Chương 25: Hai mươi phút và một chữ "nghìn"
Có một khoảnh khắc trong đời mỗi ông chủ khi ông ta nghe tiếng cắn bút của nhân viên và thấy nó du dương hơn tiếng nhạc.
Với tôi, khoảnh khắc đó kéo dài hai mươi phút, vào chiều thứ Hai của tuần kế tiếp, trong phòng họp nhỏ cạnh phòng tôi, giữa hai người phụ nữ ngồi đối diện nhau ở hai đầu bàn dài và một chồng giấy A4 dày ba trang.
Tôi gọi đó là bẫy số hai. Hai cô gọi đó, về sau, bằng những từ mà tôi sẽ không lặp lại ở đây.
Bẫy số hai khác bẫy số một.
Bẫy số một là lỗi trong một con số. Bẫy số hai là lỗi nằm trong cách các con số được đặt cạnh nhau. Cái thứ nhất cần thói quen cộng lại. Cái thứ hai cần thói quen đọc đầu mỗi cột.
Tôi nhờ anh Bình dựng một báo cáo ba trang cho tháng hai. Trang một: bảng kết quả kinh doanh, so sánh tháng hai với tháng một. Trang hai: phân tích chi phí theo nhóm. Trang ba: bảng chi tiết chi phí bán hàng và quảng cáo.
Tháng hai ngắn ngày, lại trùng kỳ Tết, doanh thu giảm từ hai mươi lăm tỷ xuống còn hai mươi hai tỷ. Lợi nhuận trước thuế rơi từ ba nghìn chín trăm triệu xuống ba nghìn không trăm bốn mươi triệu. Một sự suy giảm tự nhiên, không đáng lo. Nhưng nếu bạn không đọc kỹ, sự suy giảm đó trông như một tai nạn.
Rồi tôi nhờ anh Bình thực hiện một việc khác. Ở trang ba, tôi bảo anh để cột tháng một tính theo triệu đồng, nhưng cột tháng hai theo nghìn đồng, với dòng tiêu đề nhỏ ở góc: "(Đơn vị: nghìn đồng)".
Không có gì là sai. Chỉ là một lỗi trình bày mà ngoài đời, trong những tập đoàn lớn, xảy ra nhiều hơn bất cứ ai muốn thừa nhận.
Anh Bình nhìn yêu cầu của tôi, im một lúc.
— Sếp, em xin phép hỏi. Sếp muốn nó khó thấy hay dễ thấy?
— Vừa phải.
— Vừa phải là bao nhiêu?
— Vừa đủ để hai chị ấy mất hai mươi phút, nhưng không mất hai tiếng.
Anh Bình gật. Hai ngày sau, báo cáo nằm trên bàn tôi, hoàn hảo đến mức tôi tự thấy ái ngại cho chính mình.
Hai giờ chiều thứ Hai, tôi gọi hai cô vào phòng họp nhỏ.
— Báo cáo tháng hai — tôi nói, đặt hai bản lên bàn. — Cho sếp biết chuyện gì đã xảy ra với lợi nhuận tháng này.
Chi nhìn tôi, rồi nhìn xuống. Miên đã mở bìa.
— Dạ sếp... bao lâu ạ?
— Sếp chờ.
Tôi ra khỏi phòng họp, đi về bàn mình, đóng nửa cánh cửa. Tôi không ra khỏi hẳn. Phòng họp nhỏ cách bàn tôi đúng ba mét, qua một tấm kính mờ.
Tôi ngồi xuống ghế. Mở email, giả vờ đọc. Rót trà. Nhấp.
Và chờ.
Tiếng đầu tiên là tiếng thở dài.
Dài, sâu, chung nhịp. Hai tiếng thở dài hòa vào nhau như hai nốt nhạc cùng một bản nhạc buồn. Rồi đến tiếng sột soạt của giấy, lật qua, lật lại. Rồi tiếng bút bi, lách cách, lách cách.
Tôi liếc vào qua kính mờ.
Chi ngồi bên trái, hai khuỷu tay chống lên bàn, tóc rối hơn thường lệ, đầu bút bi nằm trong miệng. Cô cắn. Cắn như một con chó non cắn dép. Đầu bút đã móp một bên. Tay còn lại vo vo tờ giấy, mắt dán vào dòng chi phí, môi mấp máy.
Miên ngồi bên phải, trán nhăn lại thành ba nếp, ngón tay dò từng dòng, dừng ở dòng nào là nghiêng đầu, như một bác sĩ nghe tim bệnh nhân. Tóc cô buộc cao, nhưng vài sợi lòa xòa trước mặt. Cô chửi lẩm bẩm, giọng nhỏ nhưng tôi đọc được khẩu hình.
— Ai đẻ ra cái bảng này... à, sếp.
Tôi nhấp trà.
— Lợi nhuận giảm — Chi lẩm bẩm. — Giảm... giảm... tại sao lại giảm?
— Mày nhìn dòng chi phí bán hàng đi — Miên nói.
— Nhìn rồi. Nó to.
— Phân tích gì kỳ vậy, "nó to".
— Thì nó to. Tao là sales, tao chỉ biết vị khách to.
Tôi đặt tách trà xuống, hắng giọng, không ngẩng đầu khỏi màn hình.
— Chi, nói "to" thì phải "to bao nhiêu so với tháng trước, và vì sao".
Cả phòng họp nhỏ im bặt. Tôi nghe rõ tiếng Chi nghiến răng, một âm thanh khô và ngắn, như tiếng chiếc bút bi bị gãy.
— Dạ... thưa... sếp.
Tôi giấu nụ cười sau tách trà.
