Chương 007 — Đoạn hành lang thừa ra
Trần Duy Khải tin vào những con số có sai số. Một con số không kèm sai số, với anh, là một lời hứa, mà anh đã thấy đủ nhiều lời hứa bị phá vỡ trong nghề này. Bản vẽ cải tạo của nhà số 17 ghi chiều dài thông thủy của hành lang tầng một là 6,20 mét, không kèm sai số. Anh đã gạch một đường bút chì mảnh dưới con số ấy từ lúc còn ngồi trong container.
Hai tiếng đầu buổi sáng, anh đã đo phần ngoài. Chiều sâu toàn bộ ngôi nhà tính từ mặt ngoài tường mặt tiền đến mặt ngoài tường sau bếp, đo dọc lối đi bên hông và lối bờ kênh, là 14,42 mét. Bản vẽ ghi 14,40 mét và chia con số ấy thành bảy đoạn nối nhau theo chiều sâu: tường mặt tiền dày 0,22 mét, gian ngoài thông thủy 4,10 mét, tường ngăn giữa gian ngoài và hành lang 0,18 mét, hành lang 6,20 mét, tường ngăn giữa hành lang và bếp 0,18 mét, bếp 3,30 mét, tường sau 0,22 mét. Ba khoảng thông thủy cộng lại 13,60 mét, bốn lớp tường 0,80 mét, tổng vừa khít 14,40. Lệch hai xen-ti-mét là sai số bình thường với một ngôi nhà gạch cũ trát đi trát lại nhiều lớp vữa. Nếu gian ngoài và bếp đúng như bản vẽ, phần còn lại cho hành lang chỉ có thể dao động trong vài xen-ti-mét quanh 6,20. Trên giấy, không có chỗ cho một đoạn hành lang dài hơn.
Đại úy Sáng cho anh vào đo bên trong lúc mười giờ bốn mươi, kèm theo hai điều kiện. Một chiến sĩ của anh, tên Lực, đi cùng mọi lúc. Và họ không ai bước qua cửa bếp. Đội cứu hộ đang ra ngoài chờ kỹ sư kết cấu từ huyện về, dự kiến trưa mới đến, trong lúc cảm biến rung vẫn nằm nguyên trên tường bếp để nghe theo chu kỳ. Khải hiểu ý Sáng: anh được vào vì con số của anh có thể giúp tìm người, không phải vì ai quan tâm đến một đoạn hành lang. Anh thấy như vậy là hợp lý.
Lực chừng hai mươi lăm tuổi, vai dày, mặt còn non, cầm một cuộn dây an toàn như cầm một món đồ chơi. Khi Khải bày đồ nghề ra sàn gian ngoài, cậu hỏi anh đo cái này để làm gì.
"Để biết có chỗ nào trong nhà này không nằm trong bản vẽ," Khải đáp. "Nếu có một khoảng rỗng thì người có thể ở trong đó."
Lực gật đầu, vẻ nghiêm lại.
Khải giải thích phương pháp cho cậu, ngắn gọn, không phải vì Lực cần biết mà vì anh cần nghe mình nói ra để kiểm tra xem có bỏ sót bước nào không. Máy đo khoảng cách bằng laser sai số cộng trừ hai mi-li-mét ở cự ly này. Thước thép sai số lớn hơn một chút, phụ thuộc người căng thước. Anh sẽ đo bằng cả hai để đối chiếu, giữa hai mốc cố định, và đo nhiều lần. Nếu các lần đo khớp nhau mà không khớp bản vẽ thì bản vẽ sai. Nếu các lần đo không khớp nhau thì… anh không nói hết câu ấy, vì anh chưa từng phải nói hết nó.
Mốc A: một cây đinh thép anh đóng vào mạch vữa trên tường gian ngoài, ngay cạnh khung cửa ngưỡng đá, cao ba mươi xen-ti-mét so với mặt đá. Anh khoanh quanh nó một vòng sơn đỏ. Mốc B: mép trong của khung cửa bếp, chỗ gỗ gặp tường, cùng độ cao. Anh dán lên đó một miếng băng dính phản quang nhỏ làm bia cho tia laser. Anh dùng máy cân mực để chắc chắn hai mốc nằm trên cùng một mặt phẳng ngang, rồi đánh dấu thêm ba điểm trung gian trên nền hành lang cách A một, hai và ba mét, mỗi điểm là một gạch sơn trắng ngắn trên gạch.
