Chương 010 — Cầu thang dưới nền nhà
Đại úy Sáng không nói to. Anh chưa bao giờ nói to, kể cả đêm qua, và An bắt đầu hiểu đó là một thứ kỷ luật chứ không phải tính cách. Anh đứng giữa sân, gọi từng người của mình lại, giao việc, rồi quay sang những người không phải người của mình và nói rõ điều anh muốn. Từ giờ, không ai bước qua ngưỡng đá nếu không có dây an toàn và không có lệnh của anh. Bếp là vùng cấm. Cánh cửa thấp không ai được chạm vào.
Một chiến sĩ căng thêm một lớp dây phản quang ngang khung cửa chính, để hở một khoảng đủ cho một người đi qua. Một chiến sĩ khác dựng tấm biển tam giác vàng ngay trước bậc thềm. An nhìn tấm biển ấy và nghĩ rằng nó được làm ra để cảnh báo về điện, về hóa chất, về những thứ có tên. Không ai vẽ một ký hiệu cho điều vừa xảy ra trong bếp.
Cô không xin vào. Cô biết Sáng sẽ từ chối, và cô biết anh đúng.
Trung úy Quang lấy lời khai ngay tại sân, ngồi trên chiếc ghế nhựa cạnh bàn bảo vệ, cán bộ trẻ ghi chép. Ông Tâm khai trước, ngắn và đúng thứ tự, không thêm một tính từ nào. Lực khai sau, câu chữ vấp váp nhưng khớp với ông Tâm ở mọi chi tiết quan trọng: cánh cửa thấp mở, phía sau là cầu thang đá đi xuống, năm bậc thấy được. Lực nói cậu đếm được sáu, rồi sửa lại là không chắc. Cường không khai được. Nhân viên y tế của đội cứu hộ đã đo huyết áp cho cậu, cho cậu uống nước đường, và đề nghị đưa cậu về trạm y tế. Cường lắc đầu, ngồi ôm gối dưới mái hiên nhà số 15, mắt nhìn xuống đôi dép.
An ghi cả ba lời khai vào sổ của mình, tách thành ba cột như Vy hay làm. Đến dòng của Cường, cô viết: "không khai. Dép có bùn xám xanh." Cô vừa để ý thấy điều đó khi cúi xuống đưa cho cậu chai nước. Đó không phải thứ bùn nâu ngả vàng trên nền ngõ hay thứ bùn đen tanh dưới ô thoát nước. Nó là một lớp đất sét mịn, màu xám lẫn xanh như màu chì, bám thành vệt ở mép đế dép bên trái, lốm đốm những hạt trắng bé xíu mà cô phải nhìn rất gần mới nhận ra là vỏ ốc.
Cô báo cho Quang. Quang nhìn, nhíu mày, rồi gọi cán bộ trẻ mang túi đựng mẫu đến. Cường để họ lấy đôi dép mà không hỏi gì, đi chân đất. Ai đó đưa cho cậu một đôi dép tổ ong. An nhìn cái túi nhựa trong có đôi dép lê dính bùn và nghĩ đến cái túi nhựa trong ba lô của mình, cái túi đựng tờ giấy mà cô vẫn không biết là gì. Buổi sáng hôm nay, cô đã bắt đầu nhìn mọi thứ qua các túi niêm phong.
Một giờ ba mươi hai phút, Khải gọi cô.
Anh ngồi ở bậc thềm, máy tính trên đùi, màn hình chia làm hai. Bên trái là hình từ máy quay đặt sau mốc A, chĩa xuống ngưỡng đá và khung cửa có vạch sẫm. Bên phải là một biểu đồ đơn giản mà anh đã vẽ vội trong nửa tiếng vừa qua: trục ngang là thời gian, trục dọc là một con số được anh ước lượng bằng mắt từ từng khung hình, là khoảng cách từ mép nước đến vạch sẫm.
"Nước đang rút," anh nói. "Mép nước xuống dưới vạch từ một giờ hai mươi tám. Bây giờ thấp hơn vạch chừng ba mi-li-mét."
An nhìn biểu đồ, nhìn khuôn mặt anh. Anh không nói gì thêm về ý nghĩa của những con số, và cô không hỏi. Cô biết anh đang làm đúng điều cô vẫn làm: ghi một thứ xuống trước khi để mình tin vào nó.
Khải đã xin Sáng cho vào cửa bếp khi nước xuống dưới vạch, cùng người kỹ sư kết cấu, có dây an toàn, không quá năm phút, và không bước qua cửa bếp. Sáng đồng ý, nhưng tự mình đi cùng.
