Chương 4: Người vô hình và cái gật đầu lịch sự
Có những lúc trong đời, người ta nhận ra mình đã trở thành một món đồ nội thất.
Với tôi, khoảnh khắc đó xảy ra vào chín giờ năm mươi sáng thứ Ba, trong một chiếc thang máy dài hai mét rưỡi, đứng giữa hai người phụ nữ mà tôi trả lương.
Hôm đó chúng tôi có khách lớn. Ông Phúc, giám đốc mua hàng của tập đoàn Đại Phát, khách hàng lâu năm nhất của công ty, sẽ đến ký gia hạn hợp đồng cung ứng dịch vụ trọn gói. Mười bốn tỷ đồng một năm, tức gần sáu phần trăm doanh thu cả công ty. Với chừng ấy tiền, lẽ ra tôi phải ăn mặc chỉn chu, chuẩn bị thật kỹ, và đích thân xuống sảnh đón khách như một ông chủ có trách nhiệm.
Tôi đã làm đúng như vậy. Tôi cắt tóc từ hôm kia. Tôi mặc chiếc áo sơ mi mới nhất, mua cách đây hai năm. Tôi thậm chí còn đánh giày, việc mà tôi chỉ làm ba lần một năm: đám cưới, đám tang và khi ngân hàng đến thăm định.
— Sếp, cà vạt lệch — Miên nói.
Cô chỉnh lại cà vạt cho tôi bằng một động tác nhẹ như phùi bụi trên bàn thờ. Tôi cảm ơn. Cô mỉm cười dịu dàng.
Cửa thang máy đóng lại.
Chi đứng bên trái, Miên bên phải, tôi ở giữa. Đó là vị trí mà theo bản năng, tôi luôn nghĩ là vị trí của người đứng đầu. Mãi sau này tôi mới hiểu, trong ngôn ngữ của hai cô, đó là vị trí của một món hàng đang được áp tải.
— Sếp — Chi nói khẽ, mắt nhìn con số tầng đang nhảy ngược. — Sếp nhớ giữ bình tĩnh nhé. Khách mà thấy sếp căng thẳng là họ sẽ ép giá ngay.
— Sếp đang rất bình tĩnh.
— Mặt sếp đang giống người sắp đi nhổ răng khôn ạ — Miên nói.
— Mặt sếp bình thường.
— Dạ, sếp bình thường — Miên đồng ý. — Cái bình thường của người vừa nhận lịch hẹn của nha sĩ.
Tôi định phản bác, nhưng tiếng "ting" vang lên. Tầng một.
Cửa mở. Sảnh lát đá sáng bóng hiện ra. Và ở chính giữa sảnh, vừa bước qua cửa kính, cùng hai trợ lý, là ông Phúc.
Ông Phúc năm mươi hai tuổi, người hơi đậm, tóc chải ngược, nụ cười rộng của một người cả đời ký hợp đồng và ít khi bị từ chối. Tôi biết ông đã mười năm. Tôi từng uống rượu với ông tại sáu đám cưới. Tôi từng đến nhà ông thắp hương khi bố ông mất. Tôi từng, trong một đêm mưa năm 2017, lái xe ba tiếng đồng hồ để mang cho ông một tập hồ sơ bị bỏ quên, và được ông gọi là "người anh em".
Ông nhìn thấy chúng tôi bước ra từ thang máy. Mắt ông sáng lên, và ông dang rộng hai tay.
— Chị Chi! Chị Miên! Trời ơi, lâu quá không gặp!
Tôi bước ra sau hai cô, theo đúng quy luật vật lý của thang máy: người đứng giữa thì ra sau cùng.
Điều xảy ra tiếp theo kéo dài khoảng bốn mươi giây. Tôi đã tua đi tua lại trong đầu suốt cả tuần.
Ông Phúc bắt tay Chi, hai tay nắm chặt, lắc rất lâu. Ông bắt tay Miên, vỗ nhẹ lên mu bàn tay cô như vỗ về một đứa con gái. Hai trợ lý của ông cũng nhao tới chào, miệng liến thoắng "chị Chi", "chị Miên", cứ như thể hai cô là hai ngôi sao điện ảnh vừa bước xuống thảm đỏ.
Tôi đứng ở mép cảnh quay, tay chắp trước bụng, mỉm cười, dáng đứng của một người đã luyện tập qua nhiều đám cưới.
— Cái gói giải pháp lần trước chị Miên tư vấn, bên em dùng hiệu quả lắm! — ông Phúc nói, gần như reo lên. — Anh em dưới kho khen quá trời! Hồi trước mỗi lần kiếm hàng phải mất hai ngày, giờ xong trong nửa buổi!
— Dạ anh quá khen — Miên khiêm tốn cúi đầu. — Đó là nhờ sếp em chỉ đạo sát sao ạ.
