Chương 022 — Tiếng thở dưới nền gạch
Sáu giờ kém mười lăm, Khải trải tờ giấy tím lên mặt bàn gấp trong container lần thứ mười hai kể từ chiều hôm qua, và lần này anh không nhìn đường cống.
Anh nhìn gió.
Trên máy tính bảng, anh mở lại đoạn video từ camera dò tìm lúc 04:11, khi Sáng đẩy cần qua đoạn ống hẹp đến song chắn. Ở đầu cần, mẩu băng giấy mỏng Tiến buộc vào vẫn còn đó, mép đã sờn vì nước. Anh tua chậm từng khung hình. Khi camera dừng trước song chắn, mẩu băng nghiêng về phía khoảng tối phía sau, không mạnh, chừng mười lăm độ so với phương thẳng đứng, nhưng không đổi hướng lần nào trong suốt bốn mươi giây camera đứng yên. Lúc 01:52, ở hố ga, nó cũng nghiêng về cùng phía ấy. Hai lần đo cách nhau hơn hai tiếng, nước lên rồi xuống, mà gió vẫn đi một chiều.
Gió đi vào thì phải có chỗ để đi ra. Không khí không tự biến mất trong một khoảng rỗng dưới đất. Nếu có một luồng gió đều đặn đi từ giếng G-3 qua cống hộp, qua ống tròn, qua song chắn, thì ở phía bên kia song chắn phải có một lối thoát, và lối thoát ấy phải đi lên, vì mọi lối đi ngang đều đã bị bùn và nước bịt kín. Gió nói với anh một điều mà bản vẽ không nói: phía sau song chắn không phải một ngõ cụt.
Anh ghi điều ấy vào sổ, rồi gạch chân chữ "phải", rồi lại gạch bỏ nét gạch chân. Dữ liệu chỉ nói có gió. Nó chưa nói gió đi qua đâu.
Anh quay lại tờ giấy tím. Bản thủy nông được vẽ bằng mực nho trên giấy can, nét đã nhòe ở những chỗ giấy gấp. Anh đã đọc nó đủ nhiều để thuộc mọi đường kép, mọi con số. Nhưng anh đọc nó theo cách của một người đi tìm cống: theo đường nước. Lần này anh đọc theo cách của một người đi tìm lỗ thở. Anh dò bút chì dọc ranh giới giữa nhà số 17 và nhà số 15, chậm, từng phân một.
Ở chỗ ranh giới gặp một đường nét đứt rất mảnh, cách góc sau của hai nhà chừng ba mét, có một vòng tròn nhỏ đường kính chưa đầy năm li. Bên trong vòng tròn có hai chữ cái viết tay, nét mực đã loang: chữ đầu là T, chữ sau có thể là H, cũng có thể là N. Từ chiều hôm qua, anh đã đọc nó là một cột mốc địa chính, vì nó nằm đúng trên đường ranh, và vì người vẽ bản đồ thời ấy hay đánh dấu mốc bằng vòng tròn. Bây giờ anh nhìn đường nét đứt mảnh nối từ vòng tròn ấy xuống, chạy xiên vào phía dưới, rồi dừng ở mép một ô chữ nhật nhỏ không ghi tên mà anh đã tưởng là một vết bẩn trên giấy can.
TH. Thông hơi.
Anh không cho phép mình tin ngay. Anh đo. Từ vòng tròn đến điểm cuối đường cong mà anh dựng từ các chấm đỏ của Sáng lúc đêm, nếu kéo dài đường cong của ống tròn thêm ba mét theo cùng góc, khoảng cách theo mặt bằng chỉ còn chừng tám mươi phân. Một sai số chấp nhận được với một bản vẽ tay mấy chục năm tuổi, chồng lên một bản hiện trạng vẽ bằng máy, đối chiếu với những con số đọc qua bộ đàm trong một ống cống tối. Ô chữ nhật nhỏ ấy, nếu nó không phải vết bẩn, thì có kích thước chừng một mét sáu nhân hai mét hai, theo tỉ lệ. Đủ cho một người ngồi. Đủ cho một người nằm co.