An đứng ở bậc thềm nhìn ba người đàn ông đi dọc hành lang. Họ đi chậm, từng bước đặt chân lên ba vạch sơn trắng mà Khải đã vẽ từ sáng, như đi trên những tảng đá qua suối. Đến cửa bếp, họ dừng. Người kỹ sư rọi đèn vào bên trong, về phía bức tường trái.
Qua bộ đàm, giọng Sáng vẫn bình thường như mọi khi: "Cửa thấp đang mở. Phía sau là gạch."
An nhắm mắt lại một giây.
Khải đo khoảng cách từ mép cửa thấp đến mặt gạch bên trong bằng laser, không cần bước vào: mười tám xen-ti-mét. Người kỹ sư mượn một cây sào nhôm của đội cứu hộ, đứng từ cửa bếp vươn ra gõ nhẹ đầu sào vào lớp gạch ba lần. Tiếng gõ vọng lại đặc và cụt, giống hệt tiếng Sáng gõ lúc hai giờ sáng. Mạch vữa giữa các viên gạch ngả xám, có rêu mọc ở chân. Không có vết nứt mới, không có viên gạch nào xê dịch. Theo người kỹ sư, lớp gạch ấy đã ở đó ít nhất vài chục năm.
Nhưng trên nền bếp, ngay trước cánh cửa thấp, có bùn. Một vệt bùn xám xanh hình quạt, loé ra từ mép dưới cánh cửa, như bùn từ một bậc thang ướt bị chân ai đó kéo lên. Và trong vệt bùn ấy có những hạt trắng bé xíu.
Quang cho lấy mẫu bùn ở ba chỗ: vệt quạt trước cửa thấp, ô thoát nước giữa bếp, và nền ngõ ngoài cổng. Ba túi nhựa, ba nhãn, ba dòng trong biên bản. An chụp cả ba túi cạnh nhau trên nắp máy phát. Màu khác nhau rõ đến mức không cần chuyên gia: nâu vàng, đen nhớt, và xám chì lấm tấm trắng.
Rồi Khải lấy máy quay nhỏ về từ cửa bếp. Anh tháo nó khỏi chân máy mà không xê dịch chân máy, như buổi sáng.
Họ xem nó trong container, lần này đông người hơn: Khải, An, Sáng, Quang, ông Tâm, và Vy, người vừa quay lại từ nhà bà Lựu với một ấm trà nóng bà gửi cho mọi người. Ông Lâm đứng ngoài cửa, nhìn vào qua vai Quang. Khải nối máy quay với máy tính, mở tệp quay liên tục từ mười một giờ năm mươi, và tua.
Máy quay chĩa vào bức tường trái của bếp. Hốc bếp lò ám đen nằm bên phải khung hình, cánh cửa thấp nằm giữa. Suốt một tiếng đầu, không có gì thay đổi ngoài ánh sáng: một vệt nắng xiên từ khe cửa sổ bò chậm qua nền gạch. Cánh cửa thấp đóng, then cài ở ngoài, đúng như Sáng đã để lại lúc hai giờ sáng.
Khải chạy chậm lại từ mười hai giờ năm mươi.
12:51:20. Then cài trên cánh cửa thấp dịch sang. Không có bàn tay nào trong khung hình. Then cài trượt từ từ, như bị đẩy từ phía trong, rồi tuột hẳn khỏi khấc. Cánh cửa hé ra một khe, rồi mở rộng. Phía sau cánh cửa, trong ánh sáng yếu của căn bếp, là lớp gạch xám.
Không ai trong container nói gì.
Khải chạy tiếp. 12:52, 12:53, 12:54. Cánh cửa mở, phía sau là gạch. 12:55. 12:56.
12:56:40. Một khung hình vẫn là gạch. Khung kế tiếp, cách nó một phần hai mươi lăm giây, là bóng tối.
Khải dừng hình. Anh lùi lại đúng một khung, rồi tiến đúng một khung, rồi lùi, rồi tiến. Gạch. Bóng tối. Gạch. Bóng tối. Không có khung nào ở giữa. Không có viên gạch nào rơi, không có bụi, không có khối nào đổ vào trong. Giữa hai khung hình cách nhau một phần hai mươi lăm giây, bức tường đơn giản là không còn ở đó. Thay vào chỗ nó là một khoảng tối có chiều sâu, và ở mép dưới của khoảng tối ấy, nơi ánh sáng căn bếp còn với tới, là gờ đá xám của một bậc thang.