Tới đây ông Phúc mới ngoảnh sang.
Có một khoảng khựng ngắn. Chỉ nửa giây thôi, nhưng tôi, một người đã đọc nét mặt của hàng trăm đối tác, nhìn thấy rõ: đó là cái khựng của một người vừa nhớ ra mình còn quên chào ai đó.
— À... — ông Phúc nói, quay hẳn người, bắt tay tôi, hơi muộn. — Và anh nữa. Anh Khang. Xin lỗi anh, anh đứng khuất quá.
Tôi nhìn lên. Ông cao chưa đến mét bảy. Tôi cao một mét bảy hai. Khuất ở chỗ nào, chỉ có trời biết.
— Không sao — tôi nói. — Tôi quen rồi.
Ông Phúc cười ha hả, vỗ vai tôi, tưởng tôi nói đùa.
Hai trợ lý của ông quay sang tôi, gật đầu một cái ngắn. Cái gật đầu của người thấy một vị trưởng bối đứng cuối hàng ở đám cưới, không biết là họ hàng xa hay bác bảo vệ của nhà hàng.
Tôi cảm thấy có tiếng gì đó khẽ nứt trong lòng. Nhẹ thôi, như tiếng ly thủy tinh bị rót nước nóng.
Hai cô, hoàn toàn đúng với bản chất thiên thần ngoài đường phố, lập tức nhận ra tình huống và vào vai cứu hộ.
— Anh Phúc ơi, để em giới thiệu lại cho đúng ạ — Chi nói, giọng trịnh trọng đến mức tôi lạnh gáy. — Anh Khang đây là người sáng lập công ty, là người vạch ra toàn bộ chiến lược, là người đứng sau mọi thành quả mà chúng em có được.
— Dạ, và là người dạy tụi em gần như mọi thứ ạ — Miên bồi thêm, mắt long lanh. — Không có anh Khang thì không có tụi em.
— Ô, tất nhiên, tất nhiên — ông Phúc gật đầu, nhìn tôi bằng ánh mắt trân trọng cái kiểu mà người ta dành cho người nhận giải thưởng "Có công đóng góp cho sự nghiệp phát triển". — Anh Khang có công lớn.
"Có công." Tôi biết hai chữ này. Chúng nằm trong cùng một gia đình với "cụ có công với cách mạng" và "người đã cống hiến trọn đời cho tập thể".
Tôi gật đầu cảm ơn, và nghe giọng mình thốt ra một câu mà mãi sau này tôi vẫn không hiểu tại sao nó lại chui ra:
— Vẫn khỏe. Vẫn là chủ công ty.
Ông Phúc cười, ngơ ngác: "Dạ, tất nhiên ạ." Hai cô đứng hai bên, nhìn nhau, nín cười đến mức vai Chi run lên từng nhịp.
Chi nghiêng người sang, thì thầm vào tai tôi, giọng nhỏ đến mức chỉ tôi nghe thấy:
— Sếp, nói thế nghe như đang bảo vệ lãnh thổ.
Tôi muốn trả lời, nhưng đúng lúc đó ông Phúc kéo tay hai cô đi vào phòng họp, vừa đi vừa hào hứng kể chuyện, còn tôi lùi thủi theo sau như một cái bóng.
Cuộc họp diễn ra suôn sẻ. Rất suôn sẻ. Hợp đồng mười bốn tỷ được ký trong bốn mươi phút, nhanh hơn thời gian một ông chủ bình thường mất để pha trà cho khách.
Trong bốn mươi phút đó, tôi nhận ra một điều. Mỗi khi ông Phúc có câu hỏi, ông quay sang Miên. Mỗi khi ông cần thương lượng điều khoản, ông quay sang Chi. Mỗi khi ông muốn nói đùa, ông quay sang cả hai. Chỉ khi ông cần ai đó đóng dấu cuối cùng, ông mới nhớ rằng có một người đàn ông ngồi ở đầu bàn, tay cầm cây bút, và nhìn ông bằng nụ cười lịch sự.
Tôi không đau lòng. Tôi chỉ... nghĩ ngợi.
Vì tôi đã từng đọc một nghiên cứu, hay có thể là một bài báo, hay chỉ là lời một ông thầy cũ nói khi tôi còn đi học thêm, rằng trong ngành dịch vụ giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp, khách hàng thường gắn bó với con người phụ trách chứ ít khi gắn bó với cái logo. Họ mua của người mà họ tin. Cái logo chỉ là tờ giấy bọc bên ngoài. Điều này giải thích vì sao có những sales nghỉ việc, và nửa năm sau, nửa danh sách khách hàng của họ cũng biến mất theo.
