Sách Hành Tam Quốc

Chương 586: Tái tạo Nho môn bước đầu tiên

Dù cho Nho học sau này phát triển ra sao, dù hậu nhân đánh giá thế nào, kể từ thời Hán, địa vị của Nho học trong nền văn minh Hoa Hạ đã không thể lay chuyển. Sau khi hấp thụ tinh hoa của Chư Tử Bách gia, Nho học thời Hán đã khác xa Nho học thời Xuân Thu. Tuy nhiên, tinh thần "sĩ không thể không ý chí kiên định, gánh vác nặng nề", "dám vì thiên hạ trước" lại được phát huy mạnh mẽ hơn, thậm chí còn có phần thái quá.

Đáng tiếc, đó là lần cuối cùng. Khi lý tưởng sụp đổ, tâm thái của người đọc sách tan vỡ, và dưới áp lực của hoàng quyền, họ chuyển hướng sang phong độ Ngụy Tấn, cột sống của kẻ sĩ đã bị bẻ cong. Từ đó về sau, Nho gia không còn sự phóng khoáng "Hoàng đế không được thì đổi một người", chỉ còn lại sự ủy khuất cầu toàn khi chọn chủ, quân quyền thần thánh không thể xâm phạm, còn thần quyền thì ngày càng suy yếu, cuối cùng trở thành nô lệ của quân quyền.

Người đọc sách là tinh anh của xã hội. Khi một tầng lớp tinh anh lại tự coi mình là nô lệ, xã hội đó không thể nào hướng lên một cách tích cực. So sánh với đó, những người đọc sách thời Hán vẫn là những người có trách nhiệm nhất. Có lẽ vì họ chưa xa rời quá khứ, có lẽ vì họ chưa bị tổn thương quá nặng nề, nên họ vẫn giữ được khí phách mà hậu thế người đọc sách khó có được.