Dương Phàm đứng trong sân chính quyền hương suốt 20 phút. Ông lão ở phòng thường trực bảo anh chờ, nói Bí thư Mã Lương Thần đang bận.
Bận gì chứ? Cách một cánh cửa, Dương Phàm nghe thấy bên trong radio đang phát vở hí khúc «Đả Kim Chi».
Trong sân có một cây hòe già, dưới bóng cây là một con chó vàng đang nằm sấp. Con chó vàng ngẩng đầu nhìn anh một cái, rồi lại gác đầu lên hai chân trước.
Cửa mở.
“Vào đi.”
Mã Lương Thần không đứng dậy.
Ngoài 50 tuổi, nước da ngăm đen, bọng mắt trĩu nặng, giữa các ngón tay kẹp một điếu thuốc. Trên bàn làm việc trải tờ «Nhật báo An Dương», trang nhất là tin tức về cuộc họp của huyện.
Dương Phàm đưa thư giới thiệu ra.
Lão Mã nhận lấy, mở ra, liếc qua một lượt. Ánh mắt ông dừng trên tờ giấy hai giây.
Ông ngẩng đầu, quan sát Dương Phàm một lần nữa.
“Ủy viên Đảng ủy hương, Phó Hương trưởng?”
“Vâng.”
“Tốt nghiệp nghiên cứu sinh?”
“Vâng.”
Mã Lương Thần đặt thư giới thiệu lên bàn. Ngón tay gõ hai cái lên bao thuốc, rút một điếu ra nhưng chưa châm.
“Đại học Hán Đông, học liên thông cử nhân - thạc sĩ. Trong thời gian học từng giữ chức Chủ tịch Hội Sinh viên, đề xuất ‘Mô hình Đại học Hán Đông’ và được Ủy ban Giáo dục Quốc gia biểu dương.” Ông đọc từng chữ một, rồi nhấc mí mắt lên. “Lý lịch của cậu thế này, vào cơ quan trực thuộc tỉnh cũng dư sức. Một nhân tài ưu tú như cậu sao lại đến chỗ chúng tôi?”
“Làm việc.”
Mã Lương Thần châm thuốc. Ông hút một hơi, khói thuốc che khuất nửa khuôn mặt.
“Trong 9 năm, Hương Thanh Bình đã có 8 cán bộ sinh viên bỏ đi. Người ngắn nhất ở 3 tháng, lâu nhất một năm rưỡi. Lúc đi ai cũng nói cùng một câu — nơi này hết cứu rồi.”
“Tôi không đến đây để mạ vàng lý lịch.”
“Ai lúc mới đến cũng nói thế.”
Dương Phàm không đáp.
Mã Lương Thần gảy tàn thuốc. “Cậu là Ủy viên Đảng ủy, có quyền biểu quyết trong hội nghị Đảng ủy. Hương Thanh Bình có 9 thôn hành chính, dân số nông nghiệp 12.000 người, 23.000 mẫu đất canh tác — toàn là đất khô hạn. Thu nhập bình quân đầu người năm ngoái là 197 đồng. Cậu là nghiên cứu sinh, biết tính toán, tự tính xem nơi này còn cứu được không.”
Không đợi Dương Phàm lên tiếng, Mã Lương Thần nói tiếp:
“Thứ duy nhất hương chúng ta còn có thể đem ra nói chính là nông nghiệp.”
Ông nhấn rất mạnh bốn chữ “có thể đem ra nói”.
Ông châm thuốc, giữa làn khói lượn lờ hút mạnh một hơi rồi dập tắt, chăm chú nghiên cứu phần lý lịch ghi trên thư giới thiệu của Dương Phàm.
“Cậu phụ trách nông nghiệp đi!”
Nói xong, Mã Lương Thần đã cầm tờ báo lên lại.
Ngoài cửa có một nhân viên văn phòng đang chờ, một thanh niên khoảng 20 tuổi, trước khi nói chuyện luôn nở nụ cười.
“Ủy viên Dương, tôi tên Trần Minh, chỉ là người chạy việc trong văn phòng thôi, anh cứ gọi tôi là Tiểu Trần là được.”
