Chương 36: Sếp "ốm"
Nói dối là một nghệ thuật, và tôi là một nghệ sĩ dở.
Tôi biết điều này từ lúc tập nói câu: "Tôi bị viêm họng nặng, bác sĩ bảo nghỉ một tuần." Tôi tập trước gương, bằng giọng khàn khàn, rồi tập lại bằng giọng nhỏ hơn, rồi tập lại bằng giọng của người cố tình khàn. Cuối cùng tôi kết luận rằng tôi không cần tập. Tôi chỉ cần không nhìn vào cái nút nào.
Sáng thứ Hai, tôi gọi hai cô vào phòng.
— Sếp bị viêm họng — tôi nói, kèm một tiếng ho nhẹ, quá nhẹ, như tiếng ho của người đang kiểm soát tiếng ho. — Bác sĩ bảo nghỉ một tuần. Điện thoại sếp sẽ tắt. Có việc gấp thì hỏi anh Bình.
Chi và Miên nhìn tôi. Một giây. Hai giây.
— Sếp bệnh? — Chi hỏi.
— Viêm họng.
— Sếp nói giọng không giống viêm họng.
— Viêm họng giai đoạn đầu.
— Sếp uống thuốc gì?
— Thuốc... của bác sĩ.
Miên cúi đầu, vai khẽ run. Tôi không biết là cô nín cười hay lo lắng. Có lẽ cả hai.
— Dạ, sếp nghỉ ngơi — Miên nói, dịu dàng. — Tụi em lo được ạ.
— Sếp biết.
Tôi đứng dậy, cầm áo khoác, ho thêm một lần cho chắc. Ở cửa, tôi quay lại.
— Hai đứa nhớ: việc gì đảo ngược được thì tự quyết. Việc gì khó đảo ngược thì hỏi chị Hạnh.
— Dạ.
— Và đừng gọi sếp.
Chi chớp mắt.
— Kể cả khẩn?
— Kể cả khẩn.
Tôi ra khỏi phòng, trong lòng nặng như đang mang theo một khối chì. Thứ nặng đó không phải tội lỗi vì nói dối. Mà là nỗi sợ rằng nếu mình không có mặt, mọi thứ sẽ sụp. Và nỗi sợ ngược lại: nếu mọi thứ không sụp, thì tôi là người thừa.
Chị Hạnh biết ngay.
Tôi đang xếp cần câu vào cốp xe, ở bãi đậu tầng hầm, thì nghe tiếng giày quen thuộc. Tôi đứng thẳng lên, tay cầm túi cần, cố nở nụ cười của một người đang mang đồ về nhà.
Chị Hạnh đứng ở đầu bãi xe, khoanh tay, nhìn túi cần câu dài ba mét sáu, rồi nhìn tôi.
— Viêm họng — chị nói.
— Viêm họng.
— Sếp đi chữa viêm họng bằng cần câu à?
— Chị Hạnh.
— Tôi không nói gì cả — chị đáp, giơ tay. — Tôi chỉ là kế toán. Tôi nhìn thấy những thứ không được ghi.
Chị im vài giây. Rồi, giọng thấp hơn:
— Sếp định làm gì?
— Tôi muốn xem họ làm gì khi không có tôi.
— Sếp muốn xem hay muốn thử?
— Cả hai.
Chị Hạnh nhìn tôi lâu. Tôi tưởng chị sẽ phản đối. Nhưng chị chỉ lắc đầu, thở dài, và bước đến gần.
— Tôi sẽ giữ bí mật. Nhưng sếp nghe tôi nói một câu.
— Chị nói.
— Nếu có chuyện gì thật sự lớn, tôi sẽ gọi cho sếp, bất kể sếp tắt máy hay không. Tôi biết nơi sếp ở.
— Ở hồ ông Tư.
— Tôi biết — chị nói. — Sếp ơi, nói dối nhân viên thì sếp không giỏi. Nhưng nói dối vì tin họ làm được, thì tôi tha.
Chị bước đi. Tôi ngồi vào xe, hít một hơi dài.
Hồ của ông Tư vẫn như mọi khi: sương trắng, muỗi nhiều, cây phượng già, ghế xếp, bình trà đặc đến mức dùng làm vật liệu xây dựng.
— Đến rồi à — ông nói.
— Đến rồi.
— Nghỉ à?
— Viêm họng.
— Tốt. Ngồi đi. Đừng làm cá sợ.
Tôi ngồi. Tôi mở túi cần, lắp ráp cần, chỉnh dây. Tay tôi thao tác quen thuộc. Mười lăm phút sau, tôi thả mồi. Phao nổi trên mặt hồ, đứng im như một dấu chấm.
