Chương 012 — Vạch nước phía đông
Khải tin rằng một câu hỏi chỉ trả lời được khi người hỏi biết chính xác mình sẽ đo cái gì, đo lúc nào, và bằng thứ gì. Bốn giờ chiều, câu hỏi của anh đã đủ hẹp để viết lên một tờ giấy dán vào vách container: "Khi nước vượt vạch ở ngưỡng phía đông, trong nhà có xảy ra điều gì không?"
Anh đọc lại câu ấy và biết nó vẫn còn quá rộng. "Điều gì" có thể là bất cứ thứ gì. Nhưng nó đủ hẹp để bắt đầu.
Việc đầu tiên là thước đo. Sáng nay anh đã đo mực nước trên ngưỡng bằng thước lá, một con số đọc bằng mắt lúc mười giờ bốn mươi sáu. Một con số không có trước, không có sau thì chỉ là một tấm ảnh chụp vội. Anh cần một đường liên tục. Lực vào gian ngoài với dây an toàn như mọi lần, mang theo một thanh thước nhựa trắng dài ba mươi phân có vạch chia mi-li-mét mà Khải đã cắt sẵn. Theo chỉ dẫn qua bộ đàm, cậu dán thanh thước dọc khung cửa gỗ cạnh ngưỡng đá, sao cho vạch số không trùng đúng mép trên của vết ngấm sẫm màu. Từ giờ trở đi, vạch sẫm ấy có tên trong sổ của Khải: V0. Mỗi mi-li-mét nước trên V0 là một số dương, dưới V0 là số âm.
Anh dán thêm một thước nữa ở khung cửa bếp, cạnh hai rãnh phai mới trát, và gọi điểm đó là V1. Vy đã nhắn cho anh từ trưa, sau buổi nói chuyện với bà Lựu, rằng bà gọi chỗ có vạch nước bằng hai cách khác nhau: lúc là ngưỡng đá phía đông, lúc là ngưỡng chỗ vào bếp. Khải không biết bà nhớ lẫn hay ngôi nhà thật sự có hai ngưỡng quan trọng. Anh không cần biết ngay. Anh chỉ cần đo cả hai.
Hai máy quay nhỏ của anh vẫn đứng ở vị trí cũ, một chĩa vào ngưỡng đông, một chĩa vào bếp. Anh chỉnh thêm chiếc ở ngưỡng đông sao cho thanh thước nằm gọn trong khung, đặt chế độ quay liên tục, rồi làm một việc anh đã học được từ An: đồng bộ giờ. Đêm qua đầu ghi camera chạy nhanh bảy giây, và bảy giây ấy suýt khiến cả nhóm hiểu sai chuyện Huy nói chuyện với ai sau khi khuất khỏi khung hình. Anh giơ màn hình điện thoại hiện giờ mạng trước từng ống kính, mỗi chiếc mười giây, rồi ghi độ lệch của từng thiết bị vào sổ. Máy quay ngưỡng đông lệch không giây. Máy quay bếp lệch một giây. Đầu thu micro của đội cứu hộ khớp giờ mạng. Đầu ghi camera vẫn nhanh bảy giây.
Bốn giờ bốn mươi, một người giao hàng chạy xe máy từ thành phố xuống, mang theo thứ Khải đã gọi về công ty từ trưa: một máy đo khoảng cách laser có chức năng ghi nhật ký, loại dùng để theo dõi chuyển vị kết cấu. Anh gắn nó lên chân máy cố định ở mốc A, ngắm vào mảnh băng phản quang ở mốc B, rồi đặt chế độ tự đo mười giây một lần. Lần đo đầu tiên: 6,203 mét. Lần thứ hai: 6,203. Lần thứ ba: 6,202.
Anh nhìn ba con số ấy lâu hơn cần thiết. Đây là chiều dài của hành lang đúng như bản vẽ ghi, đúng như nó phải có. Sáng nay, ở cùng hai mốc này, anh đã đo được 6,712.
Phần thứ hai của câu hỏi là nước đến từ đâu.
Khải không tin nước tự dâng lên trong một ngôi nhà mà không có lý do. Nhà số 17 nằm sát kênh. Kênh ăn thông ra sông qua một cống điều tiết ở hạ lưu, cách đây chừng một cây số. Khi triều lên hoặc khi mưa to, người ta đóng van cống để nước sông không tràn ngược vào thị trấn. Van đóng thì nước trong kênh không thoát được, mực kênh dâng lên, và nước dồn ngược qua những đường thoát cũ vào nền những ngôi nhà sát mép kênh. Đó là thủy lực, không phải ma.
