Ngày 1 tháng 10, Thỏ định đô tại Yên Kinh.
Do Lý Đức Lân đã mang đi hơn một nửa Việt Quân, cùng ngày, Quảng Châu được giải phóng, sớm hơn lịch sử nửa tháng.
Trương Văn Đông vốn đến Ung Châu, lúc này đã rút về Bằng Tường, Ung Châu cũng đã được chuyển sạch.
Nhưng kỳ lạ là sau khi quân đội của Thỏ chiếm Liễu Châu và Quế Thị, lại bất ngờ dừng bước.
Trương Văn Đông không hiểu, lập tức ra lệnh cho lực lượng ở lại Ung Châu đề phòng bất trắc, vẫn để lại 30.000 quân yểm hộ rút lui.
Phải biết rằng lúc này Quế quân đang di dời dân cư và tư liệu sản xuất khỏi Tỉnh Quế, vậy mà đối phương cũng không ngăn cản.
Tin tức truyền tới Hà Nội, Lý Hựu Lâm cũng không hiểu nổi.
Hắn biết ngày này sớm muộn gì cũng sẽ tới, nhưng khi nó thực sự biến thành những dòng chữ trắng đen rõ ràng, cảm giác vẫn hoàn toàn khác.
“Ủy viên trưởng...” Phó quan Tống Tử Hiền khẽ lên tiếng, muốn nói lại thôi.
Lý Hựu Lâm quay người, giọng điềm tĩnh: “Cái gì phải tới rồi cũng sẽ tới. Gửi điện cho phụ thân, báo việc này. Thêm một câu: đại cục phía bắc đã định, bộ ta càng phải tranh thủ củng cố căn cơ phía nam, thời gian không chờ người.”
Khi tin tức truyền khắp sở chỉ huy tiền tuyến Cao Miên, phản ứng của đám sĩ quan lại trực tiếp hơn nhiều.
“Mẹ kiếp, bọn họ thật sự làm được rồi.” Một sư trưởng quê Tỉnh Quế chậc lưỡi, không rõ là cảm khái hay mang tâm trạng gì khác.
Lý Đức Lân nghe xong báo cáo, chỉ nói một câu:
“Biết rồi.”
Cách đó vạn dặm, đầu tháng 10 ở Paris, mưa âm u kéo dài không dứt.
Sông Seine phủ một màu xám mịt mờ, lá ngô đồng ven bờ bắt đầu ngả vàng.
Tin xấu từ chiến trường nối tiếp nhau truyền về. Đầu tiên là Pakse thất thủ, sau đó đến Stung Treng, Cát Tỉnh, cuối cùng là Phnôm Pênh.
Tin tức vương thành được mệnh danh là “Tiểu Paris phương Đông” thất thủ chỉ nằm trong một góc chẳng mấy nổi bật ở trang hai của Le Figaro: chủ lực quân Pháp tan vỡ, rút về cố thủ tại thành cô lập Sài Gòn.
Đông Dương quá xa, xa đến mức giống như chuyện xảy ra ở một thế giới khác.
Những người trong quán cà phê quan tâm nhiều hơn đến giá bánh mì, làn sóng đình công và số ghế của Đảng Cộng sản trong Quốc hội lại tăng thêm bao nhiêu.
Thế nhưng không biết là ai đã làm rò rỉ danh sách binh sĩ người Pháp tử trận ở Đông Dương.
Cùng được đăng với danh sách lần này còn có một bức thư ngỏ.
Người viết thư là Madeleine, phu nhân của Toàn quyền Đông Dương Georges Thierry.
Vị quý phu nhân vốn luôn xuất hiện trên trang xã hội với hình tượng tao nhã, trầm lặng này đã lên tiếng trước truyền thông:
“Chồng tôi đã phục vụ Pháp Lan Tây suốt 35 năm, nay lại rơi vào cảnh lao tù.
Còn con trai, anh em, người yêu của các vị đang nằm giữa những khu rừng ẩm ướt, chờ chết hoặc bị bắt làm tù binh.
Vì điều gì?
Vì một thuộc địa mà Paris từ lâu đã quyết định từ bỏ sao?
Xin hãy đưa họ về nhà.
Ngay bây giờ.”
Lời kêu than của bà được vài tờ báo lá cải đăng lại, rồi đến các tờ báo lớn.
