Phòng họp nằm ở tầng 3 của chính quyền huyện. Trên chiếc bàn họp hình chữ nhật trải một tấm vải nhung màu xanh đậm. Trước mỗi chỗ ngồi đều bày sẵn nước khoáng và cốc sứ nhỏ. Trên tường treo vài tấm bảng trưng bày các ngành nghề đặc trưng của địa phương. Trà, cà phê, mía, quả óc chó, đồ thêu dân tộc, xếp lần lượt từng bảng một. Ảnh chụp tuy không quá trau chuốt nhưng nội dung rất thực tế. Trong góc phòng đốt một khoanh trầm hương, làn khói mỏng lượn lờ bay lên.
Giang Thời Tự ngồi vào vị trí chủ tọa, Phương Từ ngồi bên trái anh. Hứa Thi Niệm theo lệ tìm một chỗ ở góc phòng rồi ngồi xuống. Ngồi xuống xong, mở cuốn sổ tay ra, cô theo bản năng quét mắt nhìn một vòng những người ngồi đối diện.
Cô phát hiện bầu không khí trong phòng họp ở đây rất khác so với ở Bách Y Trại trước đó. Khi ở Bách Y Trại, cán bộ huyện xã ai nấy đều căng thẳng như sắp lâm đại địch. Thế nhưng hôm nay, Đào Viễn Sơn và mấy người phía sau ông tuy cũng nghiêm túc nhưng không hề hoảng hốt. Trên mặt thậm chí còn mang theo vài phần ý cười ung dung.
"Bí thư Giang, tôi xin giới thiệu sơ qua về tình hình cơ bản của Huyện Phượng Tê trước." Đào Viễn Sơn mở tập tài liệu trước mặt ra, ngước mắt nhìn Giang Thời Tự một cái rồi đi thẳng vào vấn đề.
"Huyện Phượng Tê quản lý 4 trấn 8 xã, tổng dân số 320 nghìn người, trong đó dân số dân tộc thiểu số chiếm hơn 60%. Chỗ chúng tôi núi nhiều đất ít, diện tích đất canh tác bình quân đầu người chưa tới 1 mẫu, 10 năm trước vẫn là huyện nghèo nổi tiếng toàn thành phố." Ông nói, ánh mắt nhìn thẳng Giang Thời Tự, giọng điệu không nhanh không chậm, giống như đang trò chuyện tâm tình với một người bạn cũ.
"Hồi đó trong huyện đến một con đường ra hồn cũng không có, từ Trấn Hà Tây lên huyện lỵ, đánh xe ngựa phải đi mất cả một ngày trời."
"Bà con trồng được ít mía, ít trà cũng không vận chuyển ra ngoài được, thối rữa hết cả ngoài đồng. Trẻ con đi học, có đứa phải đi bộ 3-4 tiếng đường núi."
Nói đến đây, ông dừng lại một chút, ánh mắt lướt qua các cán bộ huyện đang có mặt, trong giọng nói mang theo vài phần cảm khái.
"Tỷ lệ bỏ học bậc tiểu học và trung học cơ sở của huyện chúng tôi hồi đó, nói ra không sợ Bí thư Giang chê cười, vượt quá 60%."
Nghe vậy, bàn tay đang cầm bút của Hứa Thi Niệm khựng lại một chút. Cô biết con số này có ý nghĩa gì. Hồi cô học tiểu học, cả lớp hơn 40 học sinh, cuối cùng học lên được cấp hai chưa tới 20 đứa, học lên cấp ba chưa tới 10 đứa. Những đứa trẻ không học tiếp được ấy, có đứa ra ngoài đi làm thuê, có đứa lấy chồng lấy vợ sớm, có đứa ở lại trong núi, lặp lại cuộc sống của thế hệ cha anh.
"Nhưng đó là chuyện của 10 năm trước, bây giờ đã khác rồi." Đào Viễn Sơn đột nhiên chuyển giọng, thanh âm thêm phần mạnh mẽ. Ông lật sang một trang tài liệu, nói tiếp:
"Năm ngoái, GDP của Huyện Phượng Tê đứng thứ hai trong số 13 huyện của toàn thành phố, thu nhập khả dụng bình quân đầu người ở nông thôn tăng gấp 4 lần so với 10 năm trước."
"Tỷ lệ nhập học bậc tiểu học và trung học cơ sở của huyện chúng tôi hiện nay là 100%, tỷ lệ nhập học chung bậc trung học phổ thông vượt quá 90%." Ông ngừng lại một nhịp, "Kỳ thi đại học năm nay, tỷ lệ đỗ đại học tuyến một của Phượng Tê Nhất Trung đứng đầu các trường trung học cấp huyện toàn thành phố."
Nghe vậy, đuôi lông mày Giang Thời Tự hơi nhướng lên, ánh mắt rời khỏi tập tài liệu, ngước nhìn Đào Viễn Sơn.
"Thành tích này quả thực không tồi." Anh nói, giọng điệu dịu đi nhiều so với lúc nghe báo cáo ở các huyện khác trước đó. Ngón tay anh gõ nhẹ hai cái lên mặt bàn, trầm giọng hỏi: "Huyện Phượng Tê đã làm được điều đó bằng cách nào?"
Đào Viễn Sơn không vội trả lời. Ông khép tập tài liệu lại, hai tay đan vào nhau đặt trên bàn, dường như đang sắp xếp từ ngữ.
"Nói ra thì dài lắm, Bí thư Giang." Ông nói, khẽ cười, những nếp nhăn trên mặt sâu thêm vài phần, "Nhưng quy chung lại thì chỉ có một việc, đó là làm giáo dục."