Cậu ta xách chăn đệm của Dương Phàm đi về phía ký túc xá, dường như biết Mã Lương Thần đã nói những gì trong văn phòng.
“Bí thư Mã ở đây 8 năm rồi, cán bộ cấp trên phái xuống đã gặp không ít. Đến một người, không trụ nổi thì đi một người. Lại đến một người, rồi lại đi. Anh là người thứ chín.”
Ký túc xá là một căn nhà cấp bốn. Giường ván, bàn, ghế. Trên tường dán báo cũ, đã ố vàng và cong mép. Cửa sổ thiếu một miếng kính, được bịt lại bằng tấm nhựa.
Trần Minh đặt hành lý xuống: “Nhà ăn ở phía sau sân, sáng trưa tối ba bữa, quá giờ thì không phục vụ. Nhà vệ sinh ở đầu phía tây sân, muốn tắm thì phải tự đun nước.”
“Có nước không?”
“Nước giếng, phải để lắng nửa ngày, nếu không toàn là bùn.”
Dương Phàm gật đầu.
Tiểu Trần đứng một lúc, muốn nói lại thôi.
“Có chuyện gì?”
“Phó Hương trưởng Dương.” Tiểu Trần hạ thấp giọng.
“Tôi nói thêm một câu, anh đừng chê phiền. Anh là Ủy viên, khác với những cán bộ trước đây. Ở Thanh Bình, lời của Ủy viên có trọng lượng. Nhưng... trọng lượng có nặng đến đâu cũng phải có người chịu nghe, bên thôn phải chịu làm mới được.”
Dương Phàm nhìn cậu ta.
“Bí thư Mã không phải người xấu. Ông ấy chỉ là... đã bị mài mòn hết góc cạnh rồi.”
Tiểu Trần nói xong, lắc đầu rồi rời đi.
5 giờ sáng hôm sau, Dương Phàm rời khỏi chính quyền hương.
Buổi sớm ở Thanh Bình, sương mai đọng dày. Đường đất lồi lõm, đi vài bước là giẫm đầy bùn. Những ruộng ngô nối tiếp nhau, lá héo úa vàng, thân cây nhỏ như chiếc đũa.
Anh đi qua bốn thôn.
Mặt trời lên, nắng hun đến mức da đầu tê rần.
Ở đầu thôn Dương Gia Câu, một ông lão đang ngồi xổm bên bờ ruộng hút thuốc lào. Trước mặt là một vườn cây ăn quả.
Cây táo.
Quả trên cây thưa thớt, chỉ to bằng nắm tay, lớp vỏ xanh phủ đầy những đốm nâu đen. Một số quả có lỗ sâu, rỉ ra thứ dịch màu nâu. Dưới đất là một lớp quả thối rụng, ruồi nhặng vo ve bay quanh.
Ông lão ngẩng đầu nhìn anh một cái rồi lại cúi xuống.
“Bác ơi, vườn này là của nhà bác à?”
“Ừ.”
“Trồng mấy năm rồi?”
“5 năm.”
“Thu hoạch thế nào?”
Ông lão gõ tàn thuốc. “Bốn hào một cân.”
Dương Phàm ngồi xổm xuống, lật xem một chiếc lá. Mặt sau lá chi chít trứng côn trùng, ngón tay miết nhẹ liền dính một lớp bột đen.
“Không phun thuốc à?”
“Phun rồi. Không có tác dụng.” Ông lão chỉ về phía xa. “Nhà lão Vương cũng trồng táo, năm nào phun thuốc năm đó vẫn thối. Năm ngoái chặt hết cây rồi, đổi sang trồng ngô. Ngô cũng chẳng bán được giá.”
Dương Phàm đứng dậy, phủi đất trên tay.
Trong đầu anh chợt lóe lên một thứ — kỹ thuật bao túi cho trái cây.
Kiếp trước anh từng đọc một bài báo. Đầu những năm 90, các vùng trồng cây ăn quả phía Bắc bắt đầu phổ biến kỹ thuật bao túi cho táo. Khi quả còn non thì bọc bằng loại túi giấy chuyên dụng, cách ly sâu bệnh, giúp bề mặt quả nhẵn bóng, lên màu đồng đều. Giá thu mua táo bọc túi cao gấp mấy lần táo thông thường.