Ông Tâm ngồi thẳng lưng lên. Ông không nói gì, nhưng An thấy bàn tay ông đặt trên đầu gối nắm lại.
Khải chạy tiếp, lần này với tốc độ thường. Cầu thang ở đó. 12:57, Cường bước vào khung hình từ phía dưới, dừng lại, đầu nghiêng về phía cánh cửa. Lực bước vào, nắm tay cậu. Ông Tâm xuất hiện ở mép hình, chỉ lộ nửa khuôn mặt và một bên vai. Cường giật tay, bước lên. Lực vòng tay qua ngực cậu. Cả ba người lùi ra khỏi khung hình. Trong suốt những giây ấy, cầu thang vẫn ở đó, đúng năm bậc thấy được như ông Tâm nói. Khi An ghé sát màn hình, cô thấy có một bậc thứ sáu chỉ là một đường xám mờ trong bóng tối, đúng như Lực đã đếm rồi không dám chắc.
12:59. 13:00. 13:01. Căn bếp trống, cánh cửa thấp mở, cầu thang đi xuống bóng tối.
13:01:10. Một khung hình: cầu thang.
Khung kế tiếp: gạch.
Khải lại lùi và tiến từng khung, và kết quả vẫn y như lần trước. Không có bụi hay chuyển động nào. Giữa hai khung hình liên tiếp, bức tường gạch quay lại đúng chỗ cũ, mạch vữa xám, rêu ở chân. Cánh cửa thấp vẫn mở, như một cái miệng đã quên mình định nói gì.
"Máy quay không xê dịch," Khải nói, giọng khô. Anh chỉ vào hai góc dưới màn hình, nơi vệt sơn đánh dấu chân máy và mép ô thoát nước nằm ở đúng cùng một vị trí điểm ảnh trước và sau. "Tệp không bị cắt. Bộ đếm khung liên tục. Ánh sáng không đổi. Chỉ có bức tường."
"Khớp giờ với cái nước của anh không?" Sáng hỏi.
Khải ngập ngừng. Đó là lần đầu tiên An thấy anh ngập ngừng trước một câu hỏi về số liệu.
"Nước trên vạch từ trước mười hai giờ đến một giờ hai mươi tám," anh nói. "Cầu thang chỉ có từ mười hai giờ năm mươi sáu đến một giờ linh một. Nước là một khoảng dài, cầu thang là một khoảng ngắn nằm trong đó. Nếu nước có liên quan thì nó không phải thứ duy nhất. Dữ liệu hiện tại…"
"…không đủ để kết luận," An nói nốt.
Khải nhìn cô, và lần đầu tiên trong ngày, góc miệng anh nhếch lên một chút.
Vy là người lên tiếng tiếp theo, và cô nói điều An không ngờ tới. "Bà Lựu nói người ta xây bịt cái lối đi, mấy năm sau ngập. Bà nói ở dưới bếp có 'cái lối'. Em không biết cầu thang này có phải cái lối ấy không. Nhưng nếu đã từng có một cầu thang thật, bằng đá, ở chỗ đó, rồi bị xây bịt, thì…"
"Thì phía sau lớp gạch đó bây giờ vẫn có cầu thang," Khải nói chậm. "Nhưng máy quay không nhìn xuyên gạch. Nếu cầu thang thật nằm sau gạch thì để nhìn thấy nó, lớp gạch phải mất. Mà gạch không mất. Gạch… không ở đó trong bốn phút rưỡi."
"Hoặc chúng ta không ở đó," ông Tâm nói.
Mọi người quay sang nhìn ông. Ông không giải thích. An không chắc ông có thể giải thích.
Câu nói ấy mở ra một cuộc tranh luận mà An đã biết sớm muộn sẽ phải xảy ra. Vy muốn quay lại hỏi bà Lựu ngay về cái lối, về ai đã xây bịt nó, về đoạn bà bỏ lửng sáng nay. Khải muốn có bản vẽ cũ hơn bản cải tạo, bản gốc khi xây nhà, hồ sơ công trình thoát nước. Ông Tâm nói ngắn gọn rằng dù cái đó là gì thì nó có điều kiện, và trước khi hiểu điều kiện thì đừng ai mơ bước xuống đó. Ông Lâm đứng ngoài cửa nói chen vào rằng dự án không thể đứng mãi, rồi bị Quang nhìn một cái và im.