Anh tra số của trạm quản lý cống Bến Mờ trên trang của công ty thủy lợi và gọi. Người trực tên Kha, giọng khàn, nghe tiếng là biết đã ngồi trạm cả chục năm. Ông Kha hơi nghi ngờ khi một kỹ sư lạ hỏi nhật ký vận hành van. Khải giải thích rằng có người mất tích trong một ngôi nhà sát kênh và đội cứu hộ cần biết mực nước. Ông Kha im một lúc rồi đọc cho anh nghe, chậm rãi, từng dòng trong cuốn sổ vận hành, rồi chụp ảnh gửi qua điện thoại.
Khải chép tất cả vào một bảng, giờ ghi theo giờ mạng.
Đêm qua, mưa từ năm giờ chiều đến bảy rưỡi tối. Van đóng lúc 20:20, mở lúc 00:50. Sáng nay, van đóng lúc 05:10 vì triều sáng, mở lúc 07:40. Van đóng lần nữa lúc 09:55, mở lúc 13:05. Cơn mưa bụi lúc 11:20 làm mực kênh nhích thêm vài phân. Chiều nay, triều chiều tối, van dự kiến đóng lúc 17:20 và mở khoảng 21:00, tùy mực nước sông.
Rồi anh đặt những gì nhóm đã quan sát được vào cạnh bảng van.
Đêm 0. Khoảng 21:15, theo lời kể của Nhi, nước trên ngưỡng chạm vạch, có thể vượt "một sợi chỉ". Đó là lời kể, chưa ai đo, nhưng nằm trong khoảng van đóng. Lúc 23:38, ảnh của An cho thấy nước vượt vạch rõ ràng, cũng trong khoảng van đóng. Lúc 23:52, Huy mất tích.
Ngày 1. Lúc 02:05, đội cứu hộ chụp ngưỡng khi đặt cảm biến, van đã mở hơn một tiếng. Khải phóng to tấm ảnh: mép nước nằm dưới vạch sẫm chừng ba mi-li-mét. Lúc 03:12:40, có tiếng gõ nhịp hai–một. Van mở, nước dưới vạch.
Anh dừng lại ở dòng ấy rất lâu. Tiếng gõ xảy ra khi nước dưới vạch. Nếu nước là điều kiện của những hiện tượng trong nhà, thì tiếng gõ có thể không nằm trong cùng một loại với chúng. Anh ghi một dấu hỏi bên lề rồi viết thêm chữ "vật lý?". Đó không phải một kết luận. Nó chỉ là một khả năng anh không được phép quên.
Lúc 10:46, anh tự đo được nước vượt vạch hai mi-li-mét. Van đóng. Lúc 10:52 và 11:03, hành lang dài 6,712 rồi 6,583 mét. Lúc 11:07, cửa bếp tự khép. Lúc 12:02, Cường khấn bà nội trong gian ngoài. Lúc 12:07 và 12:14 có tiếng gọi. Lúc 12:51 then cửa thấp tự trượt. Từ 12:56:40 đến 13:01:10 có cầu thang. Van mở lúc 13:05. Lúc 13:28, nước xuống dưới vạch.
Bảng còn nhiều ô trống, nhưng hình dạng của nó đã hiện ra. Mọi hiện tượng mà nhóm ghi được bằng thiết bị hoặc bằng nhiều người, trừ tiếng gõ, đều nằm trong những khoảng van đóng và nước vượt vạch.
An đứng sau lưng anh từ lúc nào, đọc bảng qua vai anh. Anh nghe cô thở ra.
"Thế là nước," cô nói.
"Thế là tương quan," Khải sửa. Anh không nói gay gắt, chỉ nói như người sửa một con số ghi nhầm. "Tất cả những lần có hiện tượng đều có nước vượt vạch. Nhưng chúng ta chưa biết những lần nước vượt vạch có luôn đi kèm hiện tượng không. Hai câu ấy khác nhau. Câu thứ nhất là điều kiện cần. Câu thứ hai mới là điều kiện đủ."
An gật đầu chậm. Anh thích cái gật đầu ấy. Cô không vội tin.
Năm giờ, Đại úy Sáng tập hợp tất cả ở khoảng sân trước cổng. Anh nói ngắn gọn. Theo nhật ký của trạm cống, van sẽ đóng trong hai mươi phút nữa. Nếu nước lên như sáng nay, nó sẽ vượt vạch trong khoảng một tiếng tới. Từ giờ đến khi nước rút xuống dưới vạch, không ai được vào nhà, kể cả người của anh. Mọi thiết bị đã đặt sẵn và tự ghi. Mọi người theo dõi qua màn hình trong container.
