Chương 017 — Cấu kiện bị tháo
Gần nửa đêm, Trung úy Quang ngồi trước đầu ghi camera mới mà ban quản lý dự án lắp lúc tám giờ sáng, thay cho chiếc đầu ghi cũ đã niêm phong mang về đồn. An ngồi cạnh anh. Hai người không nói gì trong mười phút đầu. Quang tua đoạn ghi của camera ngoài cổng từ 19:30 trở đi, tốc độ gấp tám lần, rồi dừng lại mỗi khi có bóng người lướt qua.
Camera ngoài cổng chĩa vào cửa chính nhà số 17. Ở mép trái khung hình, nếu nhìn kỹ, có thể thấy một phần miệng con lối nhỏ chạy dọc hông nhà số 15 ra phía bờ kênh. Từ 17:00, mọi người đều tránh lối ấy vì nó tối và lầy, và vì đội cứu hộ đã kéo dây điện qua đó ra giếng G-3.
Lúc 20:09, một người đàn ông đi vào miệng lối ấy.
Người ấy đi từ phía đầu ngõ xuống, sát mép hàng rào tôn, không vội. Anh ta mặc áo phản quang màu cam, loại mà tổ phá dỡ mặc, đội mũ lưỡi trai kéo thấp, vai đeo một chiếc túi vải. Trên lưng áo có hai con số in phản quang. Quang dừng hình, phóng to. Ảnh vỡ hạt, nhưng đọc được: 07. Người ấy rẽ vào lối hông nhà số 15 và khuất khỏi khung hình.
Lúc 20:31, người ấy đi ra, vai không còn đeo túi.
An nhìn mốc 20:14 trong sổ của mình, giờ mô-đun điều khiển bật nguồn lần đầu. Năm phút sau khi người áo cam đi vào. Cô ghi cả hai mốc cạnh nhau, rồi ghi thêm: "Áo phản quang số 07, mặt không thấy. Áo có thể mượn."
Quang nhìn dòng cuối, gật đầu. "Ghi thế là đúng."
Trong thùng hồ sơ thứ hai mà chị Thoa mang đến lúc chiều, có một bảng danh sách nhân sự tổ phá dỡ, thuộc một nhà thầu phụ nhận khoán phần tháo dỡ thủ công. Tám người, mỗi người một số áo. An dò ngón tay xuống cột số áo. Số 07: Nguyễn Văn Định, tổ trưởng.
Cái tên ấy nhắc cô nhớ đến một câu của anh Tùng. Cô ra cổng.
Anh Tùng vẫn ngồi trên bậc thềm nhà số 15, nhưng đã thôi ôm đầu. Một chiến sĩ đưa cho anh cốc nước ấm. An ngồi xuống cạnh anh lần nữa. Cô không nhắc đến chiếc loa. Cô hỏi về buổi chiều: chiều nay ai đã gọi điện cho anh, anh đã nói chuyện với ai ngoài nhóm cô.
Anh Tùng nhíu mày. Rồi nét mặt anh thay đổi từ từ, như một người nhớ ra mình đã để quên chìa khóa ở đâu.
"Anh Định," anh nói. "Tổ trưởng tổ phá dỡ. Tầm ba giờ chiều anh ấy gọi, hỏi bao giờ cho anh em vào làm tiếp, vì chờ thì không có tiền. Em bảo chưa biết, công an với cứu hộ còn ở đây. Anh ấy hỏi có chuyện gì mà lâu thế."
"Rồi anh kể gì?"
Anh Tùng im một lúc lâu. "Em kể là nhà nó có ma. Em kể là ba hôm trước em nghe mẹ em gọi em." Anh nuốt khan. "Em có nói cả cái tên. Em nói mẹ em gọi em là thằng Tũn, bảo mưa thế mà không mang áo. Em nói thế vì anh ấy cười, bảo em ngủ gật nghe nhầm, em cáu."
"Lúc chiều chị Vy hỏi, anh không nhớ ra cuộc gọi này à?"
"Em không nghĩ đó là kể." Anh nhìn xuống cốc nước. "Em nghĩ kể là ngồi xuống nói với nhau như với chị. Còn cái kia là cãi nhau. Em không nghĩ là nó tính."
An ghi đúng như thế, nguyên văn. Cô không giận anh. Cô đã làm nghề này đủ lâu để biết rằng người ta thường không nói dối khi bảo "tôi chưa kể với ai". Họ chỉ không đếm những lần họ kể trong cơn bực, trong lúc say, hay trong một cuộc gọi họ coi là cãi nhau. Trí nhớ không lưu lại mọi câu mình nói. Nó lưu lại những câu mà mình đã chọn nói.
