Chu Bỉnh Thành khựng lại một chút, rồi kể về một chuyện cũ: "Khoảng năm năm trước, ở Phượng Thê Nhị Trung có một giáo viên cốt cán dạy môn Vật lý, đã liên tiếp chủ nhiệm lớp cuối cấp suốt ba năm."
"Nhưng vợ anh ta lại ở nơi khác, con cái thì sắp vào tiểu học. Hai vợ chồng sống xa nhau thời gian dài, trong nhà cãi vã không yên, cuối cùng anh ta đành phải nộp đơn xin nghỉ việc."
Đào Viễn Sơn gật đầu, tiếp lời: "Chuyện này Cục trưởng Chu có báo cáo với tôi. Chúng tôi đã họp chuyên đề xuyên đêm, cuối cùng huyện ban hành 'Sáu Điều Giữ Lòng Giữ Người' dành cho giáo viên nông thôn."
"Sáu Điều Giữ Lòng Giữ Người?" Giang Thời Tự dùng bút gõ nhẹ lên mặt bàn, chân mày hơi nhướn lên.
Đào Viễn Sơn mở tập tài liệu, giọng điệu chân thành đáp: "Điều thứ nhất, nâng cao đãi ngộ bằng tiền thật thóc thật."
"Trên cơ sở mức chuẩn do tỉnh và thành phố quy định, ngân sách huyện mỗi năm trích thêm hơn 20 triệu tệ, đảm bảo tiền lương thực nhận hàng tháng của giáo viên nông thôn cao hơn đồng nghiệp cùng cấp ở thành phố khoảng 1.000 tệ. Khoản tiền này chuyển thẳng vào thẻ lương, không chậm trễ, không nợ đọng."
"Điều thứ hai, an tâm an cư."
"Các điểm trường ở xã được bố trí ký túc xá luân chuyển phòng đơn, trong huyện cũng xây dựng riêng nhà luân chuyển và căn hộ cho giáo viên, hiện tại đã hoàn thành 420 căn. Việc phân bổ thực hiện theo hình thức xếp hàng tính điểm và công khai thứ tự."
"Giáo viên chưa có nhà ở và giáo viên ở các điểm trường thôn hẻo lánh được ưu tiên nhận nhà trước. Cuối tuần, giáo viên nông thôn có thể từ dưới quê về lại thành phố, giúp họ có nhà để về, không phải làm 'người lơ lửng không chốn nương thân'."
Giang Thời Tự chăm chú lắng nghe, không nói gì.
Đào Viễn Sơn ngừng một nhịp, giọng trầm xuống đôi chút: "Điều thứ ba, công trình đoàn tụ gia đình."
"Chúng tôi ban hành biện pháp quản lý điều động. Những cặp vợ chồng cùng giảng dạy ở nông thôn, chỉ cần hai bên làm đơn và trường chuyển đến còn biên chế trống, có thể dựa theo thứ tự tính điểm để từng bước điều chuyển về cùng một xã."
"Trường hợp một người ở nông thôn, một người ở huyện lỵ thì có thể đăng ký nhà luân chuyển tại huyện lỵ."
"Điều thứ tư, hỗ trợ việc làm cho bạn đời."
"Đối với bạn đời của giáo viên tạm thời chưa có công việc ổn định, Cục Nhân lực và An sinh xã hội huyện sẽ đứng ra chủ trì, hàng năm tổ chức đào tạo kỹ năng miễn phí, đồng thời kết nối với các doanh nghiệp trong huyện và các vị trí công ích, mở phiên giao dịch việc làm chuyên biệt, ưu tiên giới thiệu và tuyển dụng người ưu tú trong cùng điều kiện."
Chu Bỉnh Thành đúng lúc tiếp lời, giọng điệu mang theo chút ấm áp: "Vợ của thầy giáo dạy Vật lý đó chính là từ nơi khác chuyển về huyện chúng ta, tham gia phiên giao dịch việc làm do huyện tổ chức, cuối cùng vào làm hậu cần ở nhà ăn của trường."
"Con của họ cũng theo chính sách nhập học cho con em lao động di cư mà được vào học tại trường Huyện Nhất Tiểu gần nhà, gia đình ba người cuối cùng cũng được đoàn tụ."