Rồi anh nói thêm một điều, và Khải biết điều đó không phải ý của Sáng.
"Trong thời gian quan sát, không ai gọi tên ai. Qua bộ đàm, gọi theo vị trí: điểm cổng, điểm container, điểm bờ kênh. Kể cả tên người sống."
Ông Tâm đứng ở góc sân, tay khoanh trước ngực. Lúc ba giờ chiều, ông đã nói với Sáng đúng câu ấy, ngắn hơn: "Đừng gọi tên. Ai cũng thế." Khải đã cân nhắc rất lâu trước khi đồng ý. Về mặt phương pháp, đó là một bất lợi. Nếu tối nay không có gì xảy ra, anh sẽ không biết là do nước không đủ, hay do không ai gọi tên, hay do một thứ thứ ba anh chưa nghĩ tới. Một thí nghiệm tốt chỉ thay đổi một biến mỗi lần.
Nhưng anh nghĩ đến chuỗi dấu giày dừng lại ở chân tường, và đến những gì ông Tâm đã kể lại về việc Cường suýt bước vào cánh cửa thấp lúc trưa. Có những biến số người ta không được phép thử. Một quan sát thụ động, khi trong nhà không có người và không ai gọi tên, chỉ có thể trả lời một phần câu hỏi. Nhưng đó là phần duy nhất họ được phép hỏi.
Anh ghi vào sổ: "Điều kiện quan sát tối ngày 1: nhà trống, không gọi tên (cả người sống lẫn người chết), van đóng theo lịch trạm. Biến không kiểm soát: không biết."
Van đóng lúc 17:21, ông Kha nhắn tin xác nhận.
Trong container, Khải ngồi trước ba màn hình. Màn hình giữa là ngưỡng đông, thanh thước trắng dựng đứng cạnh vạch sẫm. Màn hình trái là căn bếp: ô thoát nước gang, góc hộp điện tổng, mép cánh cửa thấp đang đóng. Màn hình phải hiện đồ thị nhật ký laser, một đường thẳng tắp ở 6,203, mỗi mười giây thêm một chấm. Cạnh đó, đầu thu micro hiện hai vạch mức tín hiệu nhấp nháy theo tiếng nước nhỏ giọt.
An ngồi bên trái anh. Sáng đứng sau. Vy ngồi ở góc bàn, chép lại bảng của anh vào sổ ba cột của cô. Ông Tâm không vào container. Ông đứng ngoài cửa, nhìn vào ngôi nhà chứ không nhìn vào màn hình.
Mười bảy giờ ba mươi lăm, mép nước trên ngưỡng đông bắt đầu dày lên. Không phải từ phía cửa chính. Nó đến từ phía sau, từ hành lang. Khải thấy một màng nước mỏng bò ra từ phía bếp, chậm rãi, phẳng lì, rồi lan dần lên mặt đá xanh. Trên màn hình bếp, ô thoát nước gang ứa lên từng nhịp, mỗi nhịp một vòng nước tròn tỏa ra rồi tan. Nước dồn ngược. Đúng như thủy lực phải thế.
Trên thanh thước thứ hai, thanh V1 ở cửa bếp, nước đã phủ kín mặt ngưỡng bếp từ 17:40, sớm hơn ngưỡng phía đông mười hai phút. Khải ghi lại cả hai mốc rồi ngồi nhìn chúng. Nước không đến từ cửa chính, cũng không đến từ trời. Nó trào lên từ ô thoát nước giữa bếp, tràn qua ngưỡng bếp, chảy dọc hành lang, rồi mới tới ngưỡng phía đông, nơi có vạch sẫm. Ngưỡng đông chỉ là chỗ cuối cùng mà dòng nước này chạm tới.
Anh nghĩ đến hai rãnh phai mới trát ở khung cửa bếp. Một khung phai ở ngưỡng bếp, nếu còn và có tấm chắn thả xuống, sẽ giữ nước dồn ngược ở lại trong bếp, không cho nó tràn ra hành lang. Không có khung phai, nước đi thẳng. Anh viết vào lề sổ một câu, rồi vì sợ chính mình tin vào nó quá sớm, anh đóng ngoặc cả câu lại: "(Nếu P2 còn, nước có vượt V0 không?)". Đó không phải là điều anh kiểm chứng được tối nay. Khung phai đã không còn, và anh không biết nó đi đâu. Nhưng đó là một câu hỏi có thể đo được, và anh muốn có ai đó trả lời nó trước khi người ta đập bức tường này đi.