Sáu giờ ba mươi, ông Kha nhắn tin: van sẽ đóng lúc 07:45 vì triều sáng, dự kiến mở lại khoảng 09:10. Khải chuyển tin cho Sáng. Sáng đáp một chữ: "Nhận."
Bảy giờ mười tám, An gọi.
Anh nghe cô nói và không cắt ngang lần nào. Hốc van phụ. Bệ cao. Ống thông hơi gang to cỡ cổ tay. Chụp hình nấm ở sân sau nhà số 15, sát chân tường chung. Gõ vào gang, đừng gõ vào bê tông. Lời một người thợ cũ, nhớ từ ba mươi năm trước. Cô nói rõ câu cuối cùng ấy, và anh biết ơn cô vì điều đó. Khi cô dứt lời, anh nhìn xuống vòng tròn nhỏ có hai chữ cái loang mực, rồi nhìn ra cửa container, nơi bức tường sau của nhà số 15 xám xịt dưới ánh sáng sớm.
Anh nói với cô về ký hiệu. Rồi anh cầm tờ giấy tím, đi tìm Sáng.
Sân sau nhà số 15 là một dải đất hẹp chừng hai mét rưỡi, kẹp giữa tường bếp cũ của ngôi nhà và lối bờ kênh, ngăn với lối ấy bằng một hàng rào lưới B40 đã gỉ thủng. Từ khi nhà bỏ trống, không ai dọn. Cỏ lá tre mọc ngang đầu gối. Ở góc sát tường chung với nhà số 17 có một đống ngói vỡ, một chiếc chậu nhôm méo, mấy tấm tôn mục chồng lên nhau, và một bụi ráy lá to như cái quạt. Khải đứng ở mép đống ấy, mở tờ giấy tím trên máy tính bảng, xoay cho khớp hướng. Vòng tròn TH nằm gần đúng dưới đống ngói.
Sáng không cho ai bới ngay. Anh cho Hòa mang máy đo khí đến, đặt đầu dò sát mặt đất quanh đống ngói, đi một vòng. Ô-xy hai mươi phẩy chín, bình thường. Rồi anh cho người xuống G-3 để làm một việc mà Khải đề nghị và anh đồng ý: thử khói.
Đội cứu hộ có một bình tạo khói thử thông gió, loại khói trắng lạnh, không độc, người ta vẫn dùng để kiểm tra luồng khí trong hầm và nhà kín. Tiến xuống G-3, bò vào cống hộp, rẽ vào ống tròn, mang theo bình khói đến hố ga. Nước trong cống lúc ấy chỉ còn chừng hai mươi phân. Lúc 07:29, Tiến mở van bình. Trên màn hình camera đặt ở miệng giếng, Khải thấy khói trắng tuôn ra, cuộn lên trần ống, rồi bị kéo đi, chậm mà đều, về phía đoạn hẹp có vết nứt, về phía song chắn. Gió vẫn đi một chiều.
"Rút," Sáng nói vào bộ đàm. "Rút trước bảy giờ bốn mươi."
Tiến rút. Khải không đứng ở G-3. Anh đã đứng ở sân sau nhà số 15 từ trước khi Tiến mở bình, cạnh đống ngói, cùng Hòa và một chiến sĩ trẻ cầm đèn pin. Phong đứng sau lưng anh, tay chống vào tường chung, ngón tay gõ gõ lên lớp vữa bong.
Bảy giờ ba mươi lăm, chưa có gì.
Bảy giờ ba mươi sáu, Hòa giơ tay.
Không phải từ đống ngói. Khói xuất hiện trước tiên ở một chỗ không ai nhìn: dưới chân tường bếp cũ của nhà số 15, nơi nền xi măng của sân tiếp giáp chân tường, có một khe nứt nhỏ chạy dọc chừng nửa mét. Từ khe nứt ấy, một sợi khói trắng mảnh như sợi chỉ bò lên, uốn theo gió sớm, tan đi. Rồi một sợi nữa, cách đó vài tấc. Rồi từ một vết vỡ ở mép nền.