“Bác ơi, bác họ gì?”
“Họ Vương.”
“Bác Vương,” Dương Phàm nói.
Lão Vương nhấc mí mắt lên.
“Bác xem, tôi cũng là đứa trẻ bước ra từ vùng núi, biết rằng giống táo khác nhau thì thời gian chín cũng chênh lệch rất nhiều. Chúng ta có thể tìm mấy cây chín sớm nhất để làm thử nghiệm không?”
“Chỉ là nghĩ ra một phương pháp mới, giúp chất lượng táo tốt hơn, sản lượng nhiều hơn. Bác yên tâm, nếu bị lỗ, tôi dùng tiền lương cá nhân bồi thường cho bác.”
Lão Vương nhìn anh chằm chằm hồi lâu.
“Cậu là ai?”
“Tôi tên Dương Phàm, là Phó Hương trưởng mới đến.”
“Phó Hương trưởng?” Lão Vương nhìn anh từ trên xuống dưới. “Lần trước cũng có một Phó Hương trưởng đến, ở được 3 tháng thì đi, đến chó trong thôn còn chưa nhận mặt hết.”
Khóe miệng Dương Phàm giật giật. Người dân trong thôn này nói chuyện đúng là thẳng thật!
Lão Vương gõ tẩu thuốc vào đế giày rồi đứng lên.
“Được, ba cây này chín sớm hơn những cây khác hai tháng, khoảng một tháng nữa là chín hẳn! Nếu cậu là kẻ lừa đảo thì tổn thất của ba cây, tôi vẫn chịu nổi.”
Trở về chính quyền hương, Dương Phàm lấy ra một xấp giấy viết thư.
Viết ba trang, xé đi, viết lại.
Cuối cùng nghĩ hồi lâu cũng chỉ viết được người nhận.
Người nhận: Giáo sư Lý Thụ Thanh, Học viện Nông nghiệp Đại học Hán Đông.
Không được, chuyện này vẫn phải gọi điện hỏi cụ thể mới được.
Trần Minh gõ cửa bước vào, bưng theo một bát mì.
“Phó Hương trưởng Dương, anh còn chưa ăn trưa.”
Dương Phàm cẩn thận gấp tờ giấy viết thư lại rồi hỏi: “Tiểu Trần, trong hương có điện thoại không?”
“Có một chiếc, ở phòng thường trực.”
“Gọi đường dài được không?”
“Được, tín hiệu không tốt, phải gào thật to mới nghe thấy.”
Dương Phàm đặt đũa xuống, đi đến phòng thường trực.
Điện thoại đổ chuông rất lâu mới có người bắt máy.
“Ai đấy?”
“Giáo sư Lý, em là Dương Phàm.”
“Dương Phàm!” Giọng bên kia điện thoại lập tức cao lên. “Cái thằng này, không đến trường báo danh, chạy đi đâu rồi?”
“Hương Thanh Bình, Huyện An Dương.”
Trong điện thoại im lặng vài giây.
“Được, cậu nói đi.”
Dương Phàm kể chuyện về táo.
Lý Thụ Thanh nghe xong nói: “Kỹ thuật bao túi, chỗ tôi có, mẫu túi giấy cũng có. Vấn đề là đây là kỹ thuật mới, cậu dám phổ biến không?”
“Dám.”
“Trong hương có ủng hộ không?”
Dương Phàm không đáp.
Lý Thụ Thanh hiểu ra.
“Được! Túi không đắt, tôi có thể gửi cho cậu một ít.”
“Cảm ơn Giáo sư Lý.”
“Đừng cảm ơn, làm thành công rồi thì còn có tác dụng hơn nói một vạn tiếng cảm ơn!”
Trước khi cúp máy, Lý Thụ Thanh lại nói thêm một câu: “Người bước ra từ Đại học Hán Đông phải luôn giữ vững tâm nguyện ban đầu là phục vụ nhân dân!”
Dương Phàm nắm ống nghe.
“Em nhớ mà!”