Âm mười mi-li-mét. Âm sáu. Âm ba.
Khải nhận ra mình đang nín thở và buộc mình thở ra.
Mười bảy giờ năm mươi hai phút, theo giờ mạng, mép nước chạm vạch số không trên thanh thước.
Khải nhìn đồ thị laser: 6,203. Anh nhìn hai vạch mức tín hiệu: tiếng nước, chỉ có tiếng nước, róc rách, đều đặn, như tiếng một vòi nước quên khóa. Anh nhìn màn hình bếp: cánh cửa thấp đóng, then cài.
Một phút. Hai phút. Mép nước nhích lên một mi-li-mét, rồi một mi-li-mét nữa.
Không có gì.
Trong container, không ai nói một lời. Khải nghe rõ tiếng quạt tản nhiệt của máy tính, tiếng máy phát điện ngoài sân, tiếng thở của An bên cạnh. Mười phút trôi qua. Nước vượt vạch ba mi-li-mét, gần đúng như sáng nay lúc hành lang dài thêm năm mươi phân. Hành lang tối nay vẫn dài 6,203 mét. Micro không ghi được gì ngoài nước. Căn nhà chỉ là một căn nhà cũ bị nước dồn ngược vào nền.
Mười tám giờ năm phút, Lực gửi cho anh một thư mục ảnh. Đó là tất cả ảnh mà các chiến sĩ chụp bằng điện thoại trong ca đêm, Khải đã xin từ chiều để điền vào những ô trống trong bảng. Anh mở từng tấm, kiểm tra giờ trong dữ liệu ảnh, đối chiếu với độ lệch của từng điện thoại. Phần lớn là ảnh chụp dây, chụp cảm biến, chụp nhau.
Ảnh thứ ba mươi bảy chụp lúc 06:10 sáng nay. Một chiến sĩ thay pin cho cảm biến rung đặt cạnh ngưỡng đông, và tiện tay chụp luôn ngưỡng, có lẽ để báo cáo tình trạng nước.
Mép nước nằm trên vạch sẫm. Khải phóng to tấm ảnh hết cỡ, so với độ dày của thanh khung cửa mà anh đã đo từ sáng. Vượt chừng một mi-li-mét, có thể hơn. Lúc ấy van đang đóng vì triều sáng.
Anh mở nhật ký của đội cứu hộ cho khoảng thời gian từ 05:10 đến 07:40. Đội vẫn nghe theo chu kỳ mười phút, cảm biến rung vẫn ghi liên tục. Dòng nào cũng giống dòng nào: "Không ghi nhận." Không tiếng gõ, không tiếng gọi, không cửa nào tự đóng, không ai báo nghe thấy gì. Trong ít nhất một giờ, có thể gần hai giờ, nước đã vượt vạch ở ngưỡng phía đông, và ngôi nhà im lặng.
Khải nhìn bảng của mình. Rồi anh cầm bút, tìm đến dòng 06:10 và điền vào cột cuối cùng, cột anh đặt tên là "Hiện tượng": không.
Anh viết thêm một dòng ở cuối bảng, chữ nhỏ và đều như mọi khi:
"Nước vượt vạch: có thể là điều kiện cần. Chắc chắn không phải điều kiện đủ."
An đọc dòng ấy, rồi nhìn sang màn hình giữa, nơi mép nước đang nằm yên trên vạch số không, ba mi-li-mét, bốn mi-li-mét, phẳng lặng như mặt kính.
"Vậy cái gì còn thiếu?" cô hỏi.
Khải không trả lời ngay. Anh nhìn tờ giấy dán trên vách, câu hỏi anh viết lúc bốn giờ chiều, và biết nó vừa được trả lời theo cách anh không muốn: có, nước vượt vạch, và không, chuyện ấy không đủ. Trong cột thứ ba của Vy, bên cạnh mỗi sự kiện, có một ô cô để trống với tiêu đề viết tay mà anh chưa hỏi nghĩa: "Lời nói trước đó".
Đồng hồ trên màn hình chỉ 18:09. Theo lịch của ông Kha, van còn đóng thêm gần ba tiếng nữa. Ba tiếng nước sẽ nằm trên vạch trong một ngôi nhà không có người và không ai được gọi tên. Và Khải không biết mình đang chờ một điều sẽ xảy ra, hay chờ để chứng minh rằng nó sẽ không xảy ra.