Trong sổ, dưới chữ "Tũn", cô vẽ một mũi tên nhỏ sang chữ "Định, 15:00, qua điện thoại". Rồi cô nhớ đến một dòng khác, dòng Vy ghi lúc chiều: Cường biết tên Khiêm vì anh Tùng kể ở cổng. Hai mũi tên cùng xuất phát từ một chiếc bàn bảo vệ. Cô không thấy đó là lỗi của anh Tùng. Cô thấy đó là cách một chuyện đi từ một ngôi nhà ra cả con ngõ chỉ trong một ngày.
Quang gọi điện lên đồn, đề nghị ca trực xác minh nơi ở hiện tại của Nguyễn Văn Định và chủ thuê bao của chiếc SIM trong mô-đun. Chủ thuê bao thì sáng mai mới có kết quả từ nhà mạng. Còn Định thì, theo lời ông Lâm qua điện thoại lúc Quang gọi hỏi, "chiều nay xin nghỉ về quê có việc".
Mười hai giờ mười, An quay lại container. Lần này cô không nhìn camera. Cô mở thùng hồ sơ thứ hai.
Lúc chiều, khi Khải còn đang so ba bộ bản vẽ, cô đã lật qua thùng này một lần. Trong đó có những thứ của một dự án đang chạy: hợp đồng khoán, bảng chấm công, biên bản họp giao ban, mấy tập hóa đơn thuê máy. Đó là loại giấy tờ không ai đọc cho đến khi có chuyện. Giữa chúng, cô đã thấy một tập bìa nhựa ghi "Chứng từ thu hồi vật tư" và để nó sang một bên, vì lúc ấy nó chưa có nghĩa gì. Bây giờ thì có.
Trong tập có bốn tờ. Ba tờ là những phiếu thu hồi lặt vặt: dây điện cũ, khung cửa sổ sắt tầng hai, một bồn nước inox. Tờ thứ tư là một "Phiếu đề nghị thu hồi vật tư" viết tay trên mẫu in sẵn.
Ngày đề nghị: năm ngày trước đêm Nhi nhận tin nhắn. Người đề nghị: Nguyễn Văn Định, tổ trưởng. Nội dung: "Thu hồi khung sắt gang ngưỡng cửa bếp kèm 02 tấm chắn, khối lượng ước 186 kg. Hình thức xử lý: bán phế liệu. Mục đích sử dụng tiền thu được: bổ sung chi phí bồi dưỡng cho tổ." Ở góc dưới bên phải, trong ô "Ý kiến chỉ huy hiện trường", có chữ "Đồng ý", một chữ ký to và nghiêng mà An đã thấy hai lần, trong biên bản niêm phong đầu ghi lúc rạng sáng và trong biên bản giao nhận tấm bản đồ lúc sáng. Chữ ký của ông Lâm.
Kẹp sau tờ đề nghị là một tờ giấy học trò gấp đôi, viết bằng bút bi: "Biên bản giao nhận. Bên giao: tổ tháo dỡ (anh Định). Bên nhận: cơ sở thu mua phế liệu Bảy Lụa. Hàng: khung gang và 2 tấm, cân được 181 kg. Đơn giá…" Cuối tờ có số điện thoại của cơ sở thu mua và hai chữ ký nguệch ngoạc.
An đặt tờ đề nghị cạnh những tấm ảnh Khải chụp lúc chiều: hai rãnh dọc ở khung cửa bếp, trát vữa mới, mép sạch, chưa có vết loang. Cô đặt nó cạnh tờ giấy tím, nơi ký hiệu "Phai P2" nằm đúng ở ngưỡng bếp. Rồi cô đặt nó cạnh bản đo vẽ hiện trạng của bên khảo sát, lập hai tuần trước. Trên bản hiện trạng, ngưỡng bếp được vẽ là một thanh đá trơn, không có khung nào.
Cô so ngày. Bên khảo sát đo phần ngoài nhà hai tuần trước. Phần tầng một, theo lời chị Hiền đêm qua, họ đo nốt vào tối đêm 0 để sáng hôm sau bàn giao. Phiếu thu hồi được ký năm ngày trước đêm 0. Tức là khung phai đã bị tháo khỏi ngưỡng bếp trước khi ai đó kịp đo đạc, chụp ảnh và ghi lại hiện trạng tầng một. Đến lúc người khảo sát vào bếp, thứ họ thấy chỉ còn một thanh đá trơn và hai rãnh vừa trát.
