Chương 026 — Những câu người chết chưa nói
Mười giờ bốn mươi, Vy ngồi ở chiếc bàn nhựa của anh Tùng cạnh cổng hàng rào tôn, trải cuốn sổ bìa vải ra, và bắt đầu chép lại tất cả những câu mà các giọng gọi đã nói từ đêm 0.
Cô không chép theo thứ tự thời gian. Cô chép theo người nói, hay đúng hơn, theo người mà giọng ấy giống. Mỗi câu một dòng, nguyên văn như người nghe thuật lại hoặc như máy ghi được. Bên cạnh mỗi dòng, cô kẻ ba ô nhỏ, ba cột mà cô đã dùng từ năm thứ hai đại học: tài liệu, lời đồn, nhân chứng còn sống. Một câu thuộc cột tài liệu nếu có thứ gì đó được viết, in, ghi âm từ trước, cho thấy người chết đã từng nói đúng câu ấy. Một câu thuộc cột lời đồn nếu nó chỉ sống trong miệng người khác. Một câu thuộc cột nhân chứng nếu có một người còn sống nhớ đã nghe người chết nói câu ấy lúc còn sống. Cô biết một câu có thể nằm ở cả ba cột. Cô biết một câu cũng có thể không nằm ở cột nào.
Nhi, đêm 0, 21:15, theo lời Nhi kể với An: "Nhi à? Con ra đây làm gì giờ này?" Giọng giống bố Nhi. Chỉ Nhi nghe.
Anh Tùng, ba đêm trước đêm 0, theo lời anh kể với An: "Tũn ơi, mưa thế mà không mang áo à." Giọng giống mẹ anh. Chỉ anh nghe.
Cường, trưa ngày 1, 12:07, theo lời Cường: "Cường à." Giọng giống bà nội. Máy ghi được một tiếng gọi không rõ chữ.
Lực, cùng lúc ấy: tên một người đồng đội đã mất. Lực không nói lại nguyên văn.
Rồi những câu bằng giọng giống Huy, một người chưa chết, mà cô chép riêng sang trang bên, vì chúng không thuộc về câu hỏi cô đang hỏi. Lạnh lắm. Xuống đây. Bên trái, đừng đi lối cống, sập đấy, đi lối cửa bếp. Chú ơi, chú xuống đây giúp cháu với. Và câu sáng nay, An chuyển cho cô qua tin nhắn lúc 09:50, kèm một dòng dặn: "Đừng cho chị Hằng nghe bản ghi." Bảo chị Hằng đừng bán cái xe của bố.
Cô nhìn trang giấy rất lâu. Bốn câu bằng giọng người chết. Cả bốn đều là những câu ngắn, thân mật, của người nhà gọi người nhà. Không câu nào nói một điều gì mà người nghe chưa biết. Không câu nào có thể kiểm chứng bằng một sự kiện. Chỉ có thể kiểm chứng bằng một câu hỏi: người ấy, lúc còn sống, có từng nói đúng như thế không?
Câu thứ hai là câu duy nhất mà cô biết có một bản sao khác. Đêm hôm trước, lúc 22:47, chiếc loa đặt trong nhà số 15 đã phát đúng câu ấy, giọng một bà già, bảy giây. Định, người bị nghi đặt loa, đã nghe anh Tùng kể về chữ "Tũn" lúc ba giờ chiều ngày 1. Câu ấy đã đi từ miệng anh Tùng sang một người sống, rồi vào một thẻ nhớ. Nhưng ba đêm trước đêm 0, khi anh Tùng nghe nó trong hành lang, chưa có chiếc loa nào.
Anh Tùng đứng cách cô hai bước, tựa vào cột cổng, nhìn xuống ngõ. Anh đã quay lại ca trực từ bảy giờ sáng, dù ông Lâm bảo anh nghỉ. Anh nói ở nhà ngồi không thì nghĩ linh tinh.
"Anh Tùng," Vy nói. "Em hỏi anh về mẹ anh được không?"
Anh quay lại. Từ đêm qua, từ lúc biết câu nói của mẹ mình đã bị một người lạ thu vào thẻ nhớ rồi phát qua một cái loa, anh có một vẻ mặt mà Vy đã thấy ở những người bị lấy trộm một thứ không thể mua lại. Anh gật đầu, kéo chiếc ghế đẩu lại ngồi.
Cô hỏi anh, theo trí nhớ, mẹ anh hay nói câu ấy trong hoàn cảnh nào, từ năm nào, nói với ai. Anh kể: hồi anh còn đi phụ hồ, chiều nào về muộn mà gặp mưa, mẹ đứng ở cửa, câu đầu tiên bao giờ cũng là câu ấy. Tũn ơi, mưa thế mà không mang áo à. Mẹ nói cả đời. Đến lúc mẹ ốm nằm một chỗ, anh đi làm về ướt, mẹ vẫn nói được câu ấy, dù không còn đứng ra cửa được nữa.