Còn An thì nhìn khung hình đang dừng trên màn hình, cầu thang đi xuống bóng tối, và nghĩ đến Huy. Mười ba tiếng rưỡi. Một giọng nói từ dưới nền bếp bảo lạnh lắm. Một giọng khác bảo xuống đây. Một chuỗi dấu giày đêm qua dừng lại đúng chỗ cánh cửa thấp này, mũi giày chĩa vào tường. Cô hiểu, rất rõ, vì sao Cường đã bước vào. Nếu cô là Cường, cô cũng sẽ bước vào.
"Chúng ta không xuống," cô nói.
Mọi người nhìn cô. Cô không có quyền quyết định điều đó, và cô biết vậy. Cô nhìn Sáng.
"Chúng ta không đưa thêm người vào một cái lối mà chúng ta không biết lúc nào nó đóng lại," cô nói. "Nếu anh Huy ở dưới đó thì anh ấy đang ở trong một chỗ có thật, có không khí, vì anh ấy còn gõ được lúc ba giờ sáng. Một chỗ có thật thì có đường vào thật. Chúng ta tìm đường đó. Chúng ta tìm hiểu cái này mở khi nào và đóng khi nào. Nhưng chúng ta không đưa thêm ai xuống cái cầu thang chỉ có trong bốn phút rưỡi."
Sáng nhìn cô một lúc lâu. Rồi anh gật đầu, chậm rãi, như người vừa nghe ai đó nói ra điều mình đã quyết từ trước. Anh nói kỹ sư kết cấu đã đề xuất tiếp cận từ phía công trình thoát nước cũ, từ bên ngoài vào, nếu tìm được bản vẽ. Quang nói sẽ yêu cầu chủ đầu tư và cơ quan lưu trữ cung cấp mọi hồ sơ xây dựng của căn nhà và tuyến cống phía dưới, không chỉ bản cải tạo. Khi nghe đến chữ "mọi hồ sơ", ông Lâm quay đi gọi điện thoại.
Ông Tâm không nói gì. Nhưng khi An nhìn sang, ông gật đầu với cô, một cái gật đầu rất nhỏ, như đánh dấu một điều vào sổ.
Mọi người ra khỏi container. Chỉ còn Khải và An ở lại. Khải xuất ra hai khung hình, khung 12:56:40 có gạch và khung ngay sau nó có cầu thang, rồi đặt chúng cạnh nhau, phóng to lên. An nhìn hai tấm ảnh và cảm thấy điều mà cô đoán Khải đã cảm thấy từ sáng với cánh cửa bếp. Cái đáng sợ nhất không nằm trong cái khung có cầu thang, mà nằm trong việc cả hai khung đều hoàn toàn bình thường. Mỗi khung, nếu đứng một mình, đều là một bức ảnh có thật về một căn bếp có thật.
Khải phóng to khung có cầu thang hơn nữa, vào góc trên bên trái của khoảng tối, nơi ánh sáng căn bếp vừa đủ chạm vào vách của lòng cầu thang. Có một thứ gì đó ở đó. Anh điều chỉnh độ sáng, độ tương phản, cho đến khi nó hiện ra: một đường cong của gạch xếp hình vòm, kiểu vòm cuốn người ta vẫn xây cho cống ngầm ngày xưa. Ngay dưới nó là mép của một tấm sắt đen có những khe song song, giống một cái nắp ga hoặc một tấm lưới chắn.
Anh mở bản vẽ cải tạo trên màn hình bên cạnh, chỉ vào vị trí bức tường trái của bếp. Theo bản vẽ, phía sau bức tường ấy là đất. Một mảng chéo ký hiệu đất nền, không chú thích, không kích thước, không có gì. Một khoảng trống mà người vẽ đã không buồn đặt tên.
"Bản vẽ này không có gì ở đây," Khải nói. "Nhưng người ta không xây vòm cuốn và đặt nắp ga vào trong đất đặc."
An nhìn hai khung hình. Một khung có gạch, một khung có cầu thang. Hai khung cách nhau một phần hai mươi lăm giây, cùng một máy quay, cùng một góc, cùng một căn bếp. Cầu thang chỉ tồn tại trong một số khung hình có mốc thời gian. Còn cái vòm cuốn và cái nắp sắt dưới đáy cầu thang chắc đã từng tồn tại trong một bản vẽ nào đó, một bản vẽ mà ai đó, vào một lúc nào đó, đã quyết định không cần đến nữa.
Cô viết vào sổ, dưới dòng cuối cùng của ngày dài nhất trong ba tháng ở Bến Mờ, một câu hỏi duy nhất:
"Những bản vẽ trước bản cải tạo đã đi đâu, và người ta đã xóa khỏi chúng cái gì?"
