Thanh tra viên kiểm tra từng nơi một. Chỗ nào không có “Giấy phép bán lẻ thuốc lá chuyên doanh”, toàn bộ hàng tồn đều bị tạm giữ, đồng thời bị yêu cầu hoàn tất thủ tục trong thời hạn quy định.
Trong một thời gian, thuốc lá điếu trên thị trường trở nên khan hiếm.
Những nhãn thuốc “Quế Hương”, “Hồng Hà”, “Phnôm Pênh” vốn đâu đâu cũng thấy chỉ sau một đêm đã biến mất.
Chỉ những cửa hàng treo biển “Điểm phân phối đặc ước của Cục Chuyên bán Thuốc lá Quốc gia” mới có thuốc để bán, hơn nữa giá cả thống nhất, niêm yết rõ ràng.
Ban đầu dân chúng hơi không quen, nhưng chẳng bao lâu sau liền phát hiện thuốc lá mới có chất lượng ổn định hơn, giá cũng không tăng.
Quan trọng hơn, trong các quán trà và trên bến tàu bắt đầu lan truyền đủ loại tin tức:
“Nghe gì chưa? Mấy ông chủ nhà máy thuốc lá kia trước đây đóng thuế toàn giở trò gian lận, giàu đến chảy mỡ. Giờ thì hay rồi, tất cả đều bị thu về quốc hữu.”
“Đáng đời! Tổng thống Lý chia đất cho chúng ta, xây thủy lợi, còn bọn họ thì chỉ biết kiếm tiền thất đức.”
“Thằng hai nhà tôi làm thanh tra ở Cục Chuyên bán Thuốc lá. Nó bảo tiền thu được sau này sẽ dùng để xây trường học, xây bệnh viện. Như thế mới gọi là lấy của dân, dùng cho dân.”
“So với bên lão Tưởng thì tốt hơn nhiều. Bên đó quan thương cấu kết, người khổ cuối cùng vẫn là dân thường.”
Cũng có những tiếng nói khác, nhưng chẳng bao lâu đã bị lấn át.
Dù sao, so với mấy ông chủ mặc áo lụa kia, ngày nào cũng mua được thuốc với giá phải chăng, tận mắt thấy đường trước cửa nhà đang được sửa, con cái được đi học, mới là những điều thiết thực hơn.
Cuối tháng 7, Cục Chuyên bán Thuốc lá Quốc gia chính thức treo biển hoạt động.
Lô thuốc lá điếu nhãn “Nam Hoa” đầu tiên được tung ra thị trường, trên vỏ bao in bản đồ giản lược của Hồng Hà và Sông Mê Kông.
Lý Hựu Lâm hút thử một điếu hàng mẫu trong văn phòng, mùi vị cũng khá ổn.
Trần Khải Nguyên báo cáo:
“Thưa Tổng thống, lợi nhuận chuyên bán trong tháng đầu dự kiến vượt quá 600 nghìn đô la. Việc mua lại các nhà máy thuốc lá ở các nơi về cơ bản đã hoàn tất. Có vài kẻ ngoan cố, tài sản đã bị sung công, người cũng đã được giao cho cơ quan pháp luật xử lý.”
Lý Hựu Lâm dụi tắt đầu thuốc:
“Ừ. Đây mới chỉ là bắt đầu. Tiếp theo là muối, đường, rượu, phàm những ngành có lợi nhuận khổng lồ lại liên quan đến dân sinh đều phải từng bước đưa vào diện nhà nước chuyên doanh. Tài chính có lành mạnh thì chính quyền mới ổn định.”