Nhớ ra điều gì, ông mỉm cười bổ sung thêm: "Năm ngoái, lớp do thầy ấy phụ trách có điểm trung bình môn Vật lý đứng đầu toàn thành phố. Thầy ấy nói với tôi, trước đây gia đình chỉ là giọng nói ở đầu dây bên kia điện thoại, còn bây giờ ngày nào cũng được ngồi ăn cơm tối cùng nhau, lòng thấy rất yên ổn."
Đào Viễn Sơn liếc nhìn Giang Thời Tự một cái, tiếp tục báo cáo: "Điều thứ năm là không để gián đoạn sự phát triển chuyên môn."
"Việc xét duyệt chức danh nghề nghiệp của chúng tôi nghiêng hẳn về phía nông thôn, kinh nghiệm giảng dạy tại nông thôn là điều kiện bắt buộc để xét lên bậc cao cấp."
"Ngoài ra, chúng tôi còn thành lập các 'Văn phòng Giáo viên ưu tú', tổ chức giao lưu thực tế giữa giáo viên thành thị và nông thôn, không để bất kỳ giáo viên nông thôn nào bị tụt lại về mặt nghiệp vụ."
"Điều thứ sáu là khích lệ danh dự đi vào thực chất."
"Ngân sách huyện lập riêng khoản phụ cấp đặc biệt cho giáo viên nông thôn, mỗi tháng phát thêm 500 tệ, cộng thêm trợ cấp cấp xã thì thu nhập còn cao hơn giáo viên ở thành phố một bậc."
"Hàng năm vào ngày Nhà giáo, lãnh đạo huyện chúng tôi sẽ chia nhau xuống tận các xã để trao dải băng đỏ và cài hoa cho những 'Giáo viên nông thôn đẹp nhất'."
"Bên cạnh đó, chúng tôi còn lập một bức tường danh dự tại Bảo tàng Giáo dục huyện. Phàm là giáo viên bám trụ ở trường tiểu học thôn đủ 20 năm, khi nghỉ hưu tên sẽ được khắc lên đó, ngân sách huyện trao tặng một lần 50.000 tệ tiền thăm hỏi nghỉ hưu, danh sách được niêm yết công khai để xã hội giám sát."
Ông dừng lại, cười khẽ một tiếng, hơi ngượng ngùng thú nhận: "Những việc này thoạt nhìn có vẻ hình thức, nhưng thực ra lại có tác dụng nhất. Với nghề giáo, đôi khi thứ quan trọng hơn cả tiền bạc chính là một sự thể diện được người khác nhìn thấy và trân trọng."
Nghe vậy, hốc mắt Hứa Thi Niệm bỗng cay cay, cô vô thức gật đầu.
Giang Thời Tự cũng vô thức liếc nhìn cô một cái.
Đầu ngón tay anh gõ nhẹ hai cái lên mặt bàn, ánh mắt thận trọng nhìn về phía Đào Viễn Sơn, hỏi tiếp: "Thứ tự tính điểm nhà luân chuyển, biện pháp điều động, quy trình tuyển dụng, những thứ này đều có quy chế thành văn bản chứ? Liệu có xảy ra tình trạng trên cuộc họp thì nói hay, nhưng khi thực hiện lại biến tướng không?"
Đào Viễn Sơn lập tức ra hiệu cho Chu Bỉnh Thành đưa qua mấy tập tài liệu, vẻ mặt nghiêm túc: "Thưa Bí thư Giang, đây chính là 'Quy Định Chi Tiết Thực Hiện Kế Hoạch Hỗ Trợ Giáo Viên Nông Thôn', 'Biện Pháp Quản Lý Phân Bổ Nhà Luân Chuyển Giáo Viên' và 'Phương Án Hỗ Trợ Việc Làm Cho Bạn Đời Giáo Viên' do chúng tôi ban hành."
"Mỗi điều khoản đều được giao cho cơ quan chịu trách nhiệm cụ thể, hàng năm báo cáo lên Thường trực Hội đồng nhân dân huyện, đồng thời chịu sự kiểm toán và giám sát của quần chúng."
Giang Thời Tự tiện tay lật xem vài trang, thấy điều khoản rõ ràng, quyền hạn và trách nhiệm minh bạch mới khẽ gật đầu, đưa ra đánh giá: "Dùng chế độ để bảo đảm, dựa vào minh bạch để lấy lòng tin, như vậy mới thực sự làm công việc đến tận gốc rễ."
"Muốn giữ người thì trước tiên phải giữ lòng người, giải quyết nỗi lo về hậu phương cho giáo viên nông thôn trước, sau đó giữ gìn tôn nghiêm nghề nghiệp cho họ, hướng đi này là đúng đắn."