Trước khi bắt đầu, anh cúi xuống ngưỡng đá. Một lớp nước mỏng vẫn nằm trên mặt đá sau trận mưa đêm và đợt triều lên của con kênh lúc sáng. Anh đo bằng cái thước lá nhỏ dùng để đo khe nứt: sâu khoảng bốn mi-li-mét ở giữa chỗ đá mòn lõm. Mép nước chạm vào vạch sẫm trên khung cửa gỗ mà An đã chụp gửi anh từ đêm qua, và vượt lên trên vạch ấy chừng hai mi-li-mét, nếu mắt anh không đánh lừa. Anh ghi vào sổ: 10:46, nước trên ngưỡng đông khoảng 4mm, mép nước trên vạch khoảng 2mm. Anh không biết mình ghi để làm gì. Anh chỉ biết một thứ thay đổi theo thời gian thì nên có mốc thời gian.
Lần đo thứ nhất, 10:52. Laser từ A đến B: 6,712 mét.
Khải nhìn con số trên màn hình máy đo rất lâu. Không phải vài xen-ti-mét, mà năm mươi mốt xen-ti-mét, dài hơn bản vẽ gần một bàn chân và một gót chân nữa. Anh đo lại ngay lập tức: 6,711. Rồi 6,712. Máy vẫn hoạt động đúng.
Anh không hoảng. Một sai lệch lớn nhưng ổn định là thứ có thể giải thích được. Bản vẽ cải tạo có thể đã bị vẽ sai từ đầu, hoặc vẽ theo một phương án không bao giờ được thi công đúng. Chủ nhà có thể đã đập bỏ một bức tường ngăn mà không báo ai, hoặc lùi tường bếp vào trong. Nhưng nếu hành lang dài hơn năm mươi xen-ti-mét trong khi tổng chiều sâu ngôi nhà chỉ lệch hai xen-ti-mét, thì năm mươi xen-ti-mét ấy phải được lấy từ gian ngoài hoặc từ bếp. Anh đo gian ngoài: 4,09, khớp. Anh không được vào bếp, nhưng đêm qua An đã đứng ở cửa bếp và ước lượng "khoảng ba nhân bốn". Ba mét ba mươi, theo bản vẽ, nằm trong khoảng ấy.
Anh viết vào sổ: "L1, 10:52, laser A–B = 6,712 ± 0,002. Sai lệch so bản vẽ +0,512. Vượt ngưỡng sai số thi công. Chưa giải thích được bằng tổng chiều sâu." Rồi anh gạch một đường dưới chữ "chưa".
Anh chờ mười phút, không phải vì phương pháp đòi hỏi mà vì anh cần một khoảng cách thời gian để điều kiện có thể thay đổi nếu nó thay đổi. Trong mười phút ấy, anh dựng chân máy ở ngay sau mốc A, gắn máy ảnh, chĩa thẳng dọc hành lang về phía cửa bếp, khóa tiêu cự và khóa độ mở. Cửa bếp lúc ấy mở hé chừng một gang, đội cứu hộ để nguyên như vậy từ sáng. Anh chụp một tấm lúc 10:58 và đặt chế độ chụp tự động mỗi ba mươi giây.
Lực đứng tựa vào tường gian ngoài, nhìn anh làm. "Anh nghi cái gì à?"
"Anh nghi mình đo sai," Khải nói. Đó là sự thật. Anh muốn mình đo sai.
Lần đo thứ hai, 11:03. Laser từ A đến B: 6,583.
Khải đo lại: 6,584. Rồi 6,583.
Anh đặt máy đo xuống, lấy thước thép. Anh nhờ Lực cầm đầu thước đặt đúng vào mốc B, đầu móc thép áp vào mép gỗ, còn mình căng thước từ mốc A. Lực đi dọc hành lang, chân bước qua ngưỡng đá, qua ba vạch sơn trắng, đến cửa bếp thì ngồi xuống và giữ đầu thước. Khải căng thước, đọc: 6,62.
Sáu mét sáu mươi hai theo thước thép. Sáu mét năm mươi tám theo laser. Hai dụng cụ đo cùng một khoảng cách cách nhau vài phút, lệch nhau bốn xen-ti-mét. Và cả hai đều lệch hơn mười xen-ti-mét so với lần đo đầu tiên, cách đó mười một phút, trong cùng một căn nhà, giữa cùng hai mốc mà anh đã đóng và dán bằng chính tay mình.