"Anh có bao giờ nghe mẹ nói khác đi không? Một chữ thôi."
"Không." Anh trả lời ngay. "Câu ấy là của mẹ tôi. Mẹ tôi nói thế." Rồi giọng anh cứng lại, như một người vừa cảm thấy có ai đẩy mình. "Cô định bảo cái tôi nghe trong nhà hôm ấy cũng là cái loa à? Ba đêm trước thì làm gì đã có loa."
"Em không bảo thế."
"Thế thì cô hỏi làm gì?" Anh đứng dậy. "Cái thằng đặt loa nó lấy câu của mẹ tôi để dọa người. Cái đấy là giả. Nhưng hôm ấy tôi nghe đúng giọng mẹ tôi, đúng câu mẹ tôi. Giọng người chết không nói sai đâu cô. Người sống mới nói sai."
Vy không cãi. Cô hiểu vì sao anh cần câu ấy là thật. Nếu cái anh nghe ba đêm trước là thật, thì chiếc loa chỉ là một kẻ trộm. Còn nếu cả cái anh nghe ba đêm trước cũng không phải mẹ anh, thì anh không còn lại gì của đêm ấy cả. Cô nhớ đến dì út của mình, người đã kể một chuyện mà cả họ bảo là bịa, và đã sống phần đời còn lại như một người nói dối. Cô không muốn làm điều ấy với anh Tùng. Nhưng cô cũng không muốn ghi một câu vào cột tài liệu khi cô chưa có tài liệu.
"Anh có ai trong nhà cũng nhớ câu ấy không?" cô hỏi. "Em không định bảo anh sai. Em chỉ muốn có thêm một người nhớ."
Anh Tùng đứng một lúc, rồi rút điện thoại, gọi cho em gái.
Chị Loan, em gái anh Tùng, ở một xã bên kia sông. Qua loa ngoài, giọng chị nghe vội vàng và lo lắng, vì anh trai chị đã gọi cho chị hai lần từ đêm qua, lần nào cũng chỉ để hỏi về mẹ. Vy tự giới thiệu, xin phép ghi âm, giải thích chậm rãi cô đang làm gì. Rồi cô hỏi chị Loan đúng câu đã hỏi anh Tùng.
Chị Loan cười, một tiếng cười ngắn, buồn. "Câu ấy à. Anh Tùng nhắc suốt. Đám tang mẹ, trời mưa, anh ấy đứng ở cửa nhà tang lễ khóc, bảo giá mẹ còn thì mẹ lại hỏi: Tũn ơi, mưa thế mà không mang áo à. Cả họ khóc theo."
"Mẹ chị có hay nói đúng như thế không ạ?"
Đầu dây bên kia im một lúc. "Mẹ em bán rau ở chợ," chị Loan nói, chậm hơn. "Cả đời đội nón. Mẹ không mặc áo mưa bao giờ, tiếc tiền. Mẹ hay hỏi anh ấy có đội nón không. Mà em cũng không chắc. Lâu rồi."
Anh Tùng đứng thẳng lên. "Áo," anh nói vào điện thoại, to hơn cần thiết. "Mẹ nói áo."
Vy không nhìn anh. Cô hỏi chị Loan có còn video, ảnh, thư từ gì có giọng hoặc chữ của mẹ từ lúc mẹ còn sống không. Chị Loan nói có vài đoạn video trong điện thoại cũ, để chị tìm. Rồi chị nói thêm, như sực nhớ ra: năm ngoái, giỗ mẹ năm thứ năm, chị có đặt in một tấm ảnh mẹ lồng khung, có ghi một câu bên dưới. Câu ấy là câu anh Tùng hay nhắc.
Mười một giờ hai mươi, chị Loan gửi đến hai tệp.
Tệp thứ nhất là ảnh chụp một tấm ảnh lồng khung treo trên tường. Một bà cụ gầy, tóc búi, cười móm, mặc áo bà ba. Phía dưới, trên dải giấy trắng in liền với ảnh, có một dòng chữ in nghiêng: "Tũn ơi, mưa thế mà không mang áo à." Ở mặt sau khung, chị Loan chụp thêm một tấm: nhãn dán của hiệu in, tên hiệu, ngày in. Tháng Ba năm 2025. Mẹ anh Tùng mất năm 2020.
Tệp thứ hai là một đoạn video bốn mươi giây, quay bằng điện thoại, chất lượng thấp, có ngày ghi trong dữ liệu tệp: tháng Năm năm 2018. Một đám cưới ở quê, rạp dựng trước sân, trời đổ mưa. Một người đàn ông trẻ hơn anh Tùng bây giờ chừng tám tuổi chạy từ ngoài ngõ vào, áo sơ mi ướt dính vào lưng, tóc bết. Một bà cụ ngồi trên chiếc ghế nhựa dưới mái hiên, chính là bà cụ trong tấm ảnh lồng khung, ngẩng lên. Tiếng mưa rào rào, tiếng loa đám cưới, tiếng người nói lẫn lộn. Nhưng giọng bà cụ nghe rõ, vì người quay đứng ngay bên cạnh:
"Tũn ơi, mưa thế mà không đội cái nón à?"
