Chương 20: Thiên thần ngoài kia, quỷ trong này
Tiệc tắt niên của công ty được tổ chức vào tối thứ Sáu cuối cùng trước kỳ nghỉ Tết, tại một nhà hàng tiệc cưới có đèn chùm to bằng chiếc xe hơi và sân khấu nhỏ dành cho những màn karaoke mà ai cũng thề sẽ không hát.
Tôi đến sớm, mặc bộ vest duy nhất tôi có, loại đã ôm khít vào người hơn so với năm ngoái. Tôi đứng ở cửa, tay cầm ly nước ép cam, tự nhủ mình sẽ hành xử như một ông chủ: mỉm cười, bắt tay, nói vài câu cảm ơn, rồi lùi vào góc ăn bánh.
Mục tiêu hiện thực đầu tiên của đêm đó: không bị nhầm là nhân viên phục vụ.
Tôi hoàn thành mục tiêu này trong mười hai phút. Sau đó tôi quên mất nó, vì có một thứ thú vị hơn để xem.
Hai cô đến lúc bảy giờ rưỡi.
Chi mặc váy xanh lục đậm, tóc xõa, đeo khuyên tai ngọc trai. Miên mặc áo dài trắng viền chỉ vàng, tóc búi thấp. Hai người bước qua cửa nhà hàng, và tôi, đứng cách họ ba mươi bước, nhìn thấy điều tôi đã nhìn thấy hàng trăm lần nhưng chưa bao giờ ngắm kỹ.
Họ đang vận hành.
Không phải vận hành theo nghĩa công việc. Mà vận hành như hai chiếc máy tinh vi, mỗi bước chân đều có tính toán. Chi dừng lại ở bàn đầu, cúi chào anh Tuấn "Cú", hỏi thăm bé con của anh vừa học lớp một có ổn không. Miên rẽ sang bàn kế toán, nắm tay chị Hạnh, nói gì đó khiến chị cười thành tiếng, một tiếng cười hiếm hoi mà tôi nghe được từ xa. Chi cầm bình nước đi một vòng rót cho các anh chị lớn tuổi, từng ly, không bỏ sót ai. Miên thấy một cô nhân viên mới ngồi lùi thùi cuối bàn, không ai bắt chuyện, liền kéo ghế ngồi cạnh, hỏi han, giới thiệu cô với ba người khác.
Khi nhân viên phục vụ đưa món khai vị, Chi để ý ghế của một chị lao công được mời ngồi cạnh nhau nhưng ghế xa quá. Chi đứng dậy, đổi chỗ của mình sang bàn khác, nhường chỗ gần bếp cho chị. Không ai nhìn thấy, trừ tôi.
Tôi đứng đó, ly nước cam trong tay, và nhận ra một điều khiến tôi vừa buồn cười vừa nghẹn: hai cô nhân viên mà tôi vẫn hay nghĩ là "quỷ đội lốt" kia đang chăm sóc hai mươi mấy người trong phòng này tốt hơn bất kỳ ông chủ nào tôi từng thấy.
Trong lý thuyết quản trị, có một mô hình gọi là lãnh đạo phục vụ. Ý tưởng khá lạ với người học kiểu cũ: người lãnh đạo giỏi đặt nhu cầu của đội ngũ lên trước, giúp họ phát triển, rồi kết quả tự đến. Trong sách, nó nghe giống mơ tưởng. Ngoài đời, bạn chỉ nhận ra nó khi nhìn thấy ai đó rót nước cho từng người mà không cần ai nhờ.
Có một câu nói cổ điển: muốn biết một người, hãy trao cho họ quyền lực. Hai cô giờ đây nắm trong tay lời hứa kế nhiệm. Họ có thể ngạo mạn, dè bỉu, bắt đầu coi mình là người đứng trên. Họ không làm vậy. Ngược lại, họ cúi thấp hơn trước, khiêm tốn hơn trước, như thể quyền lực khiến họ cẩn trọng thay vì phô trương.
Đó là phép thử tôi muốn thấy nhất. Và họ đã qua.
Khi tôi quay ra quầy bánh, một giọng nói run run vang lên sau lưng:
— Dạ... anh ơi.
Tôi quay lại. Một cậu thanh niên tóc vuốt keo bóng loáng, mặc áo sơ mi mới tinh, đang đứng cứng như người vừa nhìn thấy ma.
Là cậu thực tập sinh năm ngoái, người từng nhờ tôi bấm thang máy. Giờ cậu đã chính thức vào làm, tên Khôi, thuộc phòng kinh doanh.
— Dạ... sếp ạ — cậu ấp úng. — Em... em xin lỗi chuyện hôm trước. Em thật sự không biết...
— Cậu bấm số năm chưa? — tôi hỏi.
— Dạ... rồi ạ.
— Bấm đủ thuyết phục chưa?
Khôi mở miệng, đóng lại, rồi bật cười, một tiếng cười vừa nhẹ nhõm vừa ngượng ngập. Tôi cũng cười.
— Sếp ơi — cậu nói, hạ giọng. — Em muốn nói với sếp một chuyện. Hai chị Chi và chị Miên...
— Sao?
— Hai chị là người em muốn học theo nhất công ty.
Tôi nhìn cậu. Cậu nhìn về phía bàn giữa, nơi Chi đang tươi cười rót nước, Miên đang nghiêng đầu nghe một nhân viên kể chuyện.
— Hôm em mới vào, em làm sai báo giá một khách — Khôi nói tiếp. — Em sợ chết khiếp. Chị Chi biết, chị không nói gì, chỉ sửa lại, rồi đưa em đi ăn cơm. Chị kể chị cũng từng làm sai nhiều hơn em. Chị bảo "cái sai đầu tiên là sai rẻ nhất". Từ đó em không sợ nữa.