Anh kiểm tra mốc A: cây đinh vẫn nằm nguyên trong mạch vữa, vòng sơn đỏ không nhòe. Anh nhìn mốc B qua ống ngắm của máy đo: miếng băng dính phản quang vẫn ở đó. Anh kiểm tra máy đo bằng cách đo chiều ngang gian ngoài ba lần, và cả ba lần đều ra cùng một con số, sai khác không quá một mi-li-mét.
Máy không sai. Mốc không xê dịch. Người đo không đổi. Chỉ có hành lang là không chịu nằm yên.
Anh viết vào sổ: "L2, 11:03, laser 6,583; thước 6,62. Chênh lệch giữa L1 và L2: 0,129. Chênh lệch giữa hai dụng cụ trong L2: khoảng 0,04. Không phù hợp sai số dụng cụ. Không phù hợp dịch mốc." Cây bút chì của anh để lại một vệt mực dày hơn bình thường ở chữ "Không" thứ hai.
Con số không làm anh sợ. Cái làm anh sợ là cảm giác anh đã gặp nó ở đâu đó. Đó là cảm giác nhìn một chuỗi dữ liệu không chịu khớp với mô hình, rồi tự thuyết phục mình rằng dữ liệu sai. Nhiều năm trước, ở một công trình khác, anh đã làm đúng như thế với một cảm biến lún, và anh vẫn nhớ chính xác cái giá của việc đó. Lần này anh không định làm thế nữa.
"Anh đo lại đoạn cuối," anh nói với Lực. "Từ vạch ba mét đến cửa bếp. Em giữ đầu thước ở cửa như cũ."
Lực vẫn ngồi ở cửa bếp, giữ đầu thước. Khải đi dọc hành lang đến vạch sơn thứ ba, quỳ xuống, kéo thước về phía mình cho căng. Mùi bùn ở đoạn cuối hành lang nặng hơn, lạnh hơn, như mùi một cái giếng vừa mở nắp. Vệt ẩm ở chân tường trái đã lên cao gần đến đầu gối anh.
Anh đọc số. Rồi đầu thước giật.
Nó không tuột mà giật. Một cú kéo mạnh và ngắn, như có ai nắm lấy đầu móc thép và kéo về phía bếp. Lưới thước trượt khỏi ngón tay Lực, trướt khỏi tay Khải chừng bốn xen-ti-mét, rồi chùng xuống nằm trên nền ướt. Không ai chạm vào đầu thước. Khải nhìn thấy rõ hai bàn tay Lực, một đặt trên đầu gối và một vừa buông ra.
Lực chửi thề một câu, bật dậy, lùi ra khỏi cửa bếp, lưng áp vào tường hành lang. "Nó giật. Anh thấy không? Nó giật!"
"Anh thấy." Giọng Khải bình thản hơn anh tưởng. "Ra ngoài. Không chạy. Đi thẳng ra ngưỡng."
Bộ đàm trên vai Lực đã rè lên tiếng Sáng: một cảm biến trên tường bếp vừa ghi một xung, ai đang ở trong đó? Lực báo cáo, nói vấp. Sáng ra lệnh rút ra gian ngoài ngay, không mang đồ theo.
Hai người lùi về phía gian ngoài, Lực trước, Khải sau. Khi Khải bước qua vạch sơn thứ hai, anh nghe sau lưng mình một tiếng kẽo kẹt dài của bản lề gỉ. Anh quay lại.
Cửa bếp đang khép. Nó không sập mạnh như bị gió đập. Nó khép chậm, đều, từ khe hở một gang tay xuống còn nửa gang, rồi bằng hai ngón tay, rồi chạm khung với một tiếng cạch khô khốc. Trong hành lang không có gió. Khải đang đứng giữa hành lang mà không cảm thấy một luồng khí nào lướt qua mặt.
Anh đứng yên ở vạch sơn thứ hai, nhìn về phía cửa bếp, và nhận ra một điều mà về sau anh sẽ phải mất rất lâu mới diễn đạt được thành lời.
Cánh cửa trông gần hơn.
Không nhiều. Nó vẫn ở cuối hành lang, vẫn là cánh cửa gỗ sơn xanh đã bạc với tay nắm sắt gỉ. Nhưng vạch sơn thứ ba, vạch mà anh vừa quỳ bên cạnh cách đây không đầy một phút, giờ trông như nằm sát cửa bếp hơn so với trong trí nhớ của anh. Khoảng cách từ vạch ba đến cửa, mà lẽ ra phải là ba mét rưỡi hoặc hơn, trông chỉ còn chừng hai bước chân. Anh biết mắt người không phải dụng cụ đo. Anh biết trong hành lang hẹp và thiếu sáng, cảm nhận phối cảnh có thể đánh lừa người ta. Anh cũng biết cảm giác bị đánh lừa ấy không tự nhiên thay đổi chỉ vì một cánh cửa vừa khép.