Trên đài phát thanh bắt đầu xuất hiện những cuộc thảo luận: vì sao còn phải tiếp tục một cuộc chiến không thể thắng này?
Ngày 5 tháng 10, thứ Bảy, mưa tạm ngừng.
Madeleine Thierry mặc một bộ tang phục màu đen. Bà nhấn mạnh rằng không phải để tang cho chồng mình, mà là cho tất cả những người trẻ đã chết và đang chết.
Tại quảng trường trước Điện Invalides Paris, bên cạnh bà có hơn chục phụ nữ cũng mặc đồ đen, trong tay giơ ảnh con trai hoặc ảnh chồng mặc quân phục.
Người tụ tập ngày càng đông, càng nhiều phụ nữ gia nhập. Phần lớn họ đến từ các khu công nhân hoặc vùng ngoại ô, chồng hay con trai đều đang phục vụ ở Đông Dương.
Không khẩu hiệu, không cờ xí, chỉ có những con người đứng lặng im và những bức ảnh.
Cảnh sát đã tới, nhưng không dám giải tán.
Đối diện với những người mẹ, người vợ khóc đỏ cả mắt ấy, dù cầm dùi cui cũng không thể vung xuống.
Ngày hôm sau, số người tăng lên vài trăm.
Ngày thứ ba, hơn một nghìn người tập trung.
Những bức ảnh dần biến thành các tấm biển khẩu hiệu đơn sơ:
“Đưa người đàn ông của chúng tôi về nhà.”
“Chấm dứt cuộc chiến vô nghĩa này.”
“Các ông lớn ở Paris, tại sao con cái các ông không ra tiền tuyến?”
Ngày 8 tháng 10, đoàn biểu tình từ Điện Invalides Paris tiến về Cung Bourbon, tức Quốc hội.
Dọc đường không ngừng có người gia nhập: sinh viên, công nhân, dân thường.
Trong đoàn bắt đầu vang lên những tiếng hô khẩu hiệu:
“Hòa bình! Về nhà! Hòa bình! Về nhà!”
Tòa nhà Quốc hội đóng kín, rèm cửa đều được kéo xuống.
Nhưng tiếng gào vẫn có thể xuyên qua những bức tường.
Trong phòng họp nội các, khói thuốc mù mịt.
Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Paul Coste đập bàn:
“Nhất định phải trấn áp! Đây là kích động nổi loạn!”
Bộ trưởng Bộ Nội vụ cười lạnh:
“Ông đi à? Trước ống kính máy quay, dùng vòi rồng áp lực cao xịt vào những bà mẹ đang giơ di ảnh con trai mình? Rồi ngày mai tiêu đề trang nhất của L'Humanité sẽ là chính phủ nổ súng vào thân nhân những người chết vì chiến tranh?”
“Vậy thì điều quân đội tới!”
Bộ trưởng Bộ Quốc phòng ngẩng đầu, hai mắt đầy tia máu:
“Quân ở Algérie không điều động được, quân trong nước còn phải đề phòng Đảng Cộng sản gây rối trên đường phố. Cho dù điều được, ông định bảo binh sĩ nổ súng vào chính mẹ và vợ của mình sao?”
Cuộc họp tan rã trong không khí chẳng vui vẻ gì.
Ngoài hành lang, một quan chức Bộ Thuộc địa nhỏ giọng phàn nàn:
“Đáng lẽ từ lâu phải điều quân ở Bắc Phi sang đó, dù chỉ một sư đoàn cũng được. Giờ nói gì cũng muộn rồi.”
Một quan chức khác hạ giọng:
“Ông tưởng đám cánh tả trong Quốc hội chỉ để làm cảnh chắc? Thủ tục bị bọn họ kéo dài suốt ba tháng. Giờ thì hay rồi, khỏi cần làm nữa, Sài Gòn cũng sắp mất đến nơi.”
Ngày 10 tháng 10, cuộc biểu tình lên tới cao trào.
Hơn 50.000 người chen kín Quảng trường Mars.
Lần này không chỉ có phụ nữ. Có các hội cựu binh giương những lá quân kỳ cũ, có các nhóm sinh viên đại học, có đại diện công đoàn.
Trên bục phát biểu, Madeleine Thierry không lên tiếng. Bà chỉ đứng đó, giống như một pho tượng buồn bã.
Người phát biểu là một cô gái ngoài 20 tuổi. Anh trai cô đã chết vào năm ngoái trong khu rừng gần Mạc Biên Phủ.
