Chương 024 — Hai lần nhớ sai
Tám giờ hai mươi sáng ngày 2, Vy ngồi đối diện Nhi ở chiếc bàn nhựa trong góc quán nước đầu chợ, giữa hai người là chiếc máy ghi âm màu bạc và cuốn sổ bìa vải đã gần hết trang. Bên ngoài, chợ Bến Mờ đã đông. Người ta nói về cái nhà cuối ngõ Hạ Thủy như nói về thời tiết, và Vy đã thôi ghi lại những câu ấy từ hôm qua.
Cô hỏi Nhi một câu đơn giản. Bố em mất năm nào, trong hoàn cảnh nào, em nhớ được gì. Cô dặn Nhi kể theo trí nhớ, không cần đúng, không cần đủ, và không nhìn điện thoại.
Nhi kể. Năm cô mười hai tuổi. Một đêm mưa. Bố đau ngực, mẹ gọi xe đưa lên bệnh viện tỉnh, hai ngày sau thì bố mất. Cô nhớ nước. Nước ngập đến bậc cửa nhà cô, ngập cả chợ thị xã, mẹ vừa lội nước vừa khóc, bàn thờ bố phải kê lên cao vì sợ nước vào. Cô nhớ người lớn nói với nhau: năm ấy lụt to, bố con bé mất đúng năm lụt to.
"Em chắc không?" Vy hỏi, giọng không thay đổi.
"Em chắc." Nhi không do dự. "Em nhớ cái bàn thờ kê trên hai cái ghế đẩu. Em nhớ ảnh bố bị nước mưa hắt ướt mép."
Vy ghi vào cột đầu tiên, cột của những gì người kể tự trải qua. Rồi cô hỏi Nhi về những lần bố đến ngõ Hạ Thủy. Nhi nhắc lại điều cô đã kể hôm qua: năm cô bảy hay tám tuổi, chiếc xe máy không tắt, bố chống chân ở đầu ngõ nhìn xuống cuối ngõ, bảo ngày trước bố từng ngồi ở đó cả buổi nghe người ta kể chuyện. Lần này, Nhi thêm một chi tiết mà hôm qua cô không nói: trong cốp xe hôm ấy có một chiếc máy ghi âm nhỏ màu đen, loại có băng cát-xét, bố không cho cô sờ vào.
"Hôm qua em không nhớ cái máy," Vy nói.
"Hôm qua em không nghĩ tới." Nhi nhìn xuống bàn tay mình. "Sáng nay em gọi cho mẹ. Mẹ nhắc."
Vy gạch một nét nhỏ dưới chữ "máy ghi âm" và ghi bên cạnh: "nhớ lại sau khi nói chuyện với mẹ, sáng ngày 2". Cô không coi chi tiết ấy là sai. Cô chỉ ghi lại nó đã đến từ đâu và vào lúc nào.
Lúc bảy giờ bốn mươi, theo lời Nhi, mẹ cô đã lục chiếc thùng tôn để dưới gầm giường, nơi mẹ cất đồ của bố từ mười hai năm nay mà không mở. Tám giờ năm phút, mẹ gửi cho cô mười một tấm ảnh qua điện thoại. Nhi chưa dám xem kỹ. Cô đưa điện thoại cho Vy, rồi rụt tay lại, rồi lại đưa.
"Chị xem với em," cô nói. "Em không muốn xem một mình."
Vy không xem ngay. Cô hỏi Nhi có đồng ý cho cô chụp lại những tấm ảnh ấy vào máy của cô, ghi rõ nguồn, giờ nhận, người gửi không. Nhi gật đầu. Vy chép từng tấm, đặt tên tệp theo số thứ tự, rồi mới mở ra xem cùng Nhi.
Tấm thứ nhất là bản sao giấy chứng tử, giấy đã ngả vàng ở mép. Họ tên: Khiêm. Ngày mất: ngày mùng ba tháng Mười một năm 2014. Nơi mất: bệnh viện đa khoa tỉnh. Nguyên nhân: nhồi máu cơ tim cấp.
Tấm thứ hai đến tấm thứ năm là ảnh một cuốn sổ tay bìa nhựa xanh, chụp từng trang. Chữ viết tay nghiêng, đều, của một người quen ghi chép. Trang đầu có dòng tiêu đề: "Hạ Thủy — lời kể". Bên dưới là một danh sách ngắn, mỗi dòng một tên viết tắt và một ngày. "Bà L. — ghi lần một, 12/8/2010." "Bà L. — ghi lần hai, 26/8/2010, có nước, phải ghi lại đoạn đầu." "Ông T. cuối xóm — không nói được nữa, chỉ ghi được tên." Một dòng nữa bị gạch, không đọc được.
Nhi đọc đến dòng thứ hai thì dừng. Vy thấy môi cô mấp máy hai chữ "lần hai" mà không thành tiếng.