Tôi tắt điện thoại, bỏ vào túi áo, kéo khóa lại.
Chỉ có một đường liên lạc duy nhất: anh Bình. Hai lần mỗi ngày, sáng chín giờ, tối chín giờ, anh gọi vào số điện thoại bàn của ông Tư. Tôi đã dặn anh chỉ nói ba điều: tình hình chung, có gì bất thường, có cần tôi can thiệp không.
Tôi ngồi đó và chờ. Chờ cá. Chờ tin. Chờ nỗi sợ trong ngực bớt đập.
Ngày một. Chín giờ sáng, anh Bình gọi.
— Bình thường ạ.
— Hai chị thế nào?
— Chị Chi họp với Hải Phòng. Chị Miên xử lý hai email khách. Văn phòng yên.
Ngày hai. Chín giờ tối.
— Bình thường ạ. Chị Chi chốt thêm một đơn, nhỏ. Chị Miên gặp anh Tuấn bàn lịch giao.
Tôi đặt điện thoại xuống bàn. Ông Tư, không quay đầu lại, nói:
— Ông lo à?
— Không.
— Tay ông run.
— Gió.
— Gió ở hồ này không biết làm tay ông run đâu.
Tôi im lặng. Phao nổi. Cá không cắn.
Ngày ba. Chín giờ sáng.
— Có chuyện — anh Bình nói. Tôi thẳng lưng.
— Chuyện gì?
— Anh Tuấn chặn một số yêu cầu giao hàng của hai chị. Viện lý do quy trình mới: đơn giao gấp phải báo trước ba ngày.
— Đó là quy trình tôi đã duyệt.
— Dạ. Nhưng ba đơn hôm nay của chị Chi rơi vào thời hạn gấp, và khách là khách quen.
Tôi nhắm mắt. Tôi biết quy trình đúng. Tôi biết anh Tuấn không sai. Nhưng tôi cũng biết cách anh áp dụng, ngay tuần sếp vắng, trong khi hai cô đang đứng chênh vênh, không phải ngẫu nhiên.
Hoặc là ngẫu nhiên. Tôi không chắc.
— Sếp có cần can thiệp không?
Tôi nhìn phao. Tôi nghĩ về hai cô. Tôi nghĩ về nguyên tắc ông Tư: cá lớn thì phải thả dây.
— Không — tôi nói. — Cứ để họ.
Ngày bốn. Chín giờ tối.
Giọng anh Bình nghe khác.
— Sếp, em báo hai việc. Việc một: hôm nay phía ông Lạc gửi qua email một đề xuất hợp đồng cung ứng thử nghiệm. Kèm bản dự thảo. Gửi cho hai chị, cc cho sếp.
Tôi ngồi thẳng người. Ông Tư, bên cạnh, im lặng như cây cổ thụ.
— Việc hai?
— Hợp đồng yêu cầu ký trong bốn mươi tám giờ.
Tôi cầm điện thoại bằng hai tay.
— Hai chị ấy đang làm gì?
— Chị Miên đang đọc. Chị Chi gọi cho sếp. Sếp tắt máy.
— Có để lại tin nhắn không?
— Dạ có.
Anh Bình đọc to, giọng đều như đọc điện tâm đồ. Tin nhắn của Chi, gửi lúc năm giờ chiều. Chi đã gõ ba lần, xóa hai lần, rồi gửi lần ba. Tôi biết điều này vì nhiều tháng sau, cô cho tôi xem điện thoại, có lịch sử nháp.
Bản nháp thứ nhất: "Sếp ơi, em hỏi cái này nhẹ thôi…" Xóa.
Bản nháp thứ hai: "Sếp ơi, khẩn." Xóa.
Bản nháp thứ ba, gửi đi: "Sếp, em tự quyết."
Tôi đọc lại ba bản nháp rất lâu. Tôi hình dung cô ngồi trước điện thoại, ngón cái treo trên màn hình, cố viết một câu cầu cứu rồi tự xóa nó, vì biết sếp đã dặn đừng gọi.
Tôi nhắm mắt.
Về phía hai cô, tôi chỉ có thể kể lại theo lời Miên.
Chi gọi sếp lần đầu lúc bốn giờ chiều. Máy tắt. Gọi lần hai, máy tắt. Cô ngồi xuống bàn họp, hai tay ôm đầu, mắt đỏ, nuốt nước bọt.
Lần đầu tiên trong cuộc đời cô, cô không có ai để hỏi.