Phong cúi xuống, nhìn rất lâu, rồi nói với Sáng điều Khải đang nghĩ: đường thoát khí không kín. Có thể ống thông hơi đã nứt ở đâu đó dưới nền, hoặc trần của khoảng rỗng bên dưới không kín, để không khí rò lên qua lớp đất và qua những vết nứt của nền sân. Anh bảo Sáng cho người kiểm tra trong gian bếp cũ của nhà số 15. Quang đi cùng chiến sĩ ấy, vì cửa sau nhà 15 vẫn đang niêm phong từ đêm qua, mỗi lần mở phải có biên bản. Hai phút sau, bộ đàm báo: trong bếp nhà 15, sát chân tường chung, ở mạch giữa hai viên gạch lát nền cũ, cũng có khói rò lên. Rất mỏng. Phải soi đèn nghiêng mới thấy.
Khải nhìn những sợi khói mảnh trên mặt đất và nghĩ, theo cách anh không quen nghĩ: dưới chân họ, dưới lớp nền gạch và xi măng này, có một khoảng rỗng đang thở ra.
Bảy giờ ba mươi tám, Sáng cho bới đống ngói. Hai chiến sĩ đeo găng dày nhấc từng tấm tôn mục, từng mảng ngói vỡ, đặt sang bên, cẩn thận như dỡ một đống đổ nát có người bên dưới. Chiếc chậu nhôm méo được nhấc lên sau cùng. Dưới nó, sát chân tường chung, nhô lên khỏi mặt đất chừng một gang tay, là một chiếc chụp gang tròn, mặt trên khum như mũ một cây nấm, đường kính chừng hai mươi phân, gỉ đỏ và đen loang lổ. Dưới vành chụp có một khe hở hẹp chạy vòng quanh. Từ khe hở ấy, khói trắng đang chảy ra thành một dải mỏng, đều, liên tục, cuộn sát mặt đất rồi tan vào bụi ráy.
Không ai nói gì trong vài giây.
Khải chụp ảnh chiếc chụp gang với thước đặt bên cạnh, rồi chụp ảnh nó trong khung hình rộng có góc tường chung, để sau này có thể đối chiếu vị trí. Anh ghi giờ: 07:40. Rồi anh đo khoảng cách từ chiếc chụp đến vòng tròn TH trên bản vẽ đã được đặt khớp lên bản hiện trạng: sáu mươi hai phân. Một bản vẽ tay mấy chục năm tuổi, sai sáu mươi hai phân ở một chi tiết nhỏ mà ai cũng tưởng là cột mốc. Anh thấy mình muốn cười, và anh không cười.
Sáng ra lệnh tắt quạt thổi ở G-3, chờ khói tan. Hòa đặt đầu dò khí vào sát khe hở dưới vành chụp. Con số hiện lên chậm: ô-xy mười tám phẩy tám. Các-bô-níc cao hơn ngoài trời nhiều lần, không đến ngưỡng nguy hiểm nhưng đủ để Hòa nhíu mày.
"Thiếu khí," Hòa nói. "Không chết người ngay. Nhưng ngồi lâu trong đó thì đầu óc sẽ mụ đi."
"Các-bô-níc cao là có người thở à?" chiến sĩ trẻ cầm đèn hỏi.
"Bùn thối cũng sinh ra các-bô-níc," Phong đáp trước khi Hòa kịp nói. "Lá mục, rác. Một cái hốc kín mấy chục năm thì không cần ai thở trong đó cũng đủ."
Khải ghi cả hai câu. Dữ liệu chỉ nói có một khoảng rỗng thông với ống tròn, thông với mặt đất qua một ống thông hơi bị bịt một nửa, không khí trong đó thiếu ô-xy và giàu các-bô-níc. Nó chưa nói có người trong đó. Anh nhớ lại lần đầu tiên anh đọc sai một bộ số liệu, nhiều năm trước, ở một con đê, khi anh để mình tin vào điều mình muốn thấy. Anh nhắc mình: chưa.
Sáng mở thùng thiết bị nghe tìm người, lấy ra đầu dò rung, loại cảm biến có thể kẹp vào kim loại để bắt những rung động rất nhỏ truyền qua vật rắn. Anh lau một khoảng gỉ trên thân chụp gang bằng bàn chải sắt, kẹp đầu dò vào đó, rồi đưa một micro dò dạng cần, mảnh như chiếc đũa, luồn qua khe hở dưới vành chụp, thả xuống lòng ống thông hơi. Micro chạm vào một chỗ cong sau chừng bốn mươi phân và không xuống thêm được. Ống thông hơi có cút.