Họ phát hiện lỗi đầu tiên sau mười phút.
Miên ngừng tay ở trang ba, đưa một ngón tay lên một con số, rồi di xuống con số bên cạnh. Mày cô nhăn lại.
— Chi.
— Gì?
— Mày nhìn dòng quảng cáo và tiếp khách.
Chi nhoài người qua bàn, nhìn.
— Tháng một: ba trăm tám mươi. Tháng hai: bốn trăm mười nghìn.
— Bốn trăm mười nghìn... — Chi lẩm bẩm. — Bốn trăm mười nghìn triệu?
— Vậy là bốn trăm tỷ?
— Làm gì có chuyện công ty chi bốn trăm tỷ cho quảng cáo!
— Hay là bốn trăm... — Miên dừng lại, tay chỉ lên đầu cột. — Khoan. Mày nhìn dòng đầu cột.
Chi nhìn. Rồi ngẩng đầu lên, mặt đỏ gay.
— "Đơn vị: nghìn đồng."
— Tháng một ghi bằng triệu — Miên nói. — Tháng hai ghi bằng nghìn. Bốn trăm mười nghìn nghìn đồng là bốn trăm mười triệu.
Chi úp mặt xuống bàn. Giọng cô vọng ra, nghẹt nghẹt:
— Mất hai mươi phút. Hai mươi phút để tìm ra cái đơn vị!
— Mày không thấy dòng chữ nhỏ ở góc à?
— Ai mà nhìn dòng chữ nhỏ ở góc!
— Người có thói quen — Miên nói, vẫn cúi nhìn bảng. — Tao nghĩ sếp đang dạy mình thói quen đó.
Tôi đang uống trà. Tôi suýt sặc.
Sau khi sửa đơn vị, bức tranh sáng sủa hơn rất nhiều.
Chi phí quảng cáo thật ra chỉ tăng ba mươi triệu, từ ba trăm tám mươi lên bốn trăm mười, vì quà Tết cho khách. Không phải đột biến. Không phải tai nạn.
Hai cô nhìn bảng lần nữa, lần này chậm hơn. Mười lăm phút sau, họ viết ra câu trả lời. Chi viết, Miên chính.
Lợi nhuận giảm tám trăm sáu mươi triệu. Nguyên nhân chính: doanh thu giảm ba tỷ, kéo lợi nhuận gộp giảm chín trăm triệu, vì biên gộp ba mươi phần trăm. Chi phí hoạt động giảm bốn mươi triệu, bù một phần. Chi phí quảng cáo tăng ba mươi triệu nhưng nằm trong mức chấp nhận được. Dự đoán: tháng ba sẽ phục hồi doanh số trở lại bình thường sau Tết.
Hai cô đưa tờ nhận xét cho tôi, tay dính mực, đầu bút bi móp méo.
Tôi đọc. Từng dòng.
Điều đáng nhớ nhất không phải là câu trả lời đúng, mà là cái cách họ đã cắn bút, chửi thề, lẩm bẩm, ôm đầu mà vẫn không bỏ cuộc. Tôi biết hai cô vừa vượt một mức mà trước đó họ chưa vượt. Không phải mức của kiến thức. Mức của sự kiên nhẫn trước con số.
Khi hai cô ngẩng lên, tôi bắt gặp ánh mắt Chi. Cô nhìn tôi qua kính mờ, mắt đỏ, tóc rối, bút bi móp trong tay.
— Sếp cười! — cô gào lên.
— Sếp đang uống trà.
— Mặt sếp cười!
— Mặt sếp bình thường.
Miên ngẩng đầu, thì thầm với Chi, đủ để cả tầng nghe thấy:
— Trà gì mà mặt sướng thế?
Tôi đặt tách trà xuống, đứng dậy, bước vào phòng họp. Tôi lấy tờ nhận xét của hai cô, đọc to một câu trong đó, rồi nói bằng giọng của một giáo viên cố giữ nghiêm túc:
— Bảy bước, như hôm sếp dặn. Bước một, kiểm tra đơn vị. Hai cô vừa mất hai mươi phút ở bước một.
— Sếp có dặn bao giờ? — Chi hỏi.
— Hôm nay sếp dặn.
— Sếp ghi vào nhật ký tụi em chưa?
— Sếp ghi vào sổ riêng.
Tôi viết lên bảng nhỏ trong phòng họp, bằng bút lông đỏ, bảy dòng ngắn. Kiểm tra đơn vị. Kiểm tra tổng khớp. So với kỳ trước. So với kế hoạch. Tìm dòng thay đổi lớn nhất. Hỏi vì sao. Hỏi vậy mình làm gì.
Chi đọc, rồi thở dài.
— Mà bước một khó nhất.
— Bước một khiến nhiều tập đoàn mất hàng triệu đô — tôi nói. — Nhầm nghìn với triệu là loại lỗi rất dễ mắc, và rất đắt để sửa.
Miên chép bảy bước vào vở. Chi cắn đầu bút móp, chép theo.
Tôi quay ra cửa, nhưng trước khi đi, tôi nghe giọng Chi vang lên, nhỏ, nghiêm túc đến lạ:
— Sếp.
— Hả?
— Hôm nay em đọc được bảng này hơn tuần trước.
Tôi dừng lại.
— Tuần trước em còn không dám mở.
— Ừ — tôi nói.
— Cảm ơn sếp. Mà chửi sếp thêm hai lần nữa không sao chứ?
— Không sao.
— Vậy em chửi ngay bây giờ.
Tôi cười, đóng cửa lại, nghe vẳng tiếng cô thốt lên một tràng, mà tôi xin phép không chép lại.