Cô cần thêm một thứ trước khi tin vào thứ tự ấy. Trong thùng hồ sơ thứ nhất, bộ hồ sơ hiện trạng của bên khảo sát có kèm một phụ lục ảnh chụp từ hai tuần trước, khi họ mới đo phần bên ngoài. Phần lớn là ảnh mặt tiền, ảnh tường hồi, ảnh lối bờ kênh. An lật từng tấm. Đến tấm thứ mười bốn, cô dừng lại. Đó là một ảnh chụp qua song sắt cửa sổ phía sau bếp, có lẽ người khảo sát muốn ghi lại tình trạng khung cửa sổ. Nhưng ở góc ảnh, qua khoảng tối của căn bếp, có thể thấy được cửa bếp nhìn từ phía trong. Ở chân hai bên khung cửa ấy có hai thanh kim loại sẫm màu dựng đứng, và giữa chúng là một tấm phẳng màu gỉ chắn ngang ngưỡng, cao chừng một gang.
Dưới ảnh là ngày chụp, in bằng máy: mười hai ngày trước đêm 0.
An đặt tấm ảnh cạnh ảnh Khải chụp lúc chiều. Cùng một ngưỡng cửa. Mười hai ngày trước, khung phai còn nằm đó, có cả tấm chắn. Bây giờ chỉ còn hai rãnh trát vữa mới. Cô ghi vào sổ: "Phụ lục ảnh hiện trạng, tấm 14, chụp 12 ngày trước đêm 0: khung phai còn tại chỗ." Không ai có thể nói nó chưa từng ở đó.
Quang đọc tờ đề nghị hai lần. Anh nói ngắn gọn rằng theo quy định của chính dự án này, mọi cấu kiện phải được khảo sát hiện trạng và chụp ảnh lưu trước khi tháo, đặc biệt ở những nhà cũ thuộc diện xem xét bảo tồn. Việc tháo rồi bán trước khi khảo sát có thể chỉ là vi phạm quy trình. Nó cũng có thể là xóa dấu vết, tùy người làm biết hay không biết mình đang tháo cái gì.
Lúc mười hai giờ rưỡi, ông Lâm được mời vào container.
Ông vào với vẻ mặt của người đã đoán trước điều sắp đến. An đặt tờ đề nghị lên bàn trước mặt ông, quay chữ về phía ông, không nói gì. Ông nhìn tờ giấy, rồi nhìn Quang.
"Vật tư thu hồi là quyền của đơn vị thi công," ông nói. "Trong hợp đồng có điều khoản. Sắt vụn thì bán, tiền bổ sung chi phí, chuyện ấy công trình nào chẳng làm."
"Hợp đồng cũng có điều khoản phải khảo sát hiện trạng trước khi tháo," Quang nói. "Bên khảo sát chưa đo tầng một khi khung này được tháo. Bác ký đồng ý khi chưa có hiện trạng."
"Thì nó là cái khung sắt gỉ chắn ở cửa bếp. Hiện trạng thì có gì để mà đo."
Khải đứng ở cửa container, đã mặc sẵn áo phao và đeo đai chuẩn bị ra giếng G-3. Anh không bước vào. Anh chỉ nói, giọng đều đều như đọc số:
"Theo bản vẽ thủy lợi cũ, cái khung ấy có ký hiệu là Phai P2. Nó là một phần của hệ thống chắn nước ở buồng van dưới bếp. Chiều nay, khi nước dồn ngược lên từ ô thoát nước bếp, nó chảy thẳng qua ngưỡng bếp ra hành lang, rồi đến ngưỡng phía đông. Nếu khung phai còn ở đấy và thả tấm chắn xuống, cháu không biết nước có ra được đến hành lang không. Không ai biết, vì không ai đo được nữa."
"Bản vẽ từ đời nào," ông Lâm nói. Nhưng câu ấy không còn chắc chắn như lúc chiều.
An nhìn ông và hỏi thẳng câu cô đã chuẩn bị:
"Bác có biết anh Định lắp một chiếc loa trong nhà số 15 tối nay không?"
Có một khoảnh khắc mà cô sẽ còn nghĩ lại nhiều lần sau này. Ông Lâm không trả lời ngay. Ông nhìn cô, miệng hơi hé, rồi nhìn Quang, rồi nhìn lại tờ đề nghị trên bàn. Nét mặt ấy không phải của một người bị bắt quả tang. Đó là nét mặt của một người vừa nhận ra mình đang đứng trên một thứ lún sâu hơn mình tưởng.
"Loa gì?"