"Anh Khải!" Lực gọi từ gian ngoài.
Khải không trả lời ngay. Anh nhìn máy ảnh trên chân máy ở sau mốc A. Đèn báo chụp tự động vẫn nhấp nháy đều đặn, mỗi ba mươi giây một lần, như nhịp thở của một người đang ngủ. Nó đã chụp suốt từ 10:58. Nó đã chụp cả cú giật, lúc cánh cửa khép lại, và bây giờ.
Anh rút ra gian ngoài, bước qua ngưỡng đá. Nước lạnh ngấm qua đế giày. Anh tháo máy ảnh khỏi chân máy mà không xê dịch chân máy, để còn đặt lại đúng chỗ khi cần. Anh mở chế độ xem ảnh và đặt hai tấm cạnh nhau trên màn hình nhỏ: tấm lúc 11:06:30, cửa còn mở hé, và tấm lúc 11:07:30, cửa đã đóng.
Trong tấm thứ hai, cánh cửa bếp chiếm nhiều điểm ảnh hơn. Chỉ là vài chục điểm ảnh trên mỗi chiều, một con số mà nếu không cố đếm sẽ không ai nhận ra. Máy ảnh không dịch chuyển. Tiêu cự khóa, độ mở khóa. Ba vạch sơn trắng trên nền nằm ở đúng cùng một vị trí điểm ảnh trong cả hai tấm. Chỉ có cánh cửa, và bức tường quanh nó, là lớn hơn.
Một vật thể cố định trông lớn hơn trong một máy ảnh cố định chỉ có một lý do hình học: nó gần hơn.
Khải ngồi xuống bậc thềm ngoài cửa chính, đặt máy ảnh trên đùi. Lực đứng cạnh, kể lại cho Sáng nghe lần thứ ba. Sáng nghe, hỏi mấy câu, rồi đề nghị một lời giải thích mà Khải thấy hợp lý: ống thoát nước dưới nền rung lên khi nước dồn, truyền qua kết cấu, đủ mạnh để làm dịch một đầu thước và đẩy một cánh cửa vốn đã lệch bản lề. Hoặc một vết nứt trong tường đang mở rộng ra, và đó là lý do càng phải chờ kỹ sư kết cấu.
"Có thể," Khải nói. Anh không phản bác, vì anh không có gì để phản bác bằng. Rung động có thể làm dịch một đầu thước vài xen-ti-mét. Nứt tường có thể làm cửa khép. Nhưng rung động không thể giải thích vì sao một hành lang vốn dài hơn bản vẽ lại co ngắn gần mười ba xen-ti-mét chỉ trong mười một phút. Không vết nứt nào đưa một cánh cửa đến gần máy ảnh hơn trong khi sàn nhà vẫn nằm yên.
"Dữ liệu hiện tại không đủ để kết luận," anh nói thêm. Anh nói câu ấy với Sáng, với Lực, nhưng trước hết là với chính mình, để nhắc mình rằng anh vẫn đang là một người làm việc với dữ liệu.
Anh lật sang trang mới trong sổ và viết một đề mục: "Thay phương pháp." Bên dưới, anh liệt kê. Không dùng thước cần người giữ đầu nữa. Máy ảnh cố định ở mốc A ghi liên tục, thêm một máy thứ hai ở một góc khác để có thể tính toán tam giác. Laser đặt cố định, đo tự động theo chu kỳ nếu mượn được loại máy có ghi nhật ký. Một máy quay nhỏ hướng thẳng vào ngưỡng đá và khung cửa có vạch sẫm. Cuối cùng, anh ghi thêm một dòng, không chắc mình ghi để làm gì nhưng cũng không gạch đi: "So thời điểm L1, L2 với mực nước trên ngưỡng."
Rồi anh ngồi nhìn hai tấm ảnh trên màn hình nhỏ một lúc nữa. Trong tấm thứ nhất, hành lang dài bằng một con số. Trong tấm thứ hai, nó dài bằng một con số khác. Anh có đủ dữ kiện để biết cả hai con số đều đúng. Điều anh chưa biết là bản vẽ nào, định luật nào, hay điều kiện nào đã quyết định lúc nào hành lang dài thêm và lúc nào nó ngắn lại.