"Im lặng," Sáng nói. "Tắt máy phát."
Máy phát điện ở đầu ngõ tắt. Khắp sân sau nhà số 15, những người đang đứng đều đứng yên. Ngoài lối bờ kênh, một chiếc xuồng máy chạy qua, tiếng động cơ xa dần, rồi chỉ còn tiếng nước vỗ vào bờ kè và tiếng một con gà gáy muộn ở phía trên dốc. Khải đeo chiếc tai nghe thứ hai mà Sáng đưa cho anh. Anh nghe thấy tiếng ồn nền của thiết bị trước tiên, một tiếng rít đều, mỏng. Rồi tiếng gió đi qua lòng ống, như ai đó thổi rất nhẹ qua miệng một cái chai.
Rồi, dưới tiếng gió, có một thứ khác.
Nó đến theo nhịp. Một tiếng rít khẽ kéo dài, rồi ngắt, rồi một khoảng lặng, rồi lại rít. Không đều như máy. Khoảng lặng lúc dài lúc ngắn. Có một lần, tiếng rít bị cắt ngang bởi một âm thanh nhỏ và đục, như tiếng một người nuốt khan.
Khải nhìn đồng hồ, đếm. Trong một phút, có mười sáu lần.
"Thở," chiến sĩ trẻ thì thầm.
"Có thể," Sáng nói. "Cũng có thể là gió qua khe. Gió qua khe có lúc cũng nghe như thở."
Khải không nói gì. Anh biết Sáng nói đúng. Anh đã nghe đủ nhiều tiếng gió trong những đường ống khảo sát để biết một luồng khí đi qua một chỗ thắt có thể dao động thành nhịp, và nhịp ấy có thể thay đổi khi áp suất thay đổi. Anh cũng biết rằng trong hai ngày qua, nhóm của anh đã nghe những âm thanh mà không ai chắc chắn là gì, ở một ngôi nhà ngay bên cạnh. Một tiếng gõ hai–một. Một giọng nói khàn vọng lên từ nền bếp. Nếu thứ anh đang nghe là một trong những âm thanh như thế, thì tai anh không có cách nào phân biệt. Anh cần một thứ mà âm thanh không tự làm được.
Anh cần một câu trả lời.
Sáng cũng nghĩ thế. Anh rút từ thắt lưng chiếc búa cao su nhỏ, loại đội anh dùng để gõ tín hiệu. Anh nhìn quanh một lượt, như để chắc chắn không ai ngoài người của đội đang đứng đủ gần để học được nhịp sắp gõ. Mã gõ của đội anh không công bố, cả đêm qua chỉ dùng ở hố ga. Anh đã giải thích cho Khải lý do từ lúc ở G-3: một nhịp mà ai cũng biết thì bất cứ thứ gì cũng có thể lặp lại nó. Một nhịp không ai biết thì chỉ có người nghe được nó mới đáp lại được.
Sáng gõ vào thân chụp gang.
Tiếng gõ trên gang khác hẳn tiếng gõ trên bê tông mà Khải nghe qua bộ đàm đêm qua. Nó vang và gọn, đi thẳng xuống lòng đất như tiếng một chiếc chuông nhỏ bị úp ngược. Khải không đếm nhịp. Anh cố ý không đếm. Anh chỉ nhìn đồng hồ: 07:52:10.
Rồi Sáng áp tai nghe, chờ.
Tiếng gió. Tiếng rít nhỏ có nhịp. Tiếng thở của chính Khải, to một cách khó chịu trong tai nghe. Mười giây. Hai mươi giây. Ở đầu ngõ phía trên dốc, ai đó nói chuyện qua điện thoại rồi im bặt khi một chiến sĩ ra hiệu.
Ba mươi giây. Không có gì.
Sáng gõ lần thứ hai, đúng nhịp ấy, lúc 07:53:40. Lần này anh không cầm búa bằng ngón tay mà cầm cả nắm tay, gõ chắc hơn.
