Chương 40: Cuộc gọi lúc nửa đêm
Tối hôm tôi "khỏi bệnh", khi mọi việc trong ngày đã xong, tôi về nhà và làm điều mà một người đàn ông bốn mươi lăm tuổi thường làm khi không biết mình đang cảm thấy gì: tôi nấu mì gói.
Tôi nấu nó theo kiểu cẩn thận của người không bao giờ nấu. Đun nước, đợi sôi, thả mì, đếm ba phút, cho gói gia vị, đập thêm quả trứng. Tôi ăn đứng ở bếp, dưới ánh đèn trắng, nhìn cái hộp sữa chua hết hạn trong tủ lạnh. Cuối cùng tôi ném nó đi. Đó là một bước tiến quan trọng trong cuộc đời tôi.
Chiều hôm đó, anh Bình đưa tôi một email. Người gửi: anh Hoàng, giám đốc pháp chế của công ty con thuộc Thiên Phú. Nội dung ngắn gọn, lịch sự đến mức tôi phải đọc hai lần mới thấy lạnh. "Thiên Phú xin phép tạm dừng hợp đồng cung ứng thử nghiệm và sẽ liên hệ lại về đề xuất đầu tư vào dịp thích hợp."
Họ không nói không. Họ chỉ nói chưa.
Tôi hiểu. Hắn chưa dừng.
Nhưng đêm nay tôi không muốn nghĩ đến hắn.
Tôi gọi cho ông Tư lúc chín giờ.
Ông nhấc máy sau ba hồi chuông, giọng khàn khàn như vừa tỉnh dậy sau giấc ngủ chợp mắt.
— Gì?
— Ông ngủ à?
— Tôi ngồi nhìn hồ. Ngủ hay không có khác gì.
Tôi ngồi xuống ghế sofa, lưng dựa vào gối, điện thoại áp vào tai. Căn hộ ba phòng ngủ tối hơn thường lệ. Tôi chỉ bật đèn bàn nhỏ, ánh vàng hắt xuống sàn nhà như vũng nước ấm.
— Hôm nay tôi nghe hai đứa nó báo cáo — tôi nói.
— Tôi biết. Ông kể rồi.
— Tôi chưa kể hết.
— Vậy kể đi.
Tôi im một lúc. Tôi nghĩ về cách bắt đầu. Cuối cùng tôi nói điều thẳng nhất.
— Ông Tư. Lần đầu tiên, tôi thấy mình có thể buông được.
Đầu dây bên kia im lặng.
— Khi nghe chúng nó báo cáo — tôi tiếp — nghe Chi nói "người đó là sếp em, chắc anh gặp rồi", nghe Miên tính ba trăm ba mươi sáu triệu, tôi thấy tự hào. Tự hào đến mức muốn khóc. Nhưng đồng thời, ông Tư ạ, tôi thấy một cái khoảng trống. Một cái lỗ nhỏ, ngay giữa ngực.
— Ừ.
— Tôi không biết nó là gì.
Ông Tư không đáp ngay. Tôi nghe tiếng nước chảy ở đâu đó, có lẽ ông đang rót trà.
— Tôi hỏi ông một câu — ông nói.
— Hỏi đi.
— Ông buông cho họ, hay ông buông vì mệt?
Câu hỏi nằm đó, nhẹ như hơi thở, nặng như đá.
Tôi mở miệng định trả lời. Tôi đã có sẵn đáp án trong đầu: tất nhiên là buông vì họ. Vì họ giỏi. Vì họ xứng đáng. Vì đó là kế hoạch từ đầu.
Nhưng lời đó nghe thiếu thuyết phục ngay cả trong đầu tôi.
— Tôi không biết — tôi nói.
— Ừ.
— Tôi thật sự không biết.
— Người buông vì tin thì buông nhẹ — ông Tư nói, chậm rãi, từng chữ như đặt từng viên đá xuống nước. — Người buông vì mệt thì buông nặng, và dễ hối hận. Ông thử soi lại.
Tôi nhắm mắt.
Tôi nhớ hồ ông Tư, lúc con trắm đen chạy ra giữa hồ, dây tuôn vun vút. Ông không giật. Ông để dây chạy. Nhưng ông biết rõ mình đang làm gì. Ông có thể kéo bất cứ lúc nào. Ông thả vì ông muốn thả, không phải vì ông không còn sức.
Còn tôi?
Tôi mở mắt.
— Tôi sợ cả hai khả năng — tôi nói.
— Cả hai?
— Một: chúng nó thất bại. Tôi buông, công ty đổ, tôi nhìn thấy cả đời mình sụp.
— Hai?
Tôi nuốt khan.
— Chúng nó thành công. Rất thành công. Tôi buông, và tôi thấy không ai cần mình nữa.
Đầu dây bên kia, ông Tư khẽ cười. Một tiếng cười thật nhỏ, như tiếng lá rơi.
— Tôi hỏi thật nhé — ông Tư nói. — Ông nghĩ hai đứa nó có giỏi hơn ông không?
Tôi suy nghĩ rất lâu.
— Về bán hàng thì có.
— Còn?
— Về đàm phán thì sắp.
— Còn?
— Về số liệu thì... đang học.
— Vậy ông sợ cái gì?
