Chương 32: Tin đồn và những cánh cửa mở
Tập hồ sơ mỏng mười trang của anh Tuấn hóa ra là một tập hồ sơ về lòng tự trọng.
Tôi mời anh ngồi. Anh ngồi, lưng thẳng, đặt tập hồ sơ lên bàn, mở đúng trang một, rồi đẩy sang cho tôi như đẩy một ván cờ.
— Sếp đọc trước — anh nói. — Sau đó tôi nói.
Tôi đọc. Đó là một bảng đơn giản: số đơn hàng giao gấp trong mười hai tháng, chia theo người ký hứa với khách. Cột một: tên nhân viên kinh doanh. Cột hai: số đơn giao gấp. Cột ba: tổng đơn của người đó. Cột bốn: tỷ lệ đơn gấp.
Tôi mong đợi thấy tên Chi và Miên ở đầu bảng với những con số xấu. Tôi đã sẵn sàng một bài phát biểu về việc không đổ lỗi.
Nhưng bảng nói điều khác.
Tỷ lệ đơn gấp trung bình của mười hai nhân viên còn lại là mười bốn phần trăm. Của Chi là chín. Của Miên là sáu.
Tôi ngẩng lên.
— Tôi cũng ngạc nhiên khi tính ra — anh Tuấn nói, giọng bằng phẳng. — Tôi vào đây để tìm bằng chứng hai cô gây khó cho vận hành. Tôi tìm thấy rằng hai cô gây ít khó nhất công ty.
— Vậy anh đến vì...
— Vì có một cột khác — anh lật sang trang hai. — Chi phí mỗi đơn gấp. Đơn của Chi trung bình tốn gấp ba lần đơn của người khác. Vì chúng tập trung vào một khách.
Anh đặt ngón tay lên một cái tên.
Phú Cường.
Tôi gần như bật cười, nhưng giữ lại được. Hóa ra anh Tuấn đã đi một đường dài vòng quanh để đến đúng chỗ tôi đã đến trong bẫy số ba.
— Tôi không đến để tố — anh nói. — Tôi đến để hỏi sếp có cho phép phòng tôi lập một bảng phí giao gấp. Khách muốn giao gấp thì trả thêm phí. Sales hứa gấp thì phải báo trước ba ngày. Nếu không, tôi từ chối nhận đơn.
— Anh Tuấn.
— Dạ.
— Anh làm tôi ngạc nhiên.
— Tôi cũng làm tôi ngạc nhiên — anh đáp. — Sáng nay tôi nghĩ mình sẽ khó chịu. Nhưng hóa ra con số bênh vực hai cô ấy nhiều hơn tôi tưởng.
Tôi duyệt thí điểm bảng phí ngay hôm đó. Anh Tuấn gật, cúi đầu, ra về. Nhưng trước khi ra khỏi cửa, anh nói thêm một câu, nhỏ:
— Dù vậy, sếp ạ. Tôi vẫn không thích thấy hai cô ấy đứng trên bục nói chuyện về phòng tôi.
— Tôi biết.
— Chỉ là tôi không thích.
— Tôi biết.
Anh đi. Tôi ngồi lại với tập hồ sơ, và cảm giác rằng một thứ mong manh vừa được cứu, nhưng chưa được hàn.
Tin đồn đến vào sáng thứ Hai tuần sau, lúc tôi đang uống cà phê.
Anh Bình bước vào, đóng cửa. Tôi biết ngay. Hiếm khi anh đóng cửa. Anh có phong cách của một người luôn muốn mọi thông tin được nghe thấy, trừ tin xấu.
— Sếp — anh nói, giọng thấp hơn mọi ngày. — Trong công ty đang có tin đồn.
— Tin gì?
— "Sếp sắp chia ba mươi phần trăm công ty cho hai chị Chi và Miên."
Tôi đặt tách xuống.
— Ba mươi phần trăm công ty?
— Dạ. Tin lan từ sáng hôm qua.
Tôi cười khô. Chương trình là ba mươi phần trăm lợi nhuận tăng thêm, bằng cổ phần ảo. Cổ phần thật tối đa hai mươi phần trăm, sau mười năm. Tin đồn đã làm lệch cả hai con số, trộn "lợi nhuận" thành "công ty", và cắt đi "mười năm".
— Ai nói? — tôi hỏi.
— Không ai biết. Có người bảo nghe ở quán cà phê gần công ty. Có người bảo thấy một email gửi nhầm. Có người bảo là từ luật sư.