Nghe vậy, ngòi bút của Hứa Thi Niệm khựng lại trên trang giấy, vết mực loang ra thành một đốm nhỏ.
"8 năm trước khi tôi mới nhậm chức, việc đầu tiên tôi làm là đi khảo sát các trường học." Đào Viễn Sơn tiếp tục nói. "Có một lần tôi đến một điểm trường trực thuộc Trấn Hà Tây, điểm trường đó đặt trong một kho lương thực bỏ hoang, tường trát bằng bùn đất, cửa sổ không có kính, chỉ đóng tạm tấm bạt ni-lông."
"Trong lớp học không có bàn ghế, bọn trẻ chỉ có thể ngồi lên gạch để nghe giảng." Ông dừng lại một chút, ánh mắt sâu thẳm như đang hồi tưởng điều gì, một lát sau mới lên tiếng, giọng có phần khàn đi:
"Hôm đó, tôi hỏi một đứa trẻ, lớn lên cháu muốn làm gì? Đứa trẻ đó nghĩ mãi, rồi nói 'lên huyện lỵ xem thử'."
Nói xong, ông khẽ cười một tiếng. Nụ cười đó rất ngắn, nơi đáy mắt lại chẳng có chút ý cười nào.
"Hờ... đối với những đứa trẻ này mà nói, chúng hoàn toàn không biết ngoài huyện lỵ ra còn có tỉnh lỵ, cũng không biết ngoài tỉnh lỵ ra còn có một thế giới rộng lớn hơn."
Giang Thời Tự gật đầu, ánh mắt dừng trên khuôn mặt ông, ngón tay gõ nhẹ từng nhịp xuống mặt bàn.
"Lúc đó tôi đã nghĩ, Phượng Tê chúng ta nghèo, không phải nghèo tiền bạc, mà là nghèo tầm nhìn."
"Trẻ con ở chỗ chúng ta cũng không phải không thông minh, mà là không biết con đường bên ngoài ngọn núi rộng lớn đến nhường nào." Đào Viễn Sơn chậm rãi nói tiếp. "Muốn thay đổi tận gốc cái nghèo này, chỉ làm đường, chỉ phát trợ cấp là không đủ, phải bắt tay từ giáo dục."
"Một địa phương chỉ khi giáo dục được nâng cao thì kiến thức và tầng lớp tư tưởng của người dân mới được cải thiện, trẻ em vùng núi mới có lối thoát." Khi nói đến câu cuối cùng, giọng ông bất giác lớn hơn một chút.
"Ông đã làm cụ thể như thế nào?" Giang Thời Tự hỏi tiếp.
Đào Viễn Sơn nghiêng đầu nhìn người bên cạnh. Người đó trông khoảng ngoài 40 tuổi, đeo kính, gương mặt ôn hòa. Đó là Cục trưởng Cục Giáo dục huyện Chu Bỉnh Thành. Ông mở tập tài liệu trước mặt ra, báo cáo chi tiết:
"Bí thư Giang, tôi xin bổ sung về các biện pháp cụ thể."
"Bước thứ nhất của chúng tôi là chú trọng cơ sở vật chất."
"Những năm qua, chúng tôi tập trung nguồn lực tài chính để xây dựng trường lớp mới. Tính riêng nhà học đã xây mới và cải tạo hơn 40 tòa."
"Tất cả các trường trung học đều được trang bị phòng thí nghiệm, phòng học đa phương tiện, ký túc xá của các trường nội trú cũng được tu sửa lại toàn bộ."
"Bước thứ hai là chú trọng đội ngũ giáo viên."
"Chúng tôi đã ký thỏa thuận hỗ trợ đối ứng với các trường đại học sư phạm trong tỉnh và thành phố, hằng năm cử giáo viên trẻ về dạy học tình nguyện, huyện cũng bỏ ra chế độ đãi ngộ thực chất để giữ chân người tài, những năm qua số giáo viên mới tuyển về có gần 300 người."
"300 người?" Phương Từ ngẩng đầu hỏi một câu. Anh đã xem qua không ít tài liệu báo cáo của các huyện ở Thành ủy, biết rõ sức nặng của con số "gần 300" này. Nhiều huyện suốt 5 năm trời không tuyển nổi 100 giáo viên mới, có về rồi cũng không giữ chân được.
"318 người." Chu Bỉnh Thành báo chính xác con số, "Trong đó có hơn 200 người đã ở lại, có người đã trở thành giáo viên nòng cốt."
"Làm thế nào để giữ chân được những giáo viên này?" Ánh mắt Giang Thời Tự sắc bén chuyển sang Đào Viễn Sơn, "Chỉ dựa vào tăng lương thì chưa chắc đã giữ được lòng người."
Đào Viễn Sơn không né tránh câu hỏi này, người hơi nghiêng về phía trước, giọng điệu trầm xuống đôi chút.
"Bí thư Giang đã hỏi đúng chỗ đau đầu nhất của chúng tôi. Giáo viên vùng nông thôn không giữ chân được, tuyệt đối không chỉ là chuyện tiền bạc."
"Chúng tôi có 'bốn cái khó'. Giáo viên trẻ khó tìm bạn đời, khó phát triển chuyên môn. Giáo viên nòng cốt thì con cái khó được giáo dục tốt, gia đình khó đoàn tụ."
"Chỉ riêng mấy chuyện này thôi, người có tâm huyết đến đâu ở nông thôn lâu ngày cũng dễ nản lòng."
Lời này vừa dứt, bầu không khí im lặng trong chốc lát.