Tệp ghi âm mười chín giây cô nhận được đêm 0 bắt đầu bằng ba chữ ấy. "…ghi lần hai. Tôi là Khiêm. Chỗ nước lên hôm ấy, nếu mà…"
"Bố em ghi âm người ta," Nhi nói, rất chậm. "Bố em đi ghi lời người ta kể về cái nhà ấy."
Vy không nói gì. Cô để câu ấy là của Nhi. Cô chỉ ghi vào cột đầu, bằng bút bi: "Sổ tay của ông Khiêm (ảnh do mẹ Nhi gửi, 08:05 ngày 2): ông ghi lời kể ở Hạ Thủy năm 2010, có ít nhất hai lần ghi với 'bà L.', lần hai có ghi chú 'có nước'. Khớp với cụm từ mở đầu tệp ghi âm Nhi nhận được. Chưa đối chiếu giọng hay băng gốc." Rồi cô viết thêm một dòng nữa, sang cột thứ ba, cột của những gì cô đoán, và gạch chân hai lần chữ "đoán": "Tiếng nước trong tệp có thể là âm thanh nền của buổi ghi thứ hai."
Tấm thứ sáu đến tấm thứ mười là ảnh gia đình, mẹ Nhi chụp lại từ album. Tấm thứ mười có ngày in ở góc dưới, kiểu ngày tháng mà máy ảnh số ngày ấy tự in lên ảnh: 15/10/2013. Trong ảnh, chợ thị xã ngập nước đến bắp chân, một đứa bé gái gầy gò đứng trên bậc cửa một ngôi nhà ống, tay ôm con gấu bông, mặt nhăn nhó vì mưa. Nhi nhìn tấm ảnh rất lâu.
"Đây là em," cô nói.
"Năm 2013," Vy nói. "Tháng Mười. Một năm trước khi bố em mất."
Nhi nhìn tấm ảnh, rồi nhìn bản sao giấy chứng tử, rồi lại nhìn tấm ảnh. Vy thấy trên mặt cô một vẻ mà cô đã gặp ở nhiều người kể chuyện, những người được cho xem một tài liệu chứng minh rằng ký ức của họ đã ghép hai năm thành một. Không phải xấu hổ. Mà là một sự chòng chành, như người đang đứng trên một chiếc ghế bỗng thấy nó lệch đi một chân.
"Vậy là năm bố mất không có lụt," Nhi nói.
"Chị chưa biết năm 2014 có lụt hay không," Vy nói. "Chị chỉ biết tấm ảnh này chụp năm 2013, và trong ảnh có nước. Còn bàn thờ kê trên ghế đẩu thì chị không có ảnh." Cô ngừng một chút. "Có thể em nhớ đúng cả hai chuyện, chỉ là chúng không xảy ra cùng một năm."
Tấm cuối cùng mẹ Nhi gửi là một tấm ảnh đen trắng chụp lại một tấm ảnh cũ hơn. Mẹ Nhi đã chụp cả mặt trước lẫn mặt sau.
Mặt trước là ngõ Hạ Thủy, nhìn từ phía trên dốc xuống. Vy nhận ra nó ngay, dù nền ngõ là đất chứ chưa lát gạch, dù hai bên chưa có những ngôi nhà ống bây giờ. Cuối ngõ là ngôi nhà hai tầng duy nhất, mặt tiền có hai ô cửa sổ vòm. Nước đang rút, để lại trên tường một vệt bùn ngang đầu gối. Mấy người đàn ông đứng trước cửa nhà, quần xắn cao, một người vác cuộn dây thừng trên vai. Cửa chính của ngôi nhà mở toang, bên trong tối đen.
Mặt sau, có hai dòng chữ viết tay khác nhau. Dòng trên bằng mực tím đã phai: "Ngõ Hạ Thủy, sáng 19.10.1983. Hiệu ảnh Hòa Bình." Dòng dưới bằng bút bi xanh, nét nghiêng đều giống hệt chữ trong cuốn sổ tay: "Sao lại từ ảnh ông Toản. 8/2010."
Vy viết hai năm lên hai đầu một đường thẳng trong sổ. 1983. 2014. Ba mươi mốt năm. Trận ngập ở nhà số 17 và cái chết của cha Nhi không phải một sự kiện. Chúng thậm chí không thuộc cùng một thế hệ. Người cha chỉ là người, rất lâu sau, đi tìm và ghi lại lời kể về trận ngập. Trong trí nhớ của một đứa trẻ mười hai tuổi, rồi của một cô gái hai mươi tư tuổi nhận được một tệp ghi âm có tiếng nước, hai thứ ấy đã dính vào nhau qua một chữ "lụt".