Quang kể ngắn gọn, không kèm chi tiết về câu nói hay cái tên. Ông Lâm nghe xong, ngồi xuống chiếc ghế nhựa lần đầu tiên từ lúc vào. Ông nói rằng ông không biết gì về chiếc loa. Thằng Định nó làm gì thì nó chịu. Ông ký tờ phiếu thu hồi vì anh em trong tổ kêu thiếu tiền bồi dưỡng, vì cái khung ấy là sắt, vì từ trước đến giờ sắt cũ ở các công trình đều được bán như thế. Ông thừa nhận ông không chờ khảo sát. Ông nói ông không biết cái khung ấy có tên trong bản vẽ nào.
An ghi lại từng câu. Cô không viết bên cạnh chữ "tin" hay "không tin". Cô chỉ viết: "Thừa nhận ký đồng ý bán khung trước khảo sát. Phủ nhận biết về loa. Phản ứng khi nghe về loa: ngạc nhiên, chậm trả lời." Rồi cô gạch dưới chữ "ngạc nhiên" bằng một nét đứt, ký hiệu riêng của cô cho một điều quan sát được nhưng có thể diễn giải nhiều cách.
Cô hiểu vì sao Định có thể muốn dọa những người đang điều tra căn nhà. Nếu ai đó lần ra khung phai, lần ra tờ phiếu, lần ra cơ sở thu mua, thì người đầu tiên phải giải thích là anh ta. Một tiếng gọi ma giữa đêm, đúng giọng mẹ của người bảo vệ, có thể khiến cả nhóm sợ mà rời đi. Cũng có thể khiến công an coi mọi chuyện ở đây là trò dọa nhau và thôi điều tra. Nhưng cô không viết những điều ấy vào sổ. Đó là một câu chuyện, chưa phải chứng cứ.
Mười hai giờ năm mươi lăm, cô gọi vào số điện thoại trên tờ giấy học trò. Chuông đổ rất lâu. Rồi một giọng phụ nữ ngái ngủ, cáu kỉnh nghe máy. An xin lỗi vì gọi giữa đêm, giới thiệu mình, nói có công an đang ở cạnh. Người phụ nữ im một lúc. An hỏi về một chiếc khung gang và hai tấm chắn mua của tổ phá dỡ ở ngõ Hạ Thủy mấy hôm trước.
"Khung gang à?" Giọng người phụ nữ tỉnh hẳn. "Có, có nhớ. Gang đúc dày, nặng. Hôm kia xe bên tỉnh vào gom hết bãi rồi. Gang thì họ chở về lò đúc, sắt thép thì về chỗ khác. Có khi giờ vẫn nằm ở bãi trên ấy, có khi nấu ra rồi. Tôi không biết."
"Chị có tên hay số điện thoại của bãi ấy không ạ?"
"Sáng mai cô gọi lại. Giờ này ai mà biết."
Cuộc gọi kết thúc. An đặt điện thoại xuống cạnh tờ phiếu đề nghị. Quang đã ghi tên cơ sở thu mua vào biên bản, cạnh dòng "đề nghị xác minh vị trí hiện tại của vật tư".
Cô mở sổ ở trang có bảng thời gian của Vy và Khải. Cô thêm vào một dòng ở trên cùng, phía trước tất cả những dòng khác:
"Năm ngày trước đêm 0: khung phai ngưỡng bếp (Phai P2) bị tháo, bán phế liệu."
Ngay dưới đó là dòng của anh Tùng: "Ba đêm trước đêm 0: nghe giọng mẹ gọi trong hành lang, sau mưa." Rồi đến đêm 0, Nhi, Huy, và tất cả những gì đến sau.
An nhìn thứ tự ấy rất lâu. Cô biết một thứ xảy ra trước một thứ khác không có nghĩa là nó gây ra thứ kia. Cô đã từng viết một bài báo mà lỗi duy nhất của nó là ở chỗ ấy. Cô không vẽ mũi tên. Cô chỉ để hai dòng nằm đó, dòng trên, dòng dưới.
Ngoài lối bờ kênh, tiếng quạt thổi gió ngừng. Bộ đàm của Quang rè lên giọng Sáng: khí đã ổn định, chuẩn bị mở nắp G-3. An nhìn tờ phiếu thu hồi một lần cuối. Một trăm tám mươi mốt ki-lô-gam gang đúc, mấy năm, mấy chục năm, đã nằm ở ngưỡng cửa bếp nhà số 17, chắn giữa căn bếp và một căn buồng mà người ta đã xóa khỏi bản vẽ. Năm ngày trước đêm 0, nó được tháo ra bằng một chữ ký, cân lên, bán đi, rồi chất lên một chiếc xe tải về tỉnh. Bây giờ, có thể nó đang nằm trong một bãi phế liệu nào đó, hoặc đã chảy thành một vũng gang đỏ trong lò.
Thứ mà ngôi nhà này đã giữ suốt nhiều năm, giờ không còn ở trong nhà nữa.