Tôi nghĩ tới luật sư Thảo, người chưa bao giờ nói quá hai câu với ai ngoài tôi. Nghĩ tới chị Hạnh, người mà nếu muốn gài tin thì sẽ không để lại dấu vết. Nghĩ tới Chi, Miên, hai cô thậm chí chưa nói với ai.
Nguồn tin, về sau, không bao giờ được xác định. Nhưng tôi sẽ có một giả thuyết, rất lâu sau đó.
Sáng hôm sau, không khí văn phòng đổi hẳn.
Tôi cảm nhận nó khi bước vào thang máy. Một nhân viên kế toán hay lơ đãng nhìn tôi chào cực kỳ cẩn thận. Hai nhân viên kinh doanh đang cười, thấy tôi thì dừng bặt. Một cô lễ tân đứng dậy khi tôi đi qua, điều chưa từng xảy ra.
Còn với hai cô, thay đổi rõ hơn nhiều.
Tôi thấy Chi ở hành lang, đang đi từ phòng họp về. Một nhân viên nam mới vào hai năm chặn cô lại, nụ cười rộng ngoác.
— Chị Chi, nghe nói tháng sau chị thành ông chủ nhỏ rồi à?
— Em chỉ biết tháng sau em còn phải đòi nợ khách Hòa Phát thôi chị ơi — Chi đáp, cười hiền.
— Chị khiêm tốn quá. Em muốn nhờ chị chỉ bảo thêm...
— Dạ em cũng đang học.
Cô lách người đi tiếp. Tôi thấy cô thì thầm với Miên, người đi cạnh, đủ nhỏ để chỉ hai người nghe, nhưng tôi đọc được khẩu hình:
— Tao ghét cái kiểu quan tâm này hơn là bị chửi thẳng.
— Khiêm tốn là kỹ năng sinh tồn rồi — Miên đáp.
Buổi chiều, một chị nhân viên ở bộ phận hành chính hỏi Miên, giọng rất tự nhiên: "Miên ơi, em được chia bao nhiêu phần trăm vậy?" Miên mỉm cười, trả lời bằng một câu hỏi: "Dạ, chị muốn em chia cho chị bao nhiêu ạ?" Chị kia cười, cả hai hiểu rằng đó là câu từ chối. Nhưng sau đó chị ấy không nói chuyện với Miên trọn ba ngày.
Còn Chi, theo lời Miên, đã bắt đầu nghi ngờ.
— Tao nghi anh Tuấn.
— Đừng đoán, hỏi bằng chứng — Miên đáp.
— Anh ta là người duy nhất có động cơ.
— Tao nghĩ anh ấy là người ít có động cơ nhất. Anh ấy vừa tìm đến sếp để cãi lý cho mình.
Chi im, rồi lẩm bẩm: "Mày nói đúng. Nhưng tao vẫn khó chịu."
Tin đồn có một đặc tính mà các chuyên gia truyền thông nội bộ đều biết: nó lấp đầy khoảng trống thông tin.
Khi công ty im lặng trước một việc lớn, nhân viên không im lặng theo. Họ suy đoán. Họ nối các chi tiết rời rạc bằng trí tưởng tượng, và trí tưởng tượng của con người luôn hào phóng với những con số lớn và cay nghiệt với những người liên quan. Phủ nhận chung chung thường làm tin đồn mạnh thêm, vì ai cũng biết người ta chỉ phủ nhận những gì có phần thật.
Tôi ngồi một mình trong phòng, nhìn tách cà phê đã nguội, và có hai lựa chọn rõ ràng.
Lựa chọn một: đứng ra dập tắt. "Không có chuyện chia ba mươi phần trăm công ty." Đúng về sự thật. Nhưng đồng thời sẽ khiến hai cô khó xử, vì nghĩa là công khai phủ nhận điều gì đó đã ký giấy. Và phủ nhận một nửa sự thật luôn là cách nhanh nhất để mất lòng tin của cả hai phía.
Lựa chọn hai: nói thật, nói sớm, nói nhất quán.
Tôi chọn lựa chọn hai.
Thông báo chính thức được gửi vào chín giờ sáng thứ Tư, tới toàn bộ nhân viên, tiêu đề: "Chương trình Đối tác Kế nhiệm của công ty."
Tôi soạn nó cả buổi tối, rồi nhờ chị Hạnh và luật sư Thảo đọc. Chị Hạnh sửa ba chỗ. Luật sư Thảo chỉ nhắn lại một câu: "Đừng nêu con số cụ thể." Tôi nghe lời.