Người ta gọi nó bằng một thuật ngữ nghe rất sang: giá trị thương hiệu cá nhân so với giá trị thương hiệu doanh nghiệp. Tôi không thích thuật ngữ đó. Tôi thích tên gọi trong đầu mình hơn: "Cái giá của việc để người khác làm gương mặt công ty."
Mười năm trước, gương mặt công ty là tôi. Tôi là người chạy xe máy đi gặp khách, người ngồi đến mười một giờ đêm viết đề xuất, người uống say ở bàn tiệc để giữ một hợp đồng ba trăm triệu. Từ lúc nào, tôi không nhớ. Chỉ biết là một ngày, thương hiệu của công ty bắt đầu mang tên Diệp Chi và Mộc Miên, còn tôi lùi dần thành cái bóng đứng sau, chủ sở hữu ở mặt pháp lý, nhưng ở mặt khách hàng, tôi chỉ là một người đứng cạnh.
Tôi ngồi ở đầu bàn, ký tên, và nghĩ: nếu hôm nay tôi biến mất, khách hàng của công ty này có để ý không?
Câu trả lời là: có, nhưng chỉ trong vòng mười phút. Mười phút đủ để họ gọi cho Chi hỏi chuyện gì xảy ra.
Buổi chiều, khách về. Tôi đưa tiễn ông Phúc ra tận cửa, bắt tay, mỉm cười, nghe ông nói "anh khỏe nhé, nhớ giữ sức khỏe" — cái câu mà người ta dành cho người sắp nghỉ hưu. Rồi tôi quay vào, đi thang máy lên phòng, một mình.
Thang máy đi lên từng tầng. Tôi nhìn con số nhảy, trong lòng không có gì ngoài một sự trống trải rất nhẹ, giống như khi ai đó mở cửa sổ giữa mùa đông.
Cửa mở ở tầng năm. Chi đứng đó, tay ôm tập hồ sơ, chờ thang máy. Cô thấy tôi, mỉm cười, bước vào, nhấn nút tầng bảy.
Không có ai khác trong thang máy. Không có Miên, không khách, không nhân viên. Chỉ hai chúng tôi. Lần đầu tiên trong ngày, không có khán giả.
Tôi tưởng cô sẽ trêu. Tôi đã chuẩn bị sẵn câu đáp trả. Nhưng Chi không nói gì. Cô đứng đó, nhìn con số tầng đang nhảy, và rồi, chậm rãi, như thể không chắc có nên hỏi, cô quay sang nhìn tôi.
Cái nhìn đó khác mọi lần. Không phải ánh mắt của con mèo đang chờ vồ. Không phải ánh mắt cà khịa. Đó là ánh mắt của một người đang đọc một con số, và nhận ra con số đó có điều gì không ổn.
— Sếp đang nghĩ gì vậy? — Chi hỏi.
— Nghĩ xem trưa nay ăn gì.
— Sếp nói dối.
— Sếp không nói dối.
— Sếp nói dối tệ lắm. Lần nào sếp nói dối, sếp cũng nhìn vào cái nút thang máy.
Tôi đang nhìn vào cái nút thang máy. Tôi dời mắt đi chỗ khác, nhìn lên trần, nhìn xuống sàn, cuối cùng nhìn vào giày mình, đôi giày vừa đánh sáng.
Chi không hỏi nữa. Ting. Tầng bảy. Cô bước ra, quay lại nhìn tôi lần cuối, vẫn cái nhìn đó, ngắn thôi, rồi cửa thang máy đóng lại.
Chỉ còn mình tôi trong chiếc hộp kim loại, trên đường lên tầng tám.
Tôi thở dài.
Một tiếng thở dài rất dài. Không phải kiểu thở dài của người bực bội. Cũng chẳng phải thở dài của kẻ thất bại. Nó là kiểu thở dài của một người vừa chợt nhận ra điều gì đó mình đã biết từ lâu nhưng chưa bao giờ chịu thừa nhận: có một cái gì đó trong công ty này đang thay đổi, và người duy nhất chưa muốn thấy nó là tôi.
Tôi không biết rằng tiếng thở dài ấy là tiếng thở dài đầu tiên của một kế hoạch. Tôi chỉ biết, khi bước ra khỏi thang máy ở tầng tám, tôi thấy ở cuối hành lang, qua khung cửa kính phòng mình, cái góc tường trống bên cạnh bàn làm việc.
Cái góc vừa vặn cho một cây cần câu.
Tôi nhìn nó một lúc. Rồi tôi mở cửa bước vào và, chưa kịp ngồi xuống, đã nghe thấy ba tiếng gõ.
Cộc, cộc, cộc.
— Sếp ơi — giọng Chi vọng qua cánh cửa, tinh nghịch trở lại như chưa có gì xảy ra.
— Em hỏi cái này nhẹ thôi...
Tôi nhắm mắt.
Tôi biết ngay đây là câu hỏi không hề nhẹ.