Vy xem đoạn video ba lần, lần thứ ba với tai nghe, rồi mới đưa điện thoại cho anh Tùng. Cô không nói gì trước. Cô chỉ chỉnh âm lượng lên và lùi lại một bước.
Anh Tùng xem một lần. Rồi anh xem lại. Đến lần thứ hai, khi bà cụ trên màn hình ngẩng lên, môi anh mấp máy theo, và Vy thấy anh mấp máy chữ "áo" đúng lúc bà cụ nói chữ "nón".
Anh không nói gì một lúc lâu. Rồi anh ngồi xuống chiếc ghế đẩu, hai tay cầm điện thoại đặt lên đầu gối, mắt vẫn nhìn màn hình đã tối.
"Nón," anh nói. Giọng anh không to. "Mẹ tôi nói nón."
Vy ngồi xuống cạnh anh. Cô nói với anh những điều cô sẽ viết vào sổ, theo đúng thứ tự cô sẽ viết, vì cô nghĩ anh có quyền nghe chúng trước khi chúng thành chữ. Một đoạn video không chứng minh được bà cụ chưa bao giờ nói chữ "áo". Có thể bà đã nói cả hai, tùy hôm. Nhưng đoạn video cho thấy, lúc bà còn sống, có ít nhất một lần bà nói "nón". Còn câu có chữ "áo" thì xuất hiện trong lời anh kể ở đám tang năm 2020, rồi được in ra năm 2025, cả hai đều sau khi bà mất. Câu mà anh nghe trong hành lang nhà số 17 ba đêm trước đêm 0, theo lời anh kể với An, là câu có chữ "áo". Câu mà chiếc loa phát ra đêm qua, lấy từ lời anh kể với Định, cũng là câu có chữ "áo".
"Anh không nói dối," cô nói. "Anh nhớ mẹ anh như thế. Ai nhớ người thân cũng nhớ như thế, mỗi lần nhớ lại sửa đi một chút. Nhưng cái giọng trong hành lang hôm ấy nói đúng câu anh nhớ, không phải câu mẹ anh nói trong video. Em không biết nó là gì. Em chỉ biết nó không nói được điều gì mà anh chưa có sẵn."
Anh Tùng cúi đầu. Một lúc sau, anh đưa trả điện thoại cho cô, và hỏi một câu mà Vy không trả lời được:
"Thế cái tôi nghe hôm ấy là mẹ tôi hay là tôi?"
Vy ghi vào cột tài liệu: "Video 5/2018 (lúc người mẹ còn sống): 'không đội cái nón à'. Bản in tháng 3/2025 (sau khi mất 5 năm): 'không mang áo à'. Lời kể của chị Loan: bản 'áo' xuất phát từ lời anh Tùng ở đám tang 2020." Rồi cô ghi sang ô cuối của dòng thứ hai trong bảng các câu gọi, bằng bút bi: "Câu giọng gọi dùng là dạng được truyền sau khi người chết đã mất. Không khớp với dạng đã ghi lại lúc người ấy còn sống." Cô gạch chân chữ "sau".
Mười một giờ bốn mươi bốn, bộ đàm trên bàn anh Tùng rè lên giọng ông Tâm: micro hai có giọng. Một phút sau, giọng Khải từ sân sau nhà số 15: không còn tiếng đáp. Vy ngẩng lên. Ở cuối ngõ, những người mặc đồ cam đang chạy về phía lối bờ kênh. Cô muốn đứng dậy. Cô biết mình không giúp được gì ở đó, và cô ngồi lại. Có một việc khác cô đã hứa phải làm xong.
Lúc mười giờ năm mươi, cô đã nhờ ông Tâm một việc mà cô vẫn làm với mọi ca có giọng gọi: lấy tất cả những gì micro một và micro hai ghi được trong nửa tiếng trước giọng gọi lúc 08:31, nghe lại từ đầu, tìm xem có ai đã nói gì trong nhà hay gần nhà không. Cô gọi nó là cột "lời nói trước đó". Ông Tâm đã nghe hai lượt. Lúc mười một giờ ba mươi, ông nhắn cho cô một mốc giờ và một dòng chữ: "08:24:40. Micro một. Có tiếng người ở cửa. Rất nhỏ. Cô nghe đi."
Mười hai giờ năm phút, Vy nghe đoạn ấy trong container, với chiếc tai nghe mà ông Tâm đã để sẵn. Ông không có ở đó. Ông đã ra sân sau nhà số 15.