Nội dung thông báo gồm bốn phần.
Phần một: công ty đang khởi động một Chương trình dài hạn nhằm đào tạo và trao quyền cho những người điều hành tương lai, để công ty không phụ thuộc vào một cá nhân.
Phần hai: giai đoạn một đã có hai đối tác ký thỏa thuận, được ghi nhận vì đóng góp đặc biệt.
Phần ba: giai đoạn hai sẽ mở cho tất cả trưởng nhóm và trưởng phòng đáp ứng tiêu chí công khai: thâm niên ít nhất ba năm, kết quả công việc định lượng được, đánh giá văn hóa và năng lực của hội đồng, cam kết dài hạn.
Phần bốn: nội dung chi tiết từng thỏa thuận là bí mật cá nhân của người tham gia. Công ty không công bố, và đề nghị mọi người không suy đoán các con số.
Tôi đọc lại ba lần, rồi gửi đi.
Trong nguyên tắc truyền thông nội bộ, có một ranh giới tinh tế: minh bạch tiêu chí, nhưng không minh bạch con số cá nhân. Công khai Chương trình, quy trình, tiêu chí xét. Giữ kín điều khoản riêng. Nhờ vậy mọi người biết luật chơi mà không biết túi tiền của nhau.
Phản ứng đến trong vòng ba giờ.
Một số nhân viên cảm ơn. Một số gửi email hỏi thêm chi tiết. Một số, tôi thấy qua cách họ đi trong hành lang, dịu lại, như người vừa được giải thích một điều khiến họ bớt sợ. Tin đồn không tắt hẳn, nhưng nó mất đi cái vị đắng của bí mật.
Nhưng cũng chính vì thế mà một thứ khác nảy nở.
Chị Hạnh bước vào phòng tôi lúc bốn giờ chiều, cầm một danh sách.
— Sếp, tôi đếm được bảy người đăng ký quan tâm.
— Bảy?
— Dạ. Hai người từ phòng kinh doanh ngoài Chi và Miên. Một người từ hành chính. Một người từ kế toán, là cháu tôi, tôi nói rõ trước khỏi bị nghi ngờ. Và anh Tuấn.
Tôi cầm tờ danh sách.
— Anh Tuấn đăng ký?
— Anh ấy gửi lúc ba giờ năm mươi. Email chỉ một dòng: "Tôi muốn tham gia đánh giá."
Chị Hạnh nhìn tôi.
— Sếp à. Mở cửa ra là có gió lùa.
— Tôi biết.
— Sếp không sợ?
— Sợ.
— Nhưng vẫn mở.
— Nếu không mở, gió vẫn lùa, chỉ là mình không biết nó từ đâu.
Chị Hạnh gật chậm, và tôi biết đó là cái gật của một người đồng ý nhưng vẫn lo.
Buổi tối, tôi ngồi một mình với bảy cái tên.
Tôi cầm hai cây bút: một xanh, một vàng. Tôi gạch dưới tên Chi bằng bút xanh. Gạch dưới tên Miên, cũng xanh. Hai cái tên đã ký, đã đi hết một đoạn đường dài, đã có chỗ ngồi trong lòng tôi.
Rồi tôi dừng lại ở tên thứ ba. Tuấn.
Tôi gạch bằng bút vàng.
Màu vàng không phải màu của cảnh báo. Nhưng nó cũng không phải màu của an toàn. Nó là màu của thứ cần chú ý. Màu của đèn giao thông khi bạn chưa biết nên dừng hay đi tiếp.
Tôi viết bên cạnh, bằng nét bút nhỏ:
"Người này mới đáng để ý."
Tôi nhìn dòng chữ một lúc lâu. Tôi không biết vì sao mình viết vậy. Anh Tuấn không phải người xấu. Anh là người hiếm hoi tôi tin tưởng tuyệt đối về mặt số liệu.
Nhưng một người ghét bị soi bởi người trẻ hơn, nhìn thấy Chương trình mở ra, và quyết định bước vào, hoặc vì tham vọng, hoặc vì muốn nhìn tận mắt cái hệ thống nhìn mình, là một người không thể xem nhẹ.
Tôi gấp sổ lại. Trong đầu, tôi nghe tiếng ông Tư vẳng lên: "Cá lớn không phải loại bơi ngoan nhất. Là loại bơi có hướng."
Tôi không biết hướng của anh Tuấn.
Nhưng tôi biết mình sẽ sớm phải biết.