“Anh trai tôi tên Ưu Nhĩ Đặc, là một thợ học việc làm bánh mì. Khi nhập ngũ, anh ấy tưởng mình sẽ đi giải phóng những người dân bị áp bức.
Nhưng trong bức thư cuối cùng, anh ấy viết: ở đây không có người dân nào cần được giải phóng, chỉ có những người nông dân muốn chúng ta cút đi.
Bây giờ anh ấy đã chết, bị chôn trong bùn đất nơi đất khách.
Còn phải có bao nhiêu Ưu Nhĩ Đặc nữa phải chết?”
Đám đông im lặng, rồi bùng nổ thành những tiếng gào còn vang dội hơn.
Đêm hôm đó, cuộc họp khẩn cấp của nội các kéo dài tới rạng sáng.
Thủ tướng nhìn đám đông ngoài cửa sổ vẫn chưa chịu giải tán, thở dài:
“Gửi điện cho Sài Gòn, ra lệnh quân đồn trú cố thủ chờ viện, nhưng sẽ không điều thêm bất kỳ lực lượng tăng viện nào nữa.
Đồng thời, gửi yêu cầu đàm phán tới cái ủy ban gì đó ở Hà Nội.”
“Thưa ngài Thủ tướng, chúng ta sẽ đưa ra điều kiện gì?” Bộ trưởng Bộ Ngoại Giao hỏi.
“Điều kiện tối thiểu là quân Pháp và toàn bộ nhân viên quốc tịch Pháp được rút lui an toàn. Phóng thích Toàn quyền Thierry cùng những người bị bắt khác. Còn về lãnh thổ... có thể đàm phán.”
“Cứ thế thừa nhận bọn họ sao?”
“Không thừa nhận, nhưng sự thật đã hình thành rồi, đấu khẩu cũng vô dụng. Nói với đối phương rằng Paris sẵn sàng chấm dứt sự hiện diện quân sự tại Đông Dương để đổi lấy an toàn cho nhân viên.”
Ngày 12 tháng 10, yêu cầu đàm phán của chính phủ Pháp Quốc được chuyển qua Đại sứ quán Thụy Sĩ, đặt trên bàn làm việc của Lý Hựu Lâm tại Phủ Tổng đốc Hà Nội.
Lý Hựu Lâm xem xong rồi đưa cho Lý Đức Lân vừa từ tiền tuyến trở về.
Lý Đức Lân liếc qua một lượt rồi bật cười, nhưng trong nụ cười chẳng có chút ấm áp nào:
“Muốn cút đi cho thể diện à? Được thôi. Thả người thì được, lấy đồ ra đổi.”
“Ý của phụ thân là?”
“Những con tàu trong cảng Sài Gòn, phần còn lại của Hạm đội Viễn Đông Pháp; những chiếc máy bay ở sân bay chưa kịp bay đi; trang bị trong kho quân giới chưa chuyển đi, tất cả đều không được mang theo. Hơn nữa, còn phải nộp tiền chuộc.”
“Bọn họ sẽ đồng ý sao?”
Lý Hựu Lâm cũng kinh ngạc. Lý Đức Lân này đúng là đầy khí chất thổ phỉ, ngay cả tiền chuộc cũng nói ra được, nhưng lại vừa hay hợp ý hắn.
Chỉ có điều thứ Lý Hựu Lâm muốn không phải tiền, mà là thiết bị công nghiệp của Pháp Quốc. Đòi tiền ư? Pháp Quốc lúc này cũng đang sống nhờ trợ cấp của Mỹ, lấy đâu ra tiền?
“Không đồng ý thì mấy thứ đó cũng chẳng chạy đi đâu được. Chẳng lẽ đồ đã thu được còn phải trả lại?”
Điện báo từ Hà Nội gửi tới Paris, thái độ cực kỳ cứng rắn.
Bên bờ sông Seine, đoàn người biểu tình vẫn chưa hoàn toàn giải tán.
Có người giơ khẩu hiệu mới:
“Lập tức đàm phán! Không cần thêm cái chết nào nữa!”
Mưa ở Paris lại bắt đầu rơi, lất phất không ngừng.
Mưa làm ướt những gương mặt trẻ tuổi trên các bức ảnh, làm ướt những tấm biển khẩu hiệu, cũng làm ướt mùa thu dài dằng dặc, dường như không nhìn thấy điểm cuối của Paris.