Tiếng ồn nền, tiếng nước trên ngưỡng. Rồi, rất mờ, từ phía cửa chính, cách micro một bốn mét, một giọng phụ nữ thì thầm. Không phải gọi. Là khấn. Câu chữ vỡ ra, nhưng Vy nghe được từng mảnh, đủ để chép lại:
"…bố ơi… con không bán xe của bố nữa… con không bán đâu… bố đưa nó về cho con…"
Cô nghe lại hai lần. Rồi cô đi ra sân sau nhà số 15.
Chị Hằng đứng sau sợi dây ngăn, hai tay ôm lấy mình, mắt nhìn những người đàn ông đang chuyển những vành thép cong qua miệng giếng G-3 ở đằng xa. Vy không cho chị nghe. Cô chỉ hỏi, nhỏ, sáng nay lúc tám giờ hai mươi lăm chị có ra đứng ở cửa nhà số 17 không. Chị Hằng nhìn cô, rồi gật đầu. Chị xin anh Lực cho đứng ở bậc thềm một phút. Chị khấn bố. Chị khấn trong miệng.
"Chị tưởng không ai nghe," chị nói.
Vy cảm ơn chị, và không nói thêm gì. Khi quay lại bàn của anh Tùng, cô điền vào dòng cuối cùng trong bảng các câu gọi, dòng của câu sáng nay: "Nguồn khả dĩ: lời khấn của chị Hằng ở bậc thềm cửa chính, 08:24:40, micro một ghi được, trước giọng gọi 6 phút 32 giây. Có chữ 'bán xe của bố'. Người sống, nói thành tiếng, sát nhà." Cô không viết rằng giọng gọi đã lấy câu ấy từ lời khấn. Cô chỉ viết rằng câu ấy đã được nói ra, ở đó, trước đó.
Rồi cô nhìn lại bảng của mình, từ dòng đầu tiên đến dòng cuối, từng câu một. Câu của Tùng có tài liệu cho thấy nó là dạng sau khi người chết đã mất. Câu sáng nay có một lời nói của người sống ngay trước nó. Câu của Cường quá ngắn để kiểm. Câu của Nhi chưa có ai để hỏi ngoài chính Nhi và mẹ cô. Cô đánh dấu từng ô.
Và có một câu cô không đánh dấu được.
"Bên trái… đừng đi lối cống… sập đấy… đi lối cửa bếp."
Hai giờ năm mươi hai sáng nay, khi giọng ấy vang lên, cô không có mặt. Nhưng lúc mười một giờ, Khải đã gửi cho cô bản ghi kênh bộ đàm của đội cứu hộ từ một giờ đến ba giờ sáng, theo yêu cầu của cô từ hôm qua, cùng bản ghi micro trong nhà số 17 suốt khoảng ấy. Cô đã đọc bản chép tay của Tiến và nghe lại những đoạn có tiếng người. Trên kênh bộ đàm, Phong có nói chữ "nứt" bốn lần, Sáng nói "không đi tiếp" hai lần, ai đó nói "cống hộp" nhiều lần. Bộ đàm của Lực ở gian ngoài có thể đã phát những câu ấy vào trong nhà. Nhưng không có ai nói chữ "sập". Không ai nói "lối cửa bếp". Đêm qua, không một người nào trong đội cứu hộ, trên bộ đàm hay ngoài bộ đàm, nghĩ đến việc đi vào cửa bếp. Trong nhà số 17, trước 02:52, micro chỉ ghi được tiếng nước và vài tiếng động nhỏ ở gian ngoài, không có chữ nào trong số ấy.
Cô không tìm được ai đã nói câu ấy trước khi giọng ấy nói ra.
Vy viết vào ô cuối dòng ấy, bằng chữ nhỏ: "Chưa tìm được nguồn." Rồi cô dừng bút, nghĩ một lúc, và viết thêm ngay bên dưới, vì cô biết người đọc trang này sau cô, có thể là An, có thể là Khải, có thể là chính cô của một tuần sau, sẽ muốn đọc nó thành một điều khác:
"Chưa tìm được không có nghĩa là không có. Câu này không chứa thông tin nào đã được kiểm chứng là đúng. Nó chỉ chứa một hướng đi. Và hướng ấy dẫn vào căn bếp."
Cô gấp sổ lại. Ở cuối ngõ, tiếng máy nén khí đã bắt đầu chạy ở lối bờ kênh, đều đặn, nặng nề, như tiếng thở của một con vật lớn. Anh Tùng đứng ở cổng, nhìn về phía ấy, tay vẫn cầm chiếc điện thoại có đoạn video bốn mươi giây, và Vy nghe thấy anh nói, rất khẽ, không với ai, một chữ mà anh vừa học lại được sau sáu năm:
"Nón."