Cô nói điều ấy với Nhi, gần như nguyên văn những gì cô vừa viết. Nhi gật đầu. Cô không khóc. Cô chỉ hỏi một câu:
"Bà L. là bà Lựu phải không chị?"
"Chị không biết," Vy nói, và đó là sự thật. "Chị chỉ biết bà Lựu sống ở đây từ năm mười tám tuổi, và bà từng nói có người đặt máy ghi âm ở đúng chỗ chị ngồi."
Chín giờ kém năm, hai người đi bộ lên dốc ngõ Hạ Thủy.
Bà Lựu đã ngồi sẵn ở hiên, như hôm qua, như thể bà biết sẽ có người đến. Chiếc mũ bảo hiểm màu hồng có hình con mèo vẫn treo trên móc cạnh cửa. Vy chào bà, giới thiệu Nhi, nói rõ Nhi là con gái ông Khiêm. Cô thấy bà Lựu nhìn Nhi rất lâu, nhìn khuôn mặt, đôi mắt, cái cằm, như người ta nhìn một tấm ảnh cũ để tìm một nét quen. Rồi bà mời hai người vào nhà.
Vy xin phép ghi âm. Bà gật đầu. Cô đặt chiếc máy màu bạc lên bàn, đúng chỗ hôm qua. Lần này bà Lựu không nhìn nó.
Cô hỏi bà điều cô đã hỏi Nhi: bà có nhớ ông Khiêm không, ông đến năm nào, ông mất năm nào. Cô dặn bà kể theo trí nhớ.
Bà Lựu nhớ. Bà nhớ rõ, bà nói, vì năm ấy là năm ông nhà bà mất được một năm. Ông Khiêm đến vào mùa mưa, ngồi đúng chỗ cô Vy đang ngồi, đặt cái máy màu đen trên bàn, hỏi bà về trận ngập. Ông đến hai lần. Lần thứ hai trời mưa, nước dưới cống réo lên, ông phải ghi lại từ đầu. Rồi năm sau thì ông mất. Năm ấy nước lên, người trong ngõ còn bảo nhau ông ấy hỏi nhiều về cái nhà ấy quá nên mới thế.
"Bà chắc là năm sau không ạ?" Vy hỏi.
"Chắc chứ." Bà Lựu nhìn cô như nhìn một người hỏi điều hiển nhiên. "Tôi nhớ hết. Già nhưng không lẫn."
Ông nhà bà Lựu mất hai mươi năm trước, theo lời bà hôm qua. Một năm sau đó là mười chín năm trước. Cuốn sổ tay của ông Khiêm ghi năm 2010, mười sáu năm trước. Giấy chứng tử ghi năm 2014, không phải năm sau mà bốn năm sau.
Vy không nói ngay. Cô đã học được từ lâu rằng một người già tự tin vào trí nhớ của mình không nên bị bác bỏ bằng một con số đọc to giữa nhà. Cô hỏi Nhi có muốn tự cho bà xem không. Nhi nhìn cô, rồi cầm điện thoại, mở tấm ảnh trang sổ có dòng chữ "Bà L. — ghi lần một, 12/8/2010", đặt lên bàn trước mặt bà Lựu.
Bà Lựu cúi xuống. Bà không đọc được chữ nhỏ, bà nói, rồi nhờ Vy đọc. Vy đọc to, từng chữ, cả dòng "có nước, phải ghi lại đoạn đầu".
Bà Lựu ngồi yên một lúc. Rồi bà nói, không phải với Vy mà với Nhi:
"Chữ bố cháu đấy à?"
"Vâng."
"Ông ấy ghi tôi. Hai lần." Bà dừng lại. Ngón tay bà gõ nhẹ lên mặt bàn, đúng chỗ chiếc máy ghi âm màu bạc đang nằm. "Đúng chỗ này."
"Bà ơi," Nhi nói, giọng run, "bà có còn giữ…"
Ở cửa buồng trong có tiếng loảng xoảng. Một cô gái chừng mười chín, hai mươi tuổi, mặc áo đồng phục của một trường cao đẳng, vừa bước ra với khay nước thì làm đổ một chén. Nước trà chảy loang trên mặt khay. Cô gái nhìn Nhi một thoáng, nhanh, rồi cúi xuống, lí nhí xin lỗi, đặt khay xuống mép bàn và lui vào trong. Bà Lựu gọi theo, giọng hơi gắt, rằng đây là đứa cháu họ, tên Ngân, hay hậu đậu. Vy ghi lại cái nhìn ấy, không biết phải xếp nó vào cột nào, rồi xếp nó vào cột thứ ba và đánh một dấu hỏi.