Anh gấp tài liệu lại, ngước mắt quét qua mọi người, đột ngột chuyển hướng câu chuyện, bổ sung thêm một lời nhắc nhở, từng chữ đều nặng tựa ngàn cân: "Nhưng có một điểm cần chú ý. Cùng với quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, phải đề phòng tình trạng giáo viên nông thôn tập trung quá mức về các thị trấn trung tâm. Các điểm trường hẻo lánh cần thiết lập phụ cấp chuyên biệt linh hoạt, đào tạo có định hướng giáo viên bản địa để giữ vững những nơi xa xôi nhất."
Đào Viễn Sơn trịnh trọng gật đầu: "Bí thư Giang nhắc nhở rất phải, chúng tôi đã bắt tay vào đào tạo có định hướng giáo viên bản địa rồi, tuyệt đối không để các điểm trường thôn vùng sâu vùng xa bị bỏ trống."
Giang Thời Tự khẽ gật đầu, ánh mắt lại rơi xuống tập tài liệu, giọng điệu lại chuyển hướng: "Cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên đều quan trọng. Nhưng chỉ có chừng này thôi thì thành tích của học sinh không thể nâng cao nhanh như vậy được chứ?"
Đào Viễn Sơn cười nhẹ, trong nụ cười ấy mang theo vài phần thâm thúy.
Vị Bí thư Giang này quả thực không dễ qua mặt chút nào.
"Bí thư Giang nhìn nhận rất chuẩn xác." Ông nói, "Đúng vậy, chỉ có nhà ở và thầy cô giáo thôi thì vẫn chưa đủ. Bước đi mấu chốt nhất của chúng tôi là dồn công sức vào các bậc phụ huynh."
Ông hơi nghiêng người về phía trước, hai tay đan vào nhau đặt lên mặt bàn.
"Theo kinh nghiệm những năm tôi trực tiếp giảng dạy ở cơ sở, một đứa trẻ có thể tiếp tục đi học và học tốt hay không, chỉ dựa vào nhà trường và thầy cô là không đủ." Ông nói.
"Nếu người lớn trong nhà cho rằng học hành chẳng có ích gì, nghĩ rằng cho con cái đi làm thuê sớm mới là chuyện chính đáng, thì trường học có đẹp đến đâu, thầy cô có giỏi thế nào cũng không giữ chân được bọn trẻ."
Ông ngừng lại một chút, ánh mắt nhìn thẳng vào Giang Thời Tự, trầm giọng tiếp tục: "Vì vậy, chúng tôi đã đưa công tác vận động đến tận từng gia đình."
Nói xong, ánh mắt ông thản nhiên chuyển sang bên cạnh.
Chu Bỉnh Thành thuận thế tiếp lời: "Trước mỗi kỳ khai giảng, cán bộ xã và giáo viên nhà trường sẽ cùng nhau đến từng nhà thăm hỏi. Nhà nào có dấu hiệu cho con bỏ học, phụ huynh nào chưa thông tư tưởng, chúng tôi đều lập sổ theo dõi, bám sát từng trường hợp để làm công tác vận động."
"Nhưng chỉ làm công tác tư tưởng thôi thì vẫn chưa đủ." Đào Viễn Sơn nói tiếp. "Công tác tư tưởng chỉ giải quyết được nhất thời, chứ không giải quyết được lâu dài."
"Do đó, huyện chúng tôi đã ban hành một chính sách khích lệ."
"Gia đình nào có con em đang đi học, chúng tôi sẽ ưu tiên sắp xếp chỉ tiêu đào tạo kỹ năng, ưu tiên kết nối vị trí việc làm."
"Đặc biệt là những gia đình kiên trì nuôi con học hết cấp ba, học lên đại học, hàng năm huyện sẽ bình chọn danh hiệu 'Gia đình trọng học' và cấp một khoản vốn hỗ trợ sản xuất nhất định."
Nói đoạn, ông nhìn về phía Giang Thời Tự, mỉm cười, dùng lời lẽ mộc mạc dễ hiểu của người miền núi để tổng kết: "Nói trắng ra là phải để phụ huynh thấy được rằng, cho con cái ăn học thì không chỉ con cái có tương lai, mà cả gia đình cũng được hưởng lợi theo. Có chính sách khích lệ, phụ huynh mới thực sự để tâm."