Một phút trôi qua. Khải thấy vai mình mỏi vì đứng cứng quá lâu. Anh thả lỏng vai, và lúc ấy anh nhận ra tiếng rít có nhịp trong tai nghe đã thay đổi. Nó nhanh hơn. Khoảng lặng ngắn lại. Có một âm thanh mới, một tiếng sột soạt, như vải cọ vào bê tông, như một người đang cựa mình trên một mặt phẳng cứng.
Rồi im.
Bảy giờ năm mươi bảy, Sáng gõ lần thứ ba.
Tám giây sau, qua đầu dò rung kẹp trên thân gang, qua tai nghe áp chặt vào tai Khải, có tiếng gõ đáp lại.
Nó yếu. Nó đục hơn tiếng búa cao su của Sáng, như được gõ bằng một vật cứng nhỏ vào một mặt kim loại ở rất xa, hoặc gõ bằng đốt ngón tay vào chính ống gang ở dưới sâu. Nó chậm hơn nhịp của Sáng một chút, khoảng nghỉ giữa các tiếng gõ không đều như người gõ là một cỗ máy, mà dài ra rồi ngắn lại theo cách một bàn tay mỏi gõ. Nhưng thứ tự, số tiếng, chỗ ngắt thì đúng. Đúng với nhịp mà Sáng vừa gõ, nhịp mà chỉ những người trong đội của anh biết.
Khải nhìn Sáng. Sáng không nhìn ai cả. Mắt anh nhắm lại, đầu hơi nghiêng, như một người đang nghe một bản nhạc mà mình sợ nghe sai.
"Không phải tiếng vọng," Khải nói, rất nhỏ, như nói với chính mình. Tiếng vọng thì đến ngay, đều, và giống hệt từng nhịp. Tiếng này đến sau tám giây và mang theo sự mệt mỏi của một bàn tay.
"Chưa," Sáng nói. Anh mở mắt. Anh cúi sát xuống khe hở dưới vành chụp gang, bàn tay khum lại quanh miệng, và nói xuống lòng ống bằng một giọng to, chậm, rõ từng chữ, không gọi tên ai:
"Đội cứu hộ đây. Nếu nghe được, gõ hai cái."
Khải nín thở.
Sáu giây. Rồi hai tiếng gõ. Cách nhau xa, tiếng sau yếu hơn tiếng trước.
"Gõ năm cái."
Lần này lâu hơn. Mười một giây. Rồi một. Hai. Ba. Một khoảng ngừng dài đến mức Khải nghĩ đã hết. Bốn. Năm.
Không có tiếng thứ sáu.
Không ai trong sân sau nhà số 15 lên tiếng. Chiến sĩ trẻ cầm đèn pin đưa tay lên che miệng. Hòa quay mặt đi phía bờ kênh, và Khải thấy vai anh ta rung lên một lần. Phong đứng yên, tay vẫn chống vào tường chung, nhưng ngón tay đã thôi gõ.
Sáng đứng thẳng dậy, nhấn nút bộ đàm, và nói bằng giọng đều đặn như mọi khi, như đang đọc một con số:
"Sân sau nhà 15. Bảy giờ năm mươi tám. Có tín hiệu đáp đúng mã đội qua ống thông hơi. Đáp đúng hai lệnh đếm. Xác lập khả năng có người sống trong hốc phía sau song chắn. Chưa xác định danh tính."
Khải ghi nguyên văn câu ấy vào sổ, kèm giờ. Bút anh trượt một nét ở chữ "sống", và anh để nguyên nét trượt ấy, không viết lại.
Ở đầu lối nhỏ dọc hông nhà số 15, anh thấy An vừa đến, ba lô còn trên vai, tóc rối vì gió. Phía sau cô, chị Hằng đứng sững lại ở mép bụi cỏ, một tay bám vào hàng rào lưới gỉ, mắt nhìn chiếc chụp gang nhỏ như cái nấm dưới chân tường mà như nhìn một cánh cửa.
Khải muốn nói với chị rằng chưa ai biết người ở dưới ấy là ai. Rằng dữ liệu chỉ nói có một người, còn sống, nghe được, đếm được. Anh mở miệng, rồi không nói.
Bởi vì dưới chân anh, qua lớp gang gỉ và mấy mét đất ẩm, có một bàn tay mỏi vừa đếm đến năm, rồi dừng lại, như đang chờ ai đó trên này gõ tiếp.