Tôi nhìn bóng đèn bàn. Nó rung rung nhẹ, vì điện áp không ổn, hoặc vì tay tôi đang cầm điện thoại hơi run.
— Sợ là sau khi tôi buông — tôi nói, khẽ — tôi thấy mình... thừa.
Một khoảng lặng dài.
Rồi ông Tư nói:
— Nhóc.
— Dạ.
— Người câu cá giỏi nhất không phải người kéo được con cá to nhất.
— Dạ.
— Mà là người biết thả cá về.
Tôi không đáp.
— Thừa hay không thì ra hồ mà hỏi cái cần câu — ông nói. — Nó đứng đó mười năm, chưa bao giờ hỏi ông có cần nó không. Nó chỉ đứng, và khi ông cần, nó ở đó.
Tôi cười. Cười yếu, hơi nghẹn.
— Ông nói chuyện nghe như đạo sĩ.
— Tôi làm giám đốc ngân hàng ba mươi năm. Ba mươi năm tôi nghe người ta nói thừa. Thừa vốn, thừa người, thừa kế hoạch. Giờ tôi thấy thừa là thứ đẹp nhất trên đời. Có thừa mới có để cho.
Tôi nghe ông nhấp một ngụm trà. Rồi ông nói nốt, rất khẽ:
— Ngủ đi. Mai đi làm. Nhìn mặt hai đứa nó, rồi tự biết.
Có một hiện tượng mà các nhà nghiên cứu về doanh nghiệp gia đình và doanh nghiệp do người sáng lập điều hành đã nhắc đến rất nhiều: hội chứng mất vai.
Với người sáng lập, công ty không chỉ là tài sản. Nó là danh tính, là nhật ký, là lý do thức dậy mỗi sáng. Khi đến lúc chuyển giao, nhiều người bỗng thấy mất ý nghĩa, mất bản sắc, như thể đang tự tay tháo bỏ một phần cơ thể. Điều này khiến họ vô thức phá bỏ kế hoạch kế nhiệm. Họ tìm lý do để chậm lại. Họ thấy người kế nhiệm chưa đủ giỏi, chưa đủ trưởng thành, chưa đủ sẵn sàng, và lý do nào cũng nghe hợp lý.
Thống kê trong nhiều nghiên cứu cho thấy phần lớn doanh nghiệp do chủ sở hữu điều hành không tồn tại qua thế hệ thứ hai, và nguyên nhân thường là thiếu kế hoạch kế nhiệm. Truyền thừa không phải một sự kiện. Nó là một quá trình kéo dài nhiều năm.
Người ta khuyên: hãy chuẩn bị một "đời sống sau điều hành" từ trước. Vai trò cố vấn. Ghế hội đồng. Dự án khác. Một thứ gì đó để bước vào, không chỉ để bước ra.
Và có ba câu hỏi để phân biệt buông vì tin với buông vì mệt. Mình có sẵn lòng chấp nhận họ làm khác mình không? Mình có nơi để đi tới, hay chỉ đang chạy trốn? Mình có sẵn lòng quay lại giúp khi họ cần, mà không giành lại quyền không?
Tôi chưa trả lời được cả ba.
Sau cuộc gọi, tôi ngồi lặng trong ánh đèn vàng rất lâu.
Rồi tôi nhớ đến lời Miên nói trong đêm bia và bánh bao: "Sếp đang cho tụi em cơ hội làm điều người đó không làm." Tôi nhớ nét mặt cô lúc đó: không thương hại, không ngưỡng mộ, chỉ thành thật. Tôi nhớ Chi ngồi bên cạnh, tay nắm lon bia, mắt đỏ.
Hai cô gái đó, chưa ai trả lời giúp tôi, nhưng cả hai đã nói một điều tôi cần nghe nhất: họ muốn xứng.
Tôi đứng dậy, bước đến bàn làm việc ở góc phòng khách, mở ngăn kéo thứ hai, lấy cuốn sổ đỏ.
Tôi lật đến trang đầu tiên. Dòng chữ nằm đó, bằng bút đỏ đã hơi phai:
"Dự án thu phục."
Tôi nhìn nó. Tôi nhớ đêm đầu tiên tôi viết, trong sự hả hê của một kẻ săn mồi. Hai chữ này nghe thật khéo. Thật thông minh. Nhưng bây giờ, nhìn lại, nó nghe như một tiếng cười khẩy.
Tôi cầm bút đỏ, gạch ngang cả dòng.
Dưới đó, tôi viết, nét chữ chậm rãi, chắc:
"Dự án trao tay."
Tôi nhìn hai chữ mới một lúc, rồi thêm một dòng nhỏ bên dưới, bằng nét còn nhỏ hơn:
"Và học cách để người khác giỏi hơn mình."
Tôi dừng bút. Đọc lại. Rồi, không biết vì sao, tôi mỉm cười.
Câu cuối đó, tôi viết cho tôi. Nó là câu khó nhất. Và tôi nghĩ ông Tư sẽ hài lòng.
Tôi tắt đèn bàn, đứng trong bóng tối của căn hộ ba phòng ngủ, nghe tiếng thành phố xa xa, rồi đi ngủ.
Đêm đó tôi ngủ ngon hơn tôi dự đoán.