— Chị ấy nói vậy à?
— Dạ. Rồi chị Miên còn viết cho em một tờ checklist báo giá, ba mươi dòng, bằng tay. Em còn giữ.
Tôi gật chậm.
— Giữ cẩn thận. Đó là tài sản.
Khôi cười, cúi đầu rồi đi. Tôi đứng đó, giữa tiếng nhạc dịu và tiếng cười của hai mươi mấy con người, và thoáng thấy ấm trong ngực, kiểu ấm của người nhận ra có những điều mình dạy vô tình đã chảy thành dòng.
Chỉ có điều, chính tôi không dạy hai cô điều đó. Họ tự có.
Bữa tiệc kết thúc lúc chín giờ rưỡi. Ai cũng no, ai cũng say nhẹ, ai cũng bắt tay nhau chúc mừng năm mới. Tôi đứng ở cửa tiễn từng người, nhận về hàng chục lời chúc có phần thành thật và vài lời chúc có phần xã giao.
Hai cô đi cuối cùng, cẩn thận đảm bảo mọi người đều lên xe.
Rồi khi bãi đỗ xe đã vắng, khi cô lao công cuối cùng đã rời đi, khi nhà hàng bắt đầu bật đèn lớn để dọn, tôi nghe tiếng giày cao gót lách cách phía sau.
— Sếp ơi, xe sếp ở đâu? — Chi hỏi.
— Ở bãi phía sau.
— Cho tụi em quá giang ạ. Xe tụi em hết xăng.
— Hai đứa đi hai xe, hết xăng cả hai?
— Dạ trùng hợp — Miên nói, nhẹ như gió.
Tôi nhìn hai cô, rồi thở dài, mở cửa xe.
Chưa tới ba phút trong xe, chuyện đã xảy ra.
Chi ngồi ghế sau, đá giày ra, gác chân lên ghế trước nơi Miên ngồi. Miên ngả đầu ra tựa, tháo kẹp tóc, thở một hơi dài khoan khoái.
— Sếp ơi — Chi gào lên. — Đồ ăn tiệc nay dở quá, mà sếp còn bảo tụi em phải khen!
— Sếp có bảo à?
— Dạ không — Miên đáp, mắt nhắm. — Nhưng nhìn mặt sếp thì tụi em hiểu.
— Hai đứa vừa ở ngoài kia còn lễ phép như thiên thần — tôi nói, bẻ lái ra đường lớn.
— Giờ ngồi đây như hai con quỷ.
— Dạ — Chi đáp, nằm hẳn xuống ghế sau, đầu gối co lên. — Thiên thần ngoài kia, quỷ trong này. Sếp đặc biệt lắm đó, vì sếp là nơi duy nhất tụi em được làm quỷ.
Chiếc xe lướt qua một đoạn đường vắng, ánh đèn đường xếp thành những vệt vàng chạy dọc kính chắn gió. Tôi không trả lời. Tôi cảm thấy cổ họng mình hơi nghẹn.
— Vinh dự quá — tôi nói cuối cùng, giả vờ khó chịu.
— Sếp cảm động rồi — Miên thì thầm.
— Sếp đang lái xe.
— Sếp lái xe và cảm động.
— Sếp lái xe và cảm động — Chi lặp lại, rồi cả hai cùng cười, cười mãi, đến khi xe rẽ vào ngõ nhà Chi.
Về đến nhà, tôi không bật đèn lớn. Tôi ngồi xuống bàn làm việc với ánh đèn nhỏ, mở sổ đỏ.
Tôi muốn viết một bản tổng kết cho phần đầu của kế hoạch. Hai năm là lộ trình, tôi đã đi qua phần đầu tiên, và nhìn lại, nó giống một quãng đường dài đã đo bằng những khoảnh khắc nhỏ hơn là những cột mốc lớn.
Tôi viết:
"Điểm mạnh: người, quan hệ, bán hàng, ứng xử, khiêm tốn khi nắm quyền, giữ ranh giới giữa vai công khai và không gian riêng."
Rồi tôi dừng bút, nhìn dòng đó lâu hơn dự định. Ranh giới. Tôi chưa từng nghĩ tới điều này cho đến khi ngồi trong xe. Hai cô giữ mặt nạ hoàn hảo ngoài kia, không phải vì giả dối, mà vì có một nơi để được là chính mình. Nếu tôi lấy đi nơi đó, họ sẽ phải mang mặt nạ cả ngày, và không ai chịu được lâu. Một người sếp tạo được không gian ấy đang xây một loại lòng trung thành bền hơn mọi hợp đồng.
Tôi viết tiếp:
"Điểm thiếu: tư duy tài chính. Số liệu. Công nợ. Giá."
Tôi dừng, nghĩ, rồi viết thêm một dòng, với nét chữ chắc hơn:
"Thiếu mỗi tư duy tài chính. Mà tư duy đó, dạy được."
Tôi vừa đặt bút xuống thì điện thoại rung. Một tin nhắn mới trong nhóm chat "Ông chủ có cần bảo vệ không."
Chi: "Sếp ơi, em hỏi cái này nhẹ thôi..."
Tôi nhìn màn hình. Ba dấu chấm đang nhấp nháy, báo hiệu Chi đang gõ tiếp.
Tôi biết ngay. Cũng như mọi lần, câu hỏi nhẹ này sẽ không nhẹ.
Và lần này, tôi thấy mình mỉm cười trước khi nó hiện ra.