Hợp đồng nằm trước mặt, hai mươi hai trang, đóng bìa xanh. Tiêu đề "Hợp đồng nguyên tắc cung ứng thử nghiệm". Bên B: công ty con của Thiên Phú Capital. Giá trị tám tỷ đồng. Thời hạn sáu tháng.
— Tao... — Chi nói. — Tao phải làm gì?
Miên, ngồi đối diện, im lặng một lúc. Rồi cô lấy một tờ giấy trắng.
— Mày bình tĩnh.
— Tao đang bình tĩnh.
— Mày đang cắn móng tay.
Chi hạ tay xuống.
Miên vẽ một bảng lên giấy. Ba cột. Cột một: "Việc phải quyết hôm nay". Cột hai: "Việc chờ sếp". Cột ba: "Việc hỏi chị Hạnh".
— Mình ghi ra 3 quyết định cần hôm nay — cô nói. — Ai làm, ai duyệt, ai chịu trách nhiệm.
Chi nhìn cô bạn.
— Kỳ ghê.
— Gì?
— Mày giống sếp hơn mày tưởng.
Miên mỉm cười, rất nhẹ, mắt vẫn nhìn tờ giấy.
— Sếp cho mình cơ hội — cô nói. — Đừng biến nó thành trách nhiệm của sếp.
Chi im lặng một lúc. Rồi cô lau mắt, thở ra một hơi dài.
— Ừ.
Có một công cụ rất đơn giản mà các tổ chức dùng khi người lãnh đạo vắng mặt: ma trận trách nhiệm. Bốn chữ cái, bốn câu hỏi. Ai thực hiện. Ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Ai cần được hỏi ý kiến. Ai cần được báo. Nó không giúp công việc nhanh hơn. Nó giúp không ai phải đoán.
Doanh nghiệp giỏi còn có một thói quen ít người nhắc: tập vắng chủ có chủ đích. Không phải để xem công ty có chạy tốt không, mà để tìm lỗ hổng trước khi lỗ hổng xuất hiện trong lúc không ai chuẩn bị. Một bài kiểm tra áp lực cho việc kế nhiệm.
Có một cách phân loại mà tôi học từ một cuốn sách quản trị: quyết định đảo ngược được, và quyết định khó đảo ngược. Loại đầu, như thử một mẫu quảng cáo hay đổi lịch họp, thì cứ quyết nhanh, sai thì sửa. Loại sau, như ký hợp đồng ràng buộc dài hạn hay bán cổ phần, thì chậm lại, hỏi nhiều, tìm thêm một cặp mắt.
Tôi đã dặn hai cô đúng điều đó. Giờ họ đứng trước một quyết định thuộc loại sau, trong lúc tôi ngồi bên hồ câu, hai tay cầm cần, mắt nhìn phao, tai nghe điện thoại.
— Sếp có cần em báo gì thêm không? — anh Bình hỏi.
— Chị Hạnh biết chưa?
— Chị Miên đã gọi cho chị Hạnh. Chị Hạnh đang trên đường tới.
— Tốt.
— Sếp có muốn can thiệp không?
Tôi nhìn phao. Nó đứng yên, như một dấu chấm, như một câu hỏi chưa có đáp án.
— Anh Bình.
— Dạ.
— Anh nghĩ họ làm được không?
Một khoảng lặng. Rồi anh Bình, người chưa bao giờ nói dối, kể cả khi nói dối là cách lịch sự nhất, đáp:
— Em nghĩ họ sẽ làm được cách của họ. Có thể không giống cách của sếp.
— Cách của họ khác sao?
— Dạ. Có vẻ chậm hơn. Cẩn thận hơn.
Tôi gật. Anh Bình không thấy, nhưng tôi gật.
— Cứ để họ.
Tôi cúp máy.
Ông Tư lấy ấm trà, rót cho tôi một chén. Tôi nhận, nhấp một ngụm. Vẫn đặc như xi măng.
— Ông không lo à? — ông hỏi.
Tôi nhìn xuống mặt hồ. Phao vẫn đứng yên.
— Lo — tôi nói. — Nhưng nếu không buông, ông sẽ không biết cá đó là cá lớn hay cá bé.
Ông Tư mỉm cười, lần đầu trong buổi tối, rất nhẹ.
— Vậy thì ngồi đó, nhóc. Đừng giật.
Tôi ngồi. Mắt không rời phao. Tay không rời cần. Trong lòng, nỗi sợ vẫn đập đều như nhịp trống, nhưng bên dưới nó, rất nhỏ, tôi nghe thấy một âm thanh khác.
Tôi tin họ.
Chỉ là tôi chưa dám tin tôi tin họ.