Khi quay lại, bà Lựu đã đổi giọng. "Tôi già rồi," bà nói. "Nhớ năm nọ năm kia lẫn lộn. Ông nhà tôi mất, rồi ông Khiêm đến, rồi ông Khiêm mất, cứ tưởng là liền nhau." Bà không trả lời câu hỏi Nhi bỏ dở, và Nhi không hỏi lại. Vy để yên. Cô viết: "Bà tự sửa mốc: thừa nhận nhớ lẫn năm ông Khiêm đến và năm ông mất. Không trả lời câu hỏi về việc giữ bản ghi. Chưa hỏi lại." Cô biết đây là chỗ thứ hai trong lời kể của bà Lựu mà cô phải để nguyên một lỗ hổng, như chỗ "rồi người ta đóng cái cửa" hôm qua.
Rồi cô đặt điện thoại lên bàn, mở tấm ảnh cuối cùng. Ngõ Hạ Thủy, sáng 19.10.1983.
"Bà có nhận ra buổi sáng này không ạ?"
Bà Lựu cúi sát xuống, rồi ngẩng lên, nheo mắt, rồi lại cúi xuống. Bà chỉ vào người đàn ông vác cuộn dây thừng. "Ông nhà tôi đây." Giọng bà không thay đổi, nhưng ngón tay bà đặt lên màn hình rất lâu, đến mức màn hình tối đi và Vy phải chạm vào cho nó sáng lại. "Sáng hôm sau đêm ngập. Người ta lên hết rồi. Ông ấy về nhà ngủ một mạch đến tối."
Vy phóng to tấm ảnh lên. Cô đã nhìn nó ở quán nước, nhưng nhìn để đọc năm tháng, không phải để đọc ảnh. Bây giờ cô nhìn để đọc ảnh.
Trên bậc đá trước cửa chính nhà số 17, ngay dưới ngưỡng cửa, có một đôi ủng cao su đặt cạnh nhau. Đặt thẳng hàng, mũi quay ra ngõ, như người ta cởi ra để bước vào một nơi sạch sẽ. Đôi ủng nhỏ hơn hẳn những đôi ủng dưới chân mấy người đàn ông đứng bên cạnh. Cạnh đôi ủng là một chiếc đèn bão.
Và ở mép phải bức ảnh, nơi khung hình cắt ngang, có một phần cánh tay áo. Chỉ một phần. Một ống tay áo bằng vải bạt sẫm màu, loại áo mưa người ta mặc đi chống lụt ngày xưa, và quấn quanh bắp tay một dải vải trắng. Người mặc chiếc áo ấy đứng ngay sát cửa, bên ngoài khung hình. Hoặc đã bị cắt ra khỏi khung hình.
"Bà ơi," Vy hỏi, chậm, "hôm qua bà kể đàn bà không được xuống. Thế đôi ủng này của ai ạ?"
Bà Lựu nhìn đôi ủng trên màn hình. Bà không trả lời ngay. Vy thấy bàn tay bà đặt trên đùi đan các ngón vào nhau, rồi gỡ ra, như hôm qua, đúng như hôm qua, khi câu chuyện dừng ở cánh cửa.
"Ông nhà tôi kể," bà nói, rất nhỏ, "là chỉ có đàn ông xuống."
Đó không phải câu trả lời cho câu hỏi Vy đã hỏi. Vy biết bà Lựu cũng biết thế.
Mười giờ mười lăm, khi Vy và Nhi đi xuống dốc, Nhi im lặng suốt quãng đường. Ở chỗ ngõ rẽ, cô dừng lại, nhìn xuống cuối ngõ, nơi hàng rào tôn và băng dây vàng vẫn chắn trước ngôi nhà hai tầng có hai ô cửa sổ vòm, nơi mười sáu năm trước bố cô chống chân xe máy mà nhìn xuống.
"Em đã nghĩ bố em chết vì cái nhà ấy," cô nói. "Em không bao giờ nói ra, nhưng em đã nghĩ thế. Từ đêm hôm kia."
"Còn bây giờ?"
"Bây giờ em biết bố mất vì tim. Năm 2014. Không có lụt." Nhi cười, một nụ cười ngắn và méo. "Em nhớ sai về bố em. Bà Lựu cũng nhớ sai về bố em. Hai người, nhớ sai hai kiểu."
Vy mở sổ, lật đến trang mới, và viết tiêu đề như mọi lần cô bắt đầu một việc chưa biết sẽ dẫn đến đâu. Nhưng lần này cô không viết tên một người kể. Cô viết: "Ảnh 19.10.1983: đôi ủng nhỏ trên bậc cửa. Một người bị khung hình cắt ra, áo mưa vải bạt, băng trắng ở bắp tay."
Bên dưới, cô viết câu hỏi mà cô biết từ giờ trở đi sẽ phải hỏi lại tất cả những gì bà Lựu đã kể về trận ngập, và cả những gì chồng bà đã kể cho bà:
"Sáng hôm ấy, ai đã cởi ủng ra để bước vào ngôi nhà?